বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে জাৰি কৰা নতুন নিয়মক লৈ (UGC Equity Rules Stayed By Court) দেশজুৰি প্ৰতিবাদৰ মাজতে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সেই নিয়ম কাৰ্যকৰী কৰাত সাময়িকভাৱে স্থগিতাদেশ দিছে। ইয়াৰ লগতে শীৰ্ষ আদালতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে সেই নিয়মসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু প্ৰাসংগিকতা পুনৰ পৰীক্ষা কৰা উচিত।
ইউ জি চিৰ অধিসূচনাক লৈ তীব্ৰ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰি মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্তে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে যে, ‘স্বাধীনতাৰ ৭৫ বছৰৰ পাছতো আমি জাতিভিত্তিক বিভাজনৰ পথলৈ উভতি যোৱা সমাজৰ দিশে আগবাঢ়িছোনে? জাতিহীন সমাজ গঢ়িবলৈ আমি যিখিনি অৰ্জন কৰিছো সেয়া তেন্তে হেৰাই যাব?”
উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত জাতিভিত্তিক বৈষম্য ৰোধৰ বাবে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে শেহতীয়াকৈ ঘোষণা কৰা নতুন নিৰ্দেশনাই সমগ্ৰ দেশতে তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছে। বিভিন্ন গোট, বিশেষকৈ সাধাৰণ বা তথাকথিত ‘উচ্চ বৰ্ণ’ শ্ৰেণীয়ে এই নিয়ম একপক্ষীয়ভাৱে আৰু প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলৈ দাবী জনাইছে।
ইতিমধ্যে এই নিয়মৰ বিৰুদ্ধে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত কেইবাটাও গোচৰ ৰুজু হৈছে। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ক্ষোভ, প্ৰতিবাদ, আনকি এজন প্ৰশাসনিক বিষয়াৰ পদত্যাগেও এতিয়া ইউজিচিৰ নতুন ‘ইকুইটি ৰেগুলেচন’ক ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখিছে।
২০২৬ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত ইউজিচিয়ে এখন ‘ইউনিভাৰ্চিটি গ্ৰাণ্টছ কমিছন নিয়মাৱলী, ২০২৬’ অধিসূচনা জাৰি কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ২০১২ চনৰ জাতি বৈষম্য বিৰোধী নিয়ম সংশোধন কৰা হয়। নতুন নিয়মত ‘জাতিভিত্তিক বৈষম্য’ৰ সংজ্ঞা দিয়া হৈছে যে কেৱল অনুসূচিত জাতি (SCs), অনুসূচিত জনজাতি (STs) আৰু অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC)ৰ সদস্যৰ বিৰুদ্ধেহে বৈষম্য কৰা হয়। অৰ্থাৎ সংজ্ঞাৰ ভিতৰত সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ বা শিক্ষকক কাৰ্যতঃ বাদ দিয়া হৈছে।
এই নিয়ম অনুসৰি প্ৰতিখন কলেজ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ে বৈষম্য ৰোধৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ভিতৰত হেল্পলাইন আৰম্ভ কৰা, নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা, ইউজিচিলৈ নিয়মীয়াকৈ প্ৰতিবেদন প্ৰেৰণ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
এই ব্যৱস্থাৰ দায়িত্ব প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মুৰব্বীৰ ওপৰত জাপি দিয়া হৈছে। উপাচাৰ্য আৰু অধ্যক্ষসকলে ব্যক্তিগতভাৱে নিয়ম মানি চলাটো নিশ্চিত কৰিব লাগিব। যদি কোনো প্ৰতিষ্ঠানে এই নিৰ্দেশনাসমূহ পালন নকৰে তেন্তে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। যেনে, নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ অনুমোদন বন্ধ কৰা, বিভিন্ন ইউজিচি আঁচনিৰ পৰা বাদ দিয়া বা আনকি প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বীকৃতি প্ৰত্যাহাৰ কৰা।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশৰ পিছতে আহিছে এই নতুন নিয়ম। ৰাধিকা ভেমুলা আৰু আবেদা চেলিম তাদভিয়ে ২০১২ চনৰ ইউ জি চি এণ্টি ডিচক্ৰিমিনেচন ৰেগুলেচন কাৰ্যকৰীভাৱে ৰূপায়ন হোৱা নাই বুলি অভিযোগ কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ত জনস্বাৰ্থৰ গোচৰ তৰিছিল। হায়দৰাবাদ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষক ৰোহিত ভেমুলাৰ মাতৃ ৰাধিকা ভেমুলা। আৰু আবেদা তাদভি মুম্বাইৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ছাত্ৰ পায়াল তাদভিৰ মাতৃ। ৰোহিত আৰু পায়াল দুয়োজনেই জাতিভিত্তিক বৈষম্যৰ বাবে আত্মহত্যা কৰা বুলি অভিযোগ উঠিছে। এই গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ইউজিচিক নতুন, শক্তিশালী নিয়ম প্ৰণয়ন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। সেই আদেশৰ পিছত ইউজিচিয়ে ২০২৬ চনৰ নতুন ইকুইটি ৰেগুলেচন জাৰি কৰে।
নতুন নিয়মৰ ওপৰত মূল আপত্তি আহিছিল সংজ্ঞাৰ সৈতে। সমালোচকৰ মতে ইউজিচিয়ে ‘জাতিভিত্তিক বৈষম্য’ৰ সংজ্ঞা যিদৰে দিছে, সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু শিক্ষকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে সুৰক্ষাৰ বাহিৰত ৰাখিছে। তেওঁলোকে দাবী কৰে যে যিকোনো দিশৰ পৰা বৈষম্য হ’ব পাৰে। কিন্তু নতুন নিয়মত কেৱল সংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ লোকক ‘ভুক্তভোগী’ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে। ফলস্বৰূপে সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ কোনোবা এজনৰ প্ৰতি যদি বৈষম্যৰ সৃষ্টি হয়, তেন্তে তেওঁলোকৰ অভিযোগৰ সমাধানৰ কোনো ফলপ্ৰসূ উপায় নাথাকিব।
তদুপৰি অভিযোগ কৰা হৈছে যে এই নিয়মে ‘মিছা অভিযোগ’ বা ভুৱা গোচৰৰ বিৰুদ্ধে কোনো সুৰক্ষা প্ৰদান নকৰে। আৰম্ভণিৰে পৰাই অভিযুক্তক অপৰাধী বুলি ধৰি লোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিব, যাৰ ফলত কেম্পাছত আতংক আৰু অনাস্থাৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হ’ব।
এই বিতৰ্কই উচ্চতম ন্যায়ালয় পোৱাৰ লগে লগে মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য্য কান্তে অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ইউজিচিৰ নিয়ম কাৰ্যকৰী কৰাৰ ওপৰত সাময়িকভাৱে স্থগিতাদেশ দিছে । কেৱল সেয়াই নহয়, আজি ৰেগিং প্ৰসংগটো লৈ মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে লগতে কয় যে দেশৰ দক্ষিণ বা উত্তৰ-পূবৰ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজৰ সংস্কৃতি লৈ পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ আহে। কিন্তু বহু ক্ষেত্ৰত অচিনাকি মানুহে সেই সংস্কৃতিক সমালোচনা কৰে। এতিয়া আকৌ পৃথক হোষ্টেলৰ প্ৰস্তাৱ, “হে ভগৱান”।
মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে কয় যে আজিৰ সমাজত অসবৰ্ণ বিবাহো হৈ আছে। নিজৰ ছাত্ৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা তুলি ধৰি তেওঁ কয়, “আমিও হোষ্টেলত আছিলোঁ, য’ত সকলোৱে একেলগে আছিল।” এই গোচৰৰ পৰৱৰ্তী শুনানি অহা ১৯ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত হ’ব।
