১৩০ সংখ্যক সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক: কাৰাবন্দী মুখ্যমন্ত্ৰী-মন্ত্ৰীৰ ‘অপসাৰণ’ৰ পৰিৱৰ্তে ‘নিলম্বন’ৰ পৰামৰ্শ সংসদীয় সমিতিৰ

ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সাংসদ অপৰাজিতা ষড়ংগীৰ অধ্যক্ষতাত গঠিত যুটীয়া সংসদীয় সমিতিয়ে ১৩০ সংখ্যক সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক সন্দৰ্ভত কেতবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে। গুৰুতৰ অপৰাধৰ গোচৰত একেৰাহে ৩০ দিনৰ বাবে ন্যায়িক জিম্মাত থকা অৱস্থাত প্ৰধানমন্ত্ৰী, মুখ্যমন্ত্ৰী বা মন্ত্ৰীক পদৰ পৰা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ‘অপসাৰণ’ কৰাৰ যি ব্যৱস্থা বিধেয়কখনত আছিল, তাৰ পৰিৱৰ্তে সমিতিখনিয়ে ‘নিলম্বন’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰাৰ পোষকতা কৰিছে। গুৰুতৰ অপৰাধত জড়িত ব্যক্তিৰ হাতত কাৰ্যবাহী ক্ষমতা থকাটো প্ৰতিৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে অনা এই বিধেয়কখনৰ প্ৰাথমিক অৱস্থাত মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে পদত্যাগ নকৰিলে ৩১ তম দিনা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পদ হেৰুৱাব বুলি উল্লেখ আছিল যদিও সমিতিয়ে এই প্ৰক্ৰিয়াটোক শাস্তিমূলক পৰিণতিৰ সলনি এক নিবাৰক ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

বিধেয়কখন সন্দৰ্ভত বিভিন্ন অংশীদাৰৰ মতামত গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত সমিতিয়ে আঙুলিয়াই দিছে যে ‘অপসাৰণ’ বা ‘মন্ত্ৰী পদৰ পৰা বৰ্খাস্ত’ শব্দবোৰে এক চূড়ান্ত আৰু কলংকময় অৰ্থ বহন কৰে, যিটো অপৰাধ প্ৰমাণিত নোহোৱালৈকে প্ৰযোজ্য হোৱাটো অনুচিত। সেয়েহে ১৯৬৫ চনৰ কেন্দ্ৰীয় অসামৰিক সেৱা বিধিৰ ১০(২) নিয়ম অনুসৰি ৪৮ ঘণ্টাৰো অধিক সময় জিম্মাত থকা চৰকাৰী কৰ্মচাৰীক যিদৰে নিলম্বন কৰা হয়, ঠিক একেদৰেই মন্ত্ৰীসকলকো সাময়িকভাৱে নিলম্বন কৰাৰ ব্যৱস্থা ৰাখিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। দুয়োটা ব্যৱস্থাই মন্ত্ৰীগৰাকীক পদৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব যদিও নিলম্বন হৈছে এক পৰিৱৰ্তনযোগ্য প্ৰক্ৰিয়া যিয়ে দোষী সাব্যস্ত হোৱাটো আগতীয়াকৈ ধৰি নলয়। উল্লেখযোগ্য যে কেৱল মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰেহে এই নিলম্বনৰ প্ৰস্তাৱটোৰ বিৰোধিতা কৰিছে।

সমিতিয়ে বিধেয়কখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলগীয়া ‘গুৰুতৰ অপৰাধ’ৰ সংজ্ঞাও নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। প্ৰাৰম্ভিকভাৱে ৫ বছৰ বা ততোধিক শাস্তিৰ বিধান থকা অপৰাধসমূহক ইয়াৰ আওতাত ৰখাৰ কথা কোৱা হৈছিল যদিও একাংশ অংশীদাৰে ইয়াক ৭ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ দাবী জনাইছে। কিয়নো ৫ বছৰীয়া শাস্তিৰ মাপকাঠিয়ে ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১৪০ টা বিভিন্ন অপৰাধক সামৰি ল’ব, যাৰ বহুতো অপৰাধৰ সৈতে ৰাজহুৱা জীৱনৰ শুদ্ধতাৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক নাই। সাধাৰণতে ফৌজদাৰী প্ৰক্ৰিয়াত ৭ বছৰৰ কাৰাদণ্ডৰ অপৰাধকহে গুৰুতৰ বুলি ধৰা হয়। সেয়েহে সমিতিয়ে বিধেয়কখনৰ সৈতে এনে অপৰাধসমূহৰ এখন সুকীয়া তালিকা গাঠি দিয়াৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে যাতে অপৰাধৰ শ্ৰেণীবিভাজন বিভ্ৰান্তিকৰ নহয়।

আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ অনুসৰি, নিলম্বনৰ ক্ষেত্ৰত এক স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰত্যাৱৰ্তন বা ‘ছানছেট ক্লজ’ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। অৰ্থাৎ, যদি এগৰাকী মন্ত্ৰী কাৰাবন্দী হোৱাৰ বাবে নিলম্বিত হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ন্যায়ালয়ে তেওঁক দোষমুক্ত ঘোষণা কৰে বা প্ৰমাণৰ অভাৱত মুকলি কৰি দিয়ে, তেন্তে সেই নিলম্বন স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে বাতিল হ’ব আৰু তেওঁ পুনৰ নিযুক্তিৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিব। প্ৰিভেনচন অৱ মানি লাউণ্ডেৰিং এক্ট আৰু বেআইনী কাৰ্যকলাপ প্ৰতিৰোধ আইনৰ দৰে কঠোৰ আইনৰ অধীনত ৩০ দিনৰ ভিতৰত জামিন পোৱাটো কঠিন হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বিনা দোষতে ৰাজনৈতিক অস্ত্ৰ হিচাপে মন্ত্ৰীসকলক অপসাৰণ কৰাৰ যি আশংকা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল, এই ব্যৱস্থাই তাক বহু পৰিমাণে দূৰ কৰিব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে শীৰ্ষ সাংবিধানিক পদাধিকাৰীসকলৰ গোচৰৰ দ্ৰুত নিষ্পত্তিৰ বাবে ফাষ্ট-ট্ৰেক আদালত গঠনৰো পৰামৰ্শ দিছে।

উল্লেখযোগ্য যে, বিৰোধী দলসমূহে এই বিধেয়কখনক ‘দুৰভিসন্ধিমূলক’ বুলি অভিহিত কৰি যুটীয়া সংসদীয় সমিতিৰ বৈঠক বৰ্জন কৰিছিল। অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী অমিত শ্বাহে বিধেয়কখনৰ সপক্ষে যুক্তি দি কৈছিল যে ই কোনো বিৰোধী দলৰ বিৰুদ্ধে নহয়, বৰঞ্চ সকলো মুখ্যমন্ত্ৰীকে ইয়াৰ আওতালৈ অনা হৈছে। সমিতিৰ খচৰা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা মতে বৰ্তমানৰ সংবিধান বা ১৯৫১ চনৰ জনপ্ৰতিনিধিত্ব আইনত কাৰ্যনিৰ্বাহক পদত থকা ব্যক্তিৰ গ্ৰেপ্তাৰ সন্দৰ্ভত কোনো স্পষ্ট নিৰ্দেশনা নাই। বৰ্তমান সমিতিয়ে দাখিল কৰা এই পৰামৰ্শসমূহে বিধেয়কখনৰ মূল উদ্দেশ্যৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক অধিক স্বচ্ছ আৰু নিৰপেক্ষ কৰি তোলাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে আৰু পৰৱৰ্তী সংসদীয় কাৰ্যবিধিত চৰকাৰে এই সন্দৰ্ভত কি চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে, সেয়া লক্ষণীয় হ’ব।