ভাৰত চৰকাৰে অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান তীব্ৰতৰ কৰাৰ লগে লগে ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত এক গুৰুতৰ নাগৰিকত্ব সংকটে গা কৰি উঠিছে। ত্ৰিপুৰা আৰু পশ্চিমবংগৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত সন্দেহযুক্ত অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষীৰ তালাচী আৰু আটক অভিযান বৃদ্ধি পোৱাৰ সময়তে, আনুষ্ঠানিক প্ৰত্যাৱৰ্তন প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰিৱৰ্তে এই লোকসকলক বলপূৰ্বকভাৱে বাংলাদেশলৈ বিতাড়িত কৰাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ সীমান্তত তীব্ৰ উত্তেজনাময় পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছে।
প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি বাংলাদেশৰ ব্ৰাহ্মণবাৰীয়া জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী গাঁৱসমূহত প্ৰশাসনে মাইকযোগে স্থানীয় লোকসকলক অচিনাকি ব্যক্তিক আশ্ৰয় নিদিবলৈ আৰু সন্দেহজনক কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ সতৰ্ক কৰি দিছে। ব’ৰ্ডাৰ গাৰ্ড বাংলাদেশৰ (বিজিবি) ৬০ বেটেলিয়নৰ অধিনায়ক লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল এছ এম শৰিফুল ইছলামে সংবাদ মাধ্যমৰ আগত উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি কয় যে স্থানীয় ৰাইজৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু ভাৰতৰ ফালৰ পৰা হ’ব পৰা যিকোনো অবৈধ প্ৰৱেশ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ সীমান্তত পহৰা আৰু নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা কটকটীয়া কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে যোৱা বৰ্ষৰ মে’ মাহৰ পৰা আঠ মাহৰ ভিতৰত ভাৰতৰ পৰা ২,৪৭৯ জন লোকক বাংলাদেশলৈ বলপূৰ্বকভাৱে ঠেলি দিয়া হৈছে বুলি বিজিবিয়ে তথ্য প্ৰকাশ কৰিছে। আনকি বিগত মাৰ্চ মাহত চুৱাডাঙাত উদ্ধাৰ হোৱা ১৪ জন ব্যক্তিয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোক প্ৰকৃততে বাংলাদেশৰ নহয়, বৰঞ্চ ওড়িশাৰ বাসিন্দা আছিল। তেওঁলোকৰ অভিযোগ অনুসৰি ভাৰতীয় আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক আটক কৰি আধাৰ আৰু ৰেচন কাৰ্ডকে ধৰি সকলো পৰিচয় পত্ৰ বাজেয়াপ্ত কৰাৰ পাছত বলপূৰ্বকভাৱে সীমান্ত পাৰ কৰাই দিছিল।
ভাৰতৰ পূৰ্বাঞ্চলীয় ৰাজ্যসমূহত শেহতীয়া ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এই বিষয়টোৱে এক নতুন মাত্ৰা লাভ কৰিছে। পশ্চিমবংগত প্ৰশাসনে সন্দেহযুক্ত অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলৰ বাবে কেইবাটাও অস্থায়ী আৱাসিক কেন্দ্ৰ বা ডিটেনচন চেণ্টাৰ স্থাপন কৰিছে। মালদহত ৰাজ্য চৰকাৰৰ চিনাক্তকৰণ-বাতিল-বিতাড়ন পদক্ষেপৰ অধীনত এনে এটা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰাৰ লগতে উত্তৰ ২৪ পৰগণা, মুৰ্ছিদাবাদ আৰু নদীয়া জিলাতো অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে, য’ত বৰ্তমান ৩৮০ জনতকৈয়ো অধিক লোকক নাগৰিকত্ব পৰীক্ষণৰ বাবে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী অমিত শ্বাহে শেহতীয়াকৈ ঘোষণা কৰিছিল যে অবৈধ বাংলাদেশীসকলে স্বেচ্ছাই নিজ দেশলৈ উভতি গ’লে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে কোনো আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা নহ’ব। এই কঠোৰ স্থিতিৰ ফলত সীমান্তৱৰ্তী হাকিমপুৰৰ দৰে অঞ্চলত ব্যাপক আতংকৰ সৃষ্টি হৈছে, য’ত বহু পৰিয়ালে ডিটেনচন চেণ্টাৰলৈ যোৱাৰ ভয়ত আধৰুৱা অট্টালিকাত আশ্ৰয় লৈ বাংলাদেশলৈ পাৰ হোৱাৰ সুযোগ বিচাৰিছে। কলকাতাত জন্মগ্ৰহণ কৰা ২০ বছৰীয়া আব্দুল শ্বেখ নামৰ এজন যুৱকে সংবাদ সংস্থাৰ আগত আক্ষেপ প্ৰকাশ কৰি কয় যে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুটা দশকৰ আগতে ভাৰতলৈ আহিছিল যদিও বৰ্তমান তেওঁৰ হাতত নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ কোনো বৈধ নথিপত্ৰ নাই আৰু ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ সকলো আশা নিৰাশাত পৰিণত হৈছে।
এই স্পৰ্শকাতৰ পৰিস্থিত সন্দৰ্ভত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ মুখপাত্ৰ ৰণধীৰ জয়ছোৱালে স্পষ্ট কৰি দিছে যে ভাৰতে নাগৰিকত্ব পৰীক্ষণৰ বাবে ২,৬৮০ জনতকৈ অধিক ব্যক্তিৰ নাম বাংলাদেশৰ চৰকাৰৰ সৈতে বিনিময় কৰিছে যদিও ইয়াৰে কিছুমান গোচৰ পাঁচ বছৰতকৈয়ো অধিক সময় ধৰি অমীমাংসিত হৈ আছে। অন্যান্য সূত্ৰৰ মতে এই অমীমাংসিত আবেদনৰ সংখ্যা প্ৰায় ২,৮৬০ জন। ভাৰতৰ স্পষ্ট স্থিতি হ’ল যে বাংলাদেশে নাগৰিকত্ব নিশ্চিত কৰাৰ পিছতহে আনুষ্ঠানিক বিতাড়ন প্ৰক্ৰিয়া আগবাঢ়িব পাৰিব। আনহাতে, বাংলাদেশেও জনাইছে যে তেওঁলোকে কেৱল আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰমাণিত নিজৰ নাগৰিকসকলকহে ঘূৰাই ল’ব, কিন্তু আইনী প্ৰক্ৰিয়া অবিহনে চলোৱা একতৰফা পুছ-ইন প্ৰক্ৰিয়াক তেওঁলোকে তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ বিশ্লেষক আৰু মানৱাধিকাৰ কৰ্মীসকলে এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক লৈ গভীৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক শ্বাহাব ইনাম খানে এই সন্দৰ্ভত মত প্ৰকাশ কৰি কয় যে আইনী জটিলতা এৰাই চলিবলৈ ন্যায়ালয়ক আওকাণ কৰাটোৱে আইনী ব্যৱস্থাৰ দুৰ্বলতা প্ৰমাণ কৰে আৰু ই এক গুৰুতৰ মানৱাধিকাৰ উলংঘনৰ বিষয়। প্ৰাক্তন প্ৰশাসনিক বিষয়া তথা ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ জৱহৰ চৰকাৰে এই পৰিস্থিতিক ৰাজনৈতিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ব্যাখ্যা কৰি কয় যে অবৈধ অনুপ্ৰৱেশৰ বিষয়টোক পৰিকল্পিতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি পশ্চিমবংগৰ প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক আৰু নিয়োগজনিত সমস্যাসমূহৰ পৰা জনসাধাৰণৰ মনোযোগ আঁতৰাই নিয়াৰ চেষ্টা কৰা হৈছে বুলি তেওঁ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে। এই ব্যৱস্থাই দুয়োখন দেশৰ বাংলাভাষী লোকসকলৰ মাজত বিভাজনৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে বুলিও তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিয়ে।
বৰ্তমান সময়ত ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ মাজৰ প্ৰায় ৪,০০০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই বিশাল আৰু প্ৰাকৃতিকভাৱে মুকলি সীমান্তত নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ তীব্ৰ নিৰীক্ষণ অব্যাহত আছে। দুয়োখন দেশৰ চৰকাৰৰ মাজত কূটনৈতিক আলোচনা আৰু চোৰাংচোৱা তথ্যৰ বিনিময় চলি আছে যদিও, ভৌগোলিক জটিলতা আৰু দুয়োপাৰৰ তীব্ৰ ৰাজনৈতিক মেৰুকৰণৰ বাবে সীমান্তৰ এই নাগৰিকত্ব আৰু বিতাড়ন সংকটৰ পৰিস্থিতি এতিয়াও অপৰিৱৰ্তিত আৰু গুৰুতৰ হৈয়েই আছে।
