ভাৰতৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু বায়ু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ ইতিহাসত এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে পৰিগণিত হোৱা পৰিৱেশ কৰ্মী এম. চি. মেহতাৰ জনস্বাৰ্থ জড়িত গোচৰটোৰ আজি ৪৩ বছৰৰ পাছত নিষ্পত্তি কৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে। ১৯৮৫ চনতে দিল্লীৰ ভয়ংকৰ বায়ু প্ৰদূষণক লৈ দাখিল কৰা এই আবেদনখনৰ ভিত্তিত যোৱা চাৰিটা দশকত দেশৰ সৰ্বোচ্চ আদালতে বহুতো ঐতিহাসিক নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিছিল। ন্যায়াধীশ অভয় এছ ওকা আৰু ন্যায়াধীশ এ জি মসীহৰ বিচাৰপীঠে আজি কয় যে এই গোচৰটোৰ উদ্দেশ্য ইতিমধ্যে সফল হৈছে আৰু চৰকাৰী পক্ষই পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা হাতত লৈছে, যাৰ ফলত এই দীৰ্ঘদিনীয়া আইনী প্ৰক্ৰিয়াটো অব্যাহত ৰখাৰ এতিয়া কোনো বিশেষ প্ৰয়োজন নাই।
উল্লেখ্য যে, ১৯৮০ৰ দশকত যেতিয়া ৰাজধানী চহৰ দিল্লীৰ বায়ুৰ গুণগত মান দ্ৰুতগতিত অৱনমিত হ’বলৈ ধৰিছিল, তেতিয়াই অধিবক্তা তথা পৰিৱেশ কৰ্মী এম. চি. মেহতাই এই ঐতিহাসিক গোচৰটো ৰুজু কৰিছিল। এই গোচৰটোৰ শুনানিৰ সময়ছোৱাতে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বিভিন্ন সময়ত দিল্লীত ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থাত চি এন জি (CNG) ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ বাধ্যতামূলক কৰা, উদ্যোগসমূহৰ স্থানান্তৰ কৰা আৰু বি এছ (BS) মানদণ্ডৰ বাহনৰ প্ৰচলন আদিৰ দৰে যুগান্তকাৰী ৰায়দান কৰিছিল। আদালতে লক্ষ্য কৰিছে যে বায়ুৰ গুণগত মান ব্যৱস্থাপনা আয়োগৰ (CAQM) দৰে স্থায়ী সংস্থা গঠন হোৱাৰ পাছত এতিয়া প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব এক নিৰ্দিষ্ট চৰকাৰী পৰিকাঠামোৰ হাতলৈ গৈছে।
আদালতে আজিৰ শুনানিত স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে গোচৰটো নিষ্পত্তি কৰা মানে এইটো নহয় যে বায়ু প্ৰদূষণৰ বিষয়টো এতিয়াৰ পৰা গুৰুত্বহীন হৈ পৰিব। বৰঞ্চ আদালতে জানিবলৈ দিয়ে যে ভৱিষ্যতে প্ৰদূষণ সম্পৰ্কীয় যিকোনো গুৰুতৰ সমস্যাৰ উদ্ভৱ হ’লে নতুনকৈ আবেদন দাখিল কৰাৰ সুযোগ থাকিব। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে যিহেতু বায়ু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বৰ্তমান বিভিন্ন আইন আৰু কৰ্তৃপক্ষ সক্ৰিয় হৈ আছে, সেয়েহে পুৰণি গোচৰটোৰ আওতাত সকলো বিষয় সামৰি ৰখাটো যুক্তিহীন।
এই দীৰ্ঘকালীন আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ সমাপ্তিয়ে দেশৰ পৰিৱেশ আইনৰ বিৱৰ্তনৰ এক অধ্যায় সমাপ্ত কৰিলে। এম. চি. মেহতাৰ এই গোচৰটোৱে কেৱল দিল্লীৰ বায়ু পৰিষ্কাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতেই নহয়, বৰঞ্চ দেশৰ সাধাৰণ জনতাক তেওঁলোকৰ সাংবিধানিক ‘পৰিষ্কাৰ পৰিৱেশত জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ’ সম্পৰ্কে সজাগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো এক বৃহৎ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
