আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্য আৰু বৃহদান্ত্ৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ আশংকা

আমাৰ পেটৰ ভিতৰত থকা দুই ধৰণৰ অন্ত্ৰ, অৰ্থাৎ, ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ আৰু বৃহনান্ত্ৰ সুস্থ হৈ থকাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্যই বৃহদান্ত্ৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ দৰে ৰোগ প্ৰতিৰোধকে ধৰি সামগ্ৰিক সুস্থতাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বৃহদান্ত্ৰৰ কৰ্কটৰোগৰ সম্ভাৱনাও আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্যৰ সুস্থতাৰ ওপৰত বহুলাংশে নিৰ্ভৰ কৰে।

আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’মে-বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, ভেঁকুৰ আৰু অন্যান্য অণুজীৱৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সম্প্ৰদায়-ৰোগ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা, বিপাকীয় ক্ৰিয়া,আনকি কৰ্কট ৰোগৰ আশংকাক প্ৰভাৱিত কৰা জিনীয় কাৰকৰ সৈতেও পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে। আজি এই আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্য আৰু বৃহদান্ত্ৰৰ কৰ্কটৰোগ সম্পৰ্কে কিছু কথা জনাবলৈ ওলাইছোঁ।

 এটা সুষম আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’মে পাচন, প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু প্ৰদাহ নিয়ন্ত্ৰণ সমৰ্থন কৰে কিন্তু তাৰ ভাৰসাম্যহীনতাই (ডিছবায়’ছিছ) ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কিছুমান আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াই প্ৰদাহৰ সূচনা কৰা বিষাক্ত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰিব পাৰে, এনে বিষাক্ত পদাৰ্থবোৰে ডি এন এৰ ক্ষতি আৰু কেন্সাৰ বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাব পাৰে।

কাৰ্চিনোজেনিক বা কেন্সাৰজনিত বিপাকীয় পদাৰ্থৰ উৎপাদন: কিছুমান আন্ত্ৰিক অণুজীৱই ক্ষতিকাৰক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে, যেনে গৌণ পিত্ত এচিড আৰু হাইড্ৰজেন ছালফাইড আদি৷ এইবোৰ বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়।

দুৰ্বল আন্ত্ৰিক বাধা: অন্ত্ৰৰ আৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত আপোচ হ’লে ক্ষতিকাৰক পদাৰ্থ তেজত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত ৰোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।

আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’ফ্ল’ৰাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি:

ট্ৰিলিয়ন অণুজীৱৰে গঠিত আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’মে পাচন স্বাস্থ্য, ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু বিপাকীয় ক্ৰিয়া বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ডিছবায়’ছিছ নামেৰে জনাজাত আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’ফ্ল’ৰাৰ গঠন আৰু কাৰ্য্যৰ পৰিৱৰ্তন কল’ৰেক্টাল কেন্সাৰ (CRC)ৰ বিকাশৰ সৈতে ক্ৰমান্বয়ে জড়িত হৈ পৰিছে। এই ভাৰসাম্যহীনতাই প্ৰদাহ, ডি এন এৰ ক্ষতি, বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ বিঘিনি আদি কেইবাটাও ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে কাৰ্চিনোজেনেছিছক প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰে।

আন্ত্ৰিক ডিছবায়’ছিছক বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা ব্যৱস্থাঃ-

১/ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰদাহঃ-কিছুমান ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়া, যেনে ফুছ’বেক্টেৰিয়াম নিউক্লিয়েটাম, ইচেৰিয়া কলাই, আৰু বেক্টেৰ’ইডছ ফ্ৰেজিলিছে আন্ত্ৰিক অংশত দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰদাহৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এই বেক্টেৰিয়াই বিষাক্ত পদাৰ্থ নিৰ্গত কৰে আৰু প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াক উদ্দীপিত কৰে যিয়ে প্ৰ’-ইনফ্লেমেটৰী চাইট’কাইন (যেনে আই এল-৬, টি এন এফ-এ) উৎপন্ন কৰে, যিয়ে টিউমাৰৰ বিকাশৰ বাবে অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে।

২/ জিন’টক্সিচিটি আৰু ডি এন এৰ ক্ষতিঃ-কিছুমান ৰোগ সৃষ্টিকাৰী বেক্টেৰিয়াই জিন’টক্সিন উৎপন্ন কৰে, যেনে ই.কলাইৰ পৰা কলিবেক্টিন, যিয়ে কলন এপিথেলিয়াল কোষত থকা ডি এন এৰ প্ৰত্যক্ষ ক্ষতি কৰিব পাৰে। ডি এন এ মিউটেচন আৰু জিন’মিক অস্থিৰতাই বৃহদান্ত্ৰৰ কোষত ৰূপান্তৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে।

৩/ বিপাকীয় পৰিৱৰ্তন আৰু কাৰ্চিনোজেনিক বিপাকীয় পদাৰ্থঃ-আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াই ক্ষতিকাৰক বিপাকীয় পদাৰ্থ, যেনে গৌণ পিত্ত এচিড আৰু চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড উৎপন্ন কৰি বিপাকীয় ক্ৰিয়াত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৌণ পিত্ত এচিডৰ উচ্চ মাত্ৰাই (যেনে ডিঅক্সিকলিক এচিড) অক্সিডেটিভ চাপ, ডি এন এৰ ক্ষতি আৰু টিউমাৰ গঠনত সহায় কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে প্ৰদাহ প্ৰতিৰোধী আৰু কেন্সাৰ প্ৰতিৰোধী গুণ থকা উপকাৰী চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড (যেনে বুটাইৰেট) হ্ৰাস পালে কেন্সাৰ অগ্ৰগতিত অৰিহণা যোগাব পাৰে।

৪)প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ মডুলেচনঃ-সুষম আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’মে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে, অত্যধিক প্ৰদাহ আৰু স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা ৰোধ কৰে। ডিছবায়’ছিছৰ ফলত কেন্সাৰ কোষে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাক এৰাই চলিব পাৰে, যাৰ ফলত এই কোষবোৰ নিয়ন্ত্ৰণহীনভাৱে বৃদ্ধি পাব পাৰে।

৫) আন্ত্ৰিক বাধা প্ৰদানৰ ওপৰত প্ৰভাৱঃ-এটা সুস্থ মাইক্ৰ’বায়’মে অন্ত্ৰৰ আৱৰণৰ অখণ্ডতাক সমৰ্থন কৰে।ডিছবায়’ছিছে আন্ত্ৰিক বাধা দুৰ্বল কৰি পাৰ্যমান্যতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থ তেজত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, যাৰ ফলত প্ৰদাহ আৰু টিউমাৰৰ বৃদ্ধি অধিক হয়।

আন্ত্ৰিক ডিছবায়’ছিছ আৰু কল’ৰেক্টেল কেন্সাৰৰ বিপদৰ বাবে অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হৈছেঃ-

১)খাদ্যঃ- প্ৰচেছড খাদ্য, ৰেড মীট আৰু কম আঁহযুক্ত খাদ্যৰ অধিক ব্যৱহাৰে ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়াৰ অনুকূলতা আৰু কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে।

২) এন্টিবায়টিকঃ দীৰ্ঘদিন ধৰি এন্টিবায়টিক ব্যৱহাৰ কৰিলে অণুজীৱৰ ভাৰসাম্য বিঘ্নিত হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত সুৰক্ষামূলক বেক্টেৰিয়া হ্ৰাস পায়।

৩) মেদবহুলতাঃ-মেদবহুলতাই আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’টাৰ গঠন সলনি কৰে, যাৰ ফলত প্ৰদাহজনিত অৱস্থাৰ সৃষ্টি হয়।

৪) জীৱনশৈলীঃ- বেছি সময় বহি থকাৰ অভ্যাস, মদ্যপান, ধূমপান আদিয়ে আন্ত্ৰিক ডিছবায়’ছিছত অৰিহণা যোগায়।

খাদ্য আৰু আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্য:-

আঁহ, প্ৰ’বায়’টিক, প্ৰদাহ নিবাৰণকাৰী যৌগযুক্ত খাদ্য গ্ৰহণ কৰিলে আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্য উন্নত হ’ব পাৰে আৰু কলন কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা কম হ’ব পাৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলগীয়া কিছুমান উত্তম খাদ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছেঃ-

উচ্চ আঁহযুক্ত খাদ্য (স্বাস্থ্যকৰ পাচন আৰু আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’টাক প্ৰসাৰিত কৰে)

১) গোটা শস্য-অটছ, কিনোৱা, ব্ৰাউন ৰাইচ, গোটা ঘেঁহু, আৰু যৱ।

২) মাহজাতীয় শস্য- দাইল, বুট, ক’লা বীন, আৰু ৰাজমা

৩) ফল-আপেল, নাচপতি, কল, জামু, আৰু ছাইট্ৰাছ ফল

৪) শাক-পাচলি-ব্ৰকলি, ব্ৰাছেলছ স্প্ৰাউট, বিলাহী, কচু, আৰু বন্ধাকবি।

৫) বীজ আৰু বাদাম-চিয়া বীজ, তিসী গুটি, আখৰোট, আৰু কাঠবাদাম

প্ৰ’বায়’টিক সমৃদ্ধ খাদ্য (উপকাৰী আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াক সমৰ্থন কৰে):

৬) দৈ-মিঠা নোহোৱা সাধাৰণ দৈ বাছি লওক

৭) কেফিৰ-কিন্বণ কৰা দুগ্ধজাত পানীয় যাৰ প্ৰ’বায়’টিকৰ সংখ্যা বেছি।

৮) কিমশ্বি আৰু চাৱাৰক্ৰাউট-স্বাস্থ্যকৰ বেক্টেৰিয়া থকা কিম্বন কৰা শাক-পাচলি।

৯) মিছ’ আৰু টেম্পেহ ফাৰ্মেন্টেড ছ’য়া খাদ্য সামগ্ৰী প্ৰ’বায়টিক সমৃদ্ধ।

১০) কম্বুচা-আন্ত্ৰিক বেক্টেৰীয়াৰ সমষ্টিক সমৰ্থন কৰা কিম্বন কৰা চাহ প্ৰিবায়টিক খাদ্য (আন্ত্ৰিক খাদ্যত ভাল বেক্টেৰিয়া খুৱাব)

১১) হালধি আৰু পিঁয়াজ-প্ৰিবায়টিক ফাইবাৰ ইনুলিন থাকে।

১২) লিক আৰু শতমূল-আঁহ আৰু আন্ত্ৰিক যৌগ সমৃদ্ধ।

১৩) কলে পাচনত সহায় কৰে আৰু আন্ত্ৰিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।

১৪) আপেলত পেক্টিন থাকে, যিয়ে আন্ত্ৰিক অনুকূল বেক্টেৰিয়াক প্ৰসাৰিত কৰে।

এন্টি-ইনফ্লেমেটৰী আৰু এন্টিঅক্সিডেন্ট খাদ্য (কলন কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস)

১৫) হালধি-কাৰকুমিন থাকে, যাৰ এন্টি ফ্লেমেটৰী গুণ আছে

১৬) কৰ্কট ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা কৰা পলিফিনল থকা গ্ৰীণ টি ।

১৭) চৰ্বিযুক্ত মাছ চাৰ্ডিন,মেকেৰেল, আৰু চেণ্টাইনে ওমেগা-৩ প্ৰদান কৰে।

১৮) অলিভ-স্বাস্থ্যকৰ চৰ্বি আৰু এন্টিঅক্সিডেন্ট থাকে।

১৯) জামু, ব্লুবেৰী, ৰাস্পবেৰী, আৰু ষ্ট্ৰ’বেৰীয়ে প্ৰদাহৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ে।

২০) ডাৰ্ক চকলেট (৮৫%) পলিফেনলযুক্ত যিয়ে আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্যক সমৰ্থন কৰে।

লগতে :

•ৰেড মীট আৰু প্ৰচেছ কৰা মাংস অধিক ভক্ষণৰ সৈতে বৃহদান্ত্ৰএ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধিৰ সম্পৰ্ক আছে।

•চেনি আৰু কৃত্ৰিম মিঠাই হ্ৰাস কৰক আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াৰ ভাৰসাম্য বিঘ্নিত কৰিব পাৰে।

•পানীয়ে হজম আৰু আন্ত্ৰিক কাৰ্য্যত সহায় কৰে।

বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে খাদ্য পৰিৱৰ্তনৰ বাহিৰেও কেইবাটাও কৌশল জড়িত হৈ থাকে। ইয়াত মূল প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থাসমূহ উল্লেখ কৰা হৈছেঃ-

১/ নিয়মীয়া পৰীক্ষা-ঃ-কলনস্কপি ৪৫ বছৰ বয়সৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বাঞ্ছনীয় (পৰিয়ালৰ ইতিহাস থকাসকলৰ বাবে আগতে)। পলিপ কেন্সাৰ হোৱাৰ আগতেই ধৰা পেলায় আৰু আঁতৰাই পেলায়।

•ষ্টুল বা মল পৰীক্ষা (FIT, FOST বা মলৰ ডি এন এ পৰীক্ষা) মলৰ নমুনাত লুকাই থকা তেজ বা ডি এন এ মিউটেচন চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।

•চিগম’ইডস্কপি আৰু চিটি কল’ন’গ্ৰাফী: আগতীয়াকৈ ধৰা পেলোৱাৰ বাবে বিকল্প পৰীক্ষা পদ্ধতি।

২) শাৰীৰিক কাৰ্য্যকলাপঃ-

নিয়মিত ব্যায়ামে প্ৰদাহ হ্ৰাস কৰে, হজম শক্তি উন্নত কৰে, আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে যাৰ ফলত বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা কম হয়। প্ৰতি সপ্তাহত কমেও ১৫০ মিনিট মধ্যমীয়া বা ৭৫ মিনিট এনে জোৰদাৰ কাৰ্য্যকলাপ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখক।

৩/ ওজন নিয়ন্ত্ৰণঃ-

মেদবহুলতা, বিশেষকৈ পেটৰ অতিৰিক্ত চৰ্বিৰ লগত বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা অধিক। ব্যায়াম আৰু জীৱনশৈলীৰ সালসলনিৰ জৰিয়তে সুস্থ ওজন বজাই ৰখাটোৱে বিপদ কমোৱাত সহায় কৰে।

৪/ ধপাত পৰিহাৰ কৰা আৰু মদ্যপান সীমিত কৰাঃ-

ধূমপানে কল’ৰেক্টাল পলিপ আৰু কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে।

অধিক পৰিমাণে মদ্যপান (মহিলাৰ বাবে প্ৰতিদিনে এটাতকৈ অধিক পেগ আৰু পুৰুষৰ বাবে দুটাতকৈ অধিক পেগ) মদ্যপানৰ সৈতে অধিক বিপদৰ সম্পৰ্ক আছে।

৫/ এছপিৰিন আৰু অন্যান্য ঔষধঃ-

কম মাত্ৰাৰ এছপিৰিনে পলিপ গঠন আৰু কেন্সাৰৰ  সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰিব পাৰে যদিও চিকিৎসকৰ তত্বাৱধানতহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

কিছুমান বিশেষ কোনো ষ্টেৰইডাল এন্টি-ইনফ্লেমেটৰী ঔষধ (NSAID)ৰ সুৰক্ষামূলক প্ৰভাৱো থাকিব পাৰে।

৬/ দীৰ্ঘদিনীয়া অৱস্থা পৰিচালনা কৰাঃ-

প্ৰদাহজনিত আন্ত্ৰিক ৰোগ (ক্ৰ’ন’ছ ডিজিজ, আলচাৰেটিভ কলাইটিছ)ৰ দৰে অৱস্থাই বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। ঔষধ আৰু চিকিৎসাৰ তত্বাৱধানৰ সৈতে সঠিক ব্যৱস্থাপনা অতি প্ৰয়োজনীয়।

৭/ জেনেটিক টেষ্টিং আৰু পৰিয়ালৰ ইতিহাস সজাগতাঃ-যদি পাৰিবাৰিকভাৱে বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ ইতিহাস আছে, তেন্তে জেনেটিক কাউন্সেলিং আৰু আগতে স্ক্ৰীনিঙে বিপদ সোনকালে ধৰা পেলোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। লিঞ্চ চিনড্ৰম বা পাৰিবাৰিক এডিন’মেটাছ পলিপ’ছিছ (FAP) থকাসকলক অধিক সঘনাই নিৰীক্ষণৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।

এই প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থাসমূহৰ লগতে খাদ্যৰ পৰিৱৰ্তনে বৃহদান্ত্ৰৰ কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব পাৰে। নিয়মিত পৰীক্ষা আৰু সক্ৰিয় জীৱনশৈলী প্ৰতিৰোধৰ মূল চাবিকাঠি।

ডাঃ বিক্ৰম কুমাৰ ডেকা
(কৰ্কট ৰোগ বিশেষজ্ঞ, ৰ’ব’টিক শল্য চিকিৎসক, মেক্স হস্পিটেল,দিল্লী)
চিকিৎসকৰ ফোনঃ-৯৫৬০৬৩০২০৫