কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭: গ্ৰাম্য নিয়োগ আঁচনিৰ ৰূপান্তৰক লৈ বিভ্ৰান্তি; ‘১০০ ৰ পৰা ১২৫ দিনৰ নিয়োগৰ প্ৰতিশ্ৰুতি’ এক ভেকোভাওনা নেকি?

কেন্দ্ৰীয় বাজেটত গ্ৰাম্য নিয়োগ আঁচনিৰ বাবে কৰা আবণ্টনক লৈ এতিয়া সৰ্বত্ৰে তীব্ৰ সমালোচনা আৰম্ভ হৈছে। নাগৰিক সমাজৰ বিভিন্ন গোট আৰু নিয়োগ অধিকাৰ কৰ্মীসকলে অভিযোগ কৰিছে যে চৰকাৰে মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চিতকৰণ আঁচনিৰ পৰা নতুনকৈ ঘোষণা কৰা ‘বিকশিত ভাৰত-গেৰাণ্টি ফৰ ৰোজগাৰ এণ্ড আজীৱিকা মিছন (গ্ৰামীণ)’ লৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত কোনো স্বচ্ছতা বজায় ৰখা নাই। তেওঁলোকৰ মতে, বাজেটত ধাৰ্য কৰা ধনেৰে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া ১২৫ দিনৰ কাম যোগান ধৰাটো অসম্ভৱ।

২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাজেটত ‘বিকশিত ভাৰত-গেৰাণ্টি ফৰ ৰোজগাৰ এণ্ড আজীৱিকা মিছন (গ্ৰামীণ)’ আঁচনিখনৰ বাবে ৯৫,৬৯২.৩১ কোটি টকা আৰু পুৰণি মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চিতকৰণ আঁচনিৰ বাবে ৩০,০০০ কোটি টকা ধাৰ্য কৰা হৈছে। চৰকাৰৰ মতে, এই সন্মিলিত ১,২৫,৬৯২.৩১ কোটি টকাৰ আবণ্টন যোৱা বৰ্ষৰ সংশোধিত মূল্যায়নৰ তুলনাত ৪৩% অধিক।

অৱশ্যে, ‘মজদুৰ কিষাণ শক্তি সংগঠন’ৰ (MKSS) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য তথা মনৰেগাৰ অন্যতম স্থপতি নিখিল দেই এই বাজেটক লৈ তীব্ৰ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, মনৰেগাৰ বাবে ধাৰ্য কৰা ৩০,০০০ কোটি টকা কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ হ’ব, সেয়া স্পষ্ট নহয়। ইয়াৰ দ্বাৰা পুৰণি দেনা পৰিশোধ কৰা হ’ব নে আঁচনিখন বন্ধ কৰি দিয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ হ’ব, তাক লৈ বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তমান প্ৰায় ১৫,০০০ কোটি টকাৰ বকেয়া ধন বাকী আছে আৰু অহা দুমাহত আৰু ১৫,০০০ কোটি টকা ব্যয় হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। ফলত অহা বৰ্ষৰ বাবে মনৰেগাৰ পুঁজিত একোৱেই অৱশিষ্ট নাথাকিব।

নিখিল দেই আঙুলিয়াই দিছে যে মনৰেগা কেতিয়া শেষ হ’ব আৰু ‘বিকশিত ভাৰত-গেৰাণ্টি ফৰ ৰোজগাৰ এণ্ড আজীৱিকা মিছন (গ্ৰামীণ)’ কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হ’ব, সেই সন্দৰ্ভত কোনো নীতি-নিৰ্দেশনা নাই। চৰকাৰে ৰাজ্যসমূহক তেওঁলোকৰ ৪০ শতাংশ অংশীদাৰিত্বৰ বোজা জাপি দি অন্ধকাৰত ৰাখিছে। কেন্দ্ৰই নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰা বুলি কাগজে-কলমে দেখুৱাইছে যদিও প্ৰকৃত ৰূপায়ণৰ সম্পূৰ্ণ বোজা ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত জাপি দিছে।

মনৰেগা কৰ্মীসকলৰ মৰ্চা ‘এনৰেগা সংঘৰ্ষ মৰ্চা’ই চৰকাৰৰ ১২৫ দিনৰ নিয়োগৰ প্ৰতিশ্ৰুতিক কঠোৰ ভাষাৰে সমালোচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, বৰ্তমান ধাৰ্য কৰা ধন ১২৫ দিনৰ নিয়োগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুঁজিৰ মাত্ৰ ৪২ শতাংশহে। সক্ৰিয় পৰিয়ালসমূহক ১২৫ দিনৰ কাম দিবলৈ হ’লে প্ৰায় ৩.৮৪ লাখ কোটি টকাৰ প্ৰয়োজন, য’ত কেন্দ্ৰৰ অংশ হ’ব লাগিছিল ২.৩ লাখ কোটি টকা। কেন্দ্ৰই দিয়া ৯৫,৬৯২ কোটি টকা যদি ৬০ শতাংশ বুলি ধৰা হয়, তেন্তে মুঠ পুঁজি হ’বগৈ ১.৫৯ লাখ কোটি টকা, যাৰ জৰিয়তে সক্ৰিয় পৰিয়ালসমূহক মাত্ৰ ৫২ দিনৰহে কাম দিয়াটো সম্ভৱ।

অধিকাৰ কৰ্মীসকলে সঁকীয়াই দিছে যে এই পৰিৱৰ্তনকালীন সময়ছোৱাত স্পষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু পৰ্যাপ্ত পুঁজিৰ অভাৱত গ্ৰাম্য শ্ৰমিকসকলে নিয়োগ লাভ আৰু মজুৰি লাভৰ ক্ষেত্ৰত চৰম অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে।