তিনিখনকৈ দেশত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এগৰাকী প্ৰাক্তন কূটনীতিবিদেই এতিয়া নিজ দেশত প্ৰমাণ কৰিবলগীয়া হৈছে নিজৰ নাগৰিকত্ব! ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ ভোটাৰ তালিকাৰ বিশেষ সংশোধন প্ৰক্ৰিয়াৰ নামত হোৱা এনে আজৱ কাণ্ডক লৈ এতিয়া তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহী আৰু ইজিপ্তৰ দৰে দেশত ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা এইগৰাকী প্ৰাক্তন কূটনীতিবিদক নাগৰিকত্ব প্ৰমাণৰ বাবে ‘অনিৰ্দিষ্ট নথিপত্ৰ’ বিচৰা কাৰ্যই নিৰ্বাচন আয়োগৰ কাম-কাজক লৈ এক ডাঙৰ প্ৰশ্নবোধক চিহ্ন আঁকি দিছে।
অষ্ট্ৰেলিয়াতো ভাৰতৰ উচ্চায়ুক্ত হিচাপে সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰদূত নৱদ্বীপ ছুৰীয়ে এক্স যোগে পঞ্জাৱত এছ আই আৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা তেওঁৰ হতাশাজনক অভিজ্ঞতাৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।
তেওঁ নিজৰ পোষ্টত লিখিছে, “পঞ্জাৱত এছ আই আৰ-ৰ সৈতে মোৰ অভিজ্ঞতা শ্বেয়াৰ কৰিছোঁ। বি এল অ’ৰ ওচৰলৈ গৈ ভোটাৰ আইডি আৰু আধাৰ কাৰ্ড জমা দিছিলোঁ, আৰু সকলো ঠিকেই আছে বুলি মোক আশ্বাস দিয়া হৈছিল। কিন্তু আজি এজন স্বেচ্ছাসেৱকৰ পৰা এটা মেছেজ পালোঁ যে মোৰ কিছুমান তথ্য ২০০৩ চনৰ এছ আই আৰ-ৰ সৈতে মিলি থকা নাই!”
তেওঁ লগতে কয়, “বি এল অ’-ৰ সৈতে কথা পাতিলোঁ, তেওঁ মোক গৈ জাননীখন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ক’লে। লগতে মই যে এজন ভাৰতীয় নাগৰিক, তাক প্ৰমাণ কৰিব পৰা কিছুমান অনিৰ্দিষ্ট নথিপত্ৰ লৈ যাবলৈ ক’লে। মই উত্তৰ দিলোঁ যে মই ২০০৩ চনত ভাৰতত নাছিলোঁ, সেয়েহে তেওঁলোকে প্ৰমাণ হিচাপে পাছপোৰ্ট বিচাৰিছে।”
প্ৰাক্তন কূটনীতিবিদগৰাকীয়ে আক্ষেপ প্ৰকাশ কৰি কয়, “মোৰ ওচৰত ভোটাৰ আইডি আৰু আধাৰ কাৰ্ডৰ বাহিৰেও অন্য নথিপত্ৰ আছে। কিন্তু মই নুসুধিকৈ নোৱাৰিলোঁ: যদি তিনিখনকৈ দেশত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ পিছতো মোৰ নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ ইমান অসুবিধা হয়, তেন্তে সাধাৰণ নাগৰিকৰ অৱস্থা কি হ’ব? মই ভাবোঁ, এয়াই হৈছে ইজ অৱ লিভিং (Ease of Living)!”
উল্লেখযোগ্য যে বি এল অ’ বা বুথ পৰ্যায়ৰ বিষয়া হৈছে এছ আই আৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে জনসাধাৰণৰ সৈতে যোগাযোগৰ মূল মাধ্যম। অৱশ্যে, ৰাজহুৱা জীৱনৰ সৈতে জড়িত কোনো ব্যক্তিয়ে এছ আই আৰ তালিকাত নিজৰ নাম নথকা বা ভুল থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা এয়াই প্ৰথম ঘটনা নহয়। পূৰ্বেও এনেধৰণৰ বিষয় পোহৰলৈ আহিছিল আৰু সঠিক পৰীক্ষণৰ অন্তত সেয়া সমাধান কৰা হৈছিল।
এছ আই আৰ (SIR) প্ৰক্ৰিয়া পোনপ্ৰথমে ২০২৫ চনৰ জুন মাহত বিহাৰত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত মৃত ভোটাৰকে ধৰি প্ৰায় ৬০ লাখ ভোটাৰৰ নাম তালিকাৰ পৰা কৰ্তন কৰা হৈছিল। আনহাতে, বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে পশ্চিমবংগতো ৯০ লাখ ভোটাৰৰ নাম তালিকাৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছিল।
এছ আই আৰ অনুসৰি যিসকল ভোটাৰ ২০০২ বা ২০০৩ চনৰ নিৰ্বাচনী তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত নাছিল, তেওঁলোকে পুৰণি তালিকাৰ সৈতে নিজৰ সম্পৰ্ক থকাৰ নথিপত্ৰ প্ৰদান কৰিব লাগে। প্ৰথমাৱস্থাত নিৰ্বাচন আয়োগে আধাৰ কাৰ্ডক বাদ দি ১১ খন গ্ৰহণযোগ্য নথিপত্ৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিল। কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিষয়টো উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মজিয়া পোৱাৰ পিছত নিৰ্বাচন আয়োগে এই তালিকাত আধাৰ কাৰ্ডকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ন্যায়ালয়ে সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোৰ সাংবিধানিক গুৰুত্বৰ ওপৰতো বিশেষ নিৰীক্ষণ আগবঢ়াইছিল।
নিৰ্বাচন আয়োগৰ ভোটাৰ তালিকা সংশোধন কৰাৰ ক্ষমতা আছে যদিও, এই ক্ষমতা অসীম হ’ব নোৱাৰে আৰু ই স্বচ্ছতা তথা স্বাভাৱিক ন্যায়ৰ নীতিত আধাৰিত হ’ব লাগিব বুলি স্পষ্ট কৰি দিয়া হৈছে।
