দেশৰ বিভিন্ন চহৰত ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে বায়ুদূষণ। ৰাস্তালৈ ওলালেই ধূলি, ধোঁৱা আৰু বতাহত ওপঙি থকা অতি সূক্ষ্ম প্ৰদূষিত কণাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছে মানুহ। কলকাতাকে ধৰি কেইবাখনো চহৰত বায়ুদূষণৰ সমস্যাই উদ্বেগ বঢ়াইছে। শীতকালত প্ৰদূষণৰ মাত্ৰা আৰু বৃদ্ধি পোৱাৰ আশংকা থাকে। এনে পৰিস্থিতিত বহু লোকে সুৰক্ষাৰ বাবে N95 মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰিছে। কিন্তু N95 মাস্ক পিন্ধিলেই হাওফাও সম্পূৰ্ণৰূপে সুৰক্ষিত হৈ থাকেনে?
চিকিৎসা আৰু জনস্বাস্থ্যৰ সৈতে জড়িত তথ্য অনুসৰি, N95 মাস্কে বতাহত থকা ক্ষতিকাৰক সূক্ষ্ম কণাৰ সংস্পৰ্শ কমোৱাত সহায় কৰে। অৱশ্যে এই মাস্কে সকলো ধৰণৰ বায়ুদূষণৰ পৰা সুৰক্ষা দিব নোৱাৰে। মাস্কৰ মানদণ্ডৰ লগতে ই মুখত সঠিকভাৱে বহিছেনে নাই আৰু ইয়াক কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, তাৰ ওপৰতো ইয়াৰ কাৰ্যকাৰিতা নিৰ্ভৰ কৰে।
বতাহত থকা পি.এম. ২.৫ (PM2.5) নামৰ অতি সূক্ষ্ম প্ৰদূষিত কণাবোৰ উশাহৰ সৈতে হাওঁফাওঁৰ গভীৰলৈ সোমাই যাব পাৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি এনে প্ৰদূষণৰ সংস্পৰ্শত থাকিলে হাঁপানিৰ (Asthma) সমস্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে শ্বাসনালীত প্ৰদাহ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি হাওঁফাওঁ আৰু হৃদযন্ত্ৰৰ বিভিন্ন ৰোগৰ আৰম্ভণি তথা আশংকাও বৃদ্ধি পায়। সেয়ে বায়ুদূষণৰ মাত্ৰা অধিক থকা অৱস্থাত বাহিৰত কম সময় কটোৱাই ভাল। জৰুৰী কামত বাহিৰলৈ যাবলগীয়া হ’লে উপযুক্ত মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
N95 মাস্কে কেনেদৰে কাম কৰে?
নিৰ্দিষ্ট পৰীক্ষাগাৰৰ চৰ্ত অনুসৰি, N95 মাস্কে বতাহত ওপঙি থকা অন্ততঃ ৯৫ শতাংশ সূক্ষ্ম কণা ছাঁকি আটকাব পাৰে। ইয়াৰ বিশেষ ফিল্টাৰে বতাহত থকা ক্ষতিকাৰক কণাবোৰ ধৰি ৰখা ত সহায় কৰে। সাধাৰণ কাপোৰৰ মাস্ক বা ছাৰ্জিকেল মাস্কৰ তুলনাত মুখত ভালদৰে খাপ খোৱা N95 মাস্কে সূক্ষ্ম প্ৰদূষিত কণাৰ পৰা অধিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। কিন্তু মাস্কে ৯৫ শতাংশ কণা আটকাব পাৰে বুলিয়েই ব্যৱহাৰকাৰীয়ে বাস্তৱত ৯৫ শতাংশই সুৰক্ষা পাব, তেনে নহয়। মাস্কৰ কাষেৰে প্ৰদূষিত বতাহ ভিতৰলৈ সোমালে ইয়াৰ কাৰ্যকাৰিতা যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।
মুখত সঠিকভাৱে নবহিলে কমে সুৰক্ষা
নাক, গাল আৰু থুঁতৰিৰ ওচৰত ফাঁক থাকিলে প্ৰদূষিত বতাহ ফিল্টাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ নোযোৱাকৈ সেই ফাঁকেৰে পোনপটীয়াকৈ ভিতৰলৈ সোমাব পাৰে। সেয়ে মাস্ক পিন্ধাৰ পিছত নাকৰ ওপৰত থকা ক্লিপডাল ভালদৰে চেপি বহুৱাই ল’ব লাগে। মাস্কে নাক, মুখ আৰু থুঁতৰি সম্পূৰ্ণৰূপে ঢাকি ৰাখিছেনে নাই, সেয়া নিশ্চিত কৰা দৰকাৰ। মাস্কৰ ফিতাও এনেদৰে লগাব লাগে, যাতে ই লৰচৰ নকৰে আৰু মুখৰ চাৰিওফালে কোনো ফাঁক নাথাকে।
সকলো ধৰণৰ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিব নোৱাৰে N95 মাস্কে
N95 মাস্কৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমাবদ্ধতা হ’ল— ই সকলো ধৰণৰ বায়ুদূষণৰ পৰা সুৰক্ষা দিব নোৱাৰে। PM2.5 ৰ দৰে সূক্ষ্ম কণা আটকোৱাত সহায় কৰিলে: নাইট্ৰ’জেন ডাই-অক্সাইড, ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড, কাৰ্বন মন’ক্সাইড আৰু ভূমিৰ ওচৰত থকা অ’জনৰ দৰে ক্ষতিকাৰক গেছ আটকাবলৈ এই মাস্ক প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ, N95 মাস্ক পিন্ধিলেও প্ৰদূষিত বতাহৰ সকলো বিপদৰ পৰা একেবাৰে আঁতৰি থকা সম্ভৱ নহয়।
মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত সাৱধানতা জৰুৰী
N95 মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে ইয়াত কিবা ফাট মেলিছে নেকি, ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে নেকি বা অত্যধিক লেতেৰা হৈছে নেকি, সেয়া পৰীক্ষা কৰা উচিত। মাস্কৰ ফিতাডাল ঠিক আছে নে নাই, সেয়াও চাব লাগে। মাস্ক পিন্ধাৰ পিছত বাৰে বাৰে হাত দি ঠিক কৰি থকাটো অনুচিত। মাস্ক পিন্ধাৰ আগতে আৰু খোলাৰ পিছত হাতখন ভালদৰে পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ব লাগে।
মাস্ক তিতি গ’লে, লেতেৰা বা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লে, ফিতা ঢিলা হৈ পৰিলে অথবা উশাহ-নিশাহ লোৱাত অসুবিধা হ’লে মাস্ক সলনি কৰিব লাগে। ডিছপ’জেবল (একেবাৰে ব্যৱহাৰ কৰি পেলাবলগীয়া) N95 মাস্ক পানীৰে ধুই পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে; এনে কৰিলে ইয়াৰ ফিল্টাৰৰ কাৰ্যকাৰিতা নষ্ট হৈ পৰে। মাস্কখন কিমান দিন বা কিমান সময় ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, সেই বিষয়ে প্ৰস্তুতকাৰী সংস্থাৰ নিৰ্দেশনা মানি চলাটো দৰকাৰ।
মাস্কৰ লগতে আন কি কি ব্যৱস্থা ল’ব লাগে?
বায়ুদূষণৰ মাত্ৰা অধিক থাকিলে অকাৰণতে বাহিৰলৈ ওলোৱা কমাব লাগে। ব্যস্ত পথ আৰু নিৰ্মাণস্থলীৰ ওচৰত বেছি সময় কটোৱাৰ পৰা বিৰত থকা উচিত। বাহিৰলৈ যোৱাৰ আগতে বায়ুৰ গুণগত মান সূচক বা এয়াৰ কোৱালিটি ইনডেক্স (AQI) চাই লোৱাটো ভাল। প্ৰদূষণৰ মাত্ৰা বেছি থাকিলে বাহিৰত দৌৰা বা অধিক কষ্টকৰ ব্যায়াম কৰাটো এৰাই চলাটোৱেই শ্ৰেয়।
বাহিৰৰ বতাহ প্ৰদূষিত হ’লে ঘৰৰ দুৱাৰ-খিৰিকী বন্ধ কৰি ৰাখিব পাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি হেপা ফিল্টাৰযুক্ত (HEPA Filter) বায়ু শোধন যন্ত্ৰ (Air Purifier) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ঘৰৰ ভিতৰত ধূমপান কৰা বা ধোঁৱা সৃষ্টি কৰা কামৰ পৰা বিৰত থাকিব লাগে। হাঁপানি, দীৰ্ঘদিনীয়া হাওঁফাওঁৰ ৰোগ বা হৃদৰোগত আক্ৰান্ত লোকসকলে বায়ুদূষণৰ সময়ত অতিৰিক্ত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা উচিত।
বিশেষজ্ঞসকলৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি, N95 মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰাটো বায়ুদূষণৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাৰ এক ভাল উপায় যদিও ই প্ৰদূষণমুক্ত বতাহৰ বিকল্প হ’ব নোৱাৰে। মাস্ক সঠিকভাৱে পিন্ধাৰ লগতে প্ৰদূষিত বতাহৰ সংস্পৰ্শ যিমান পাৰি কম কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। হাওফাও সুস্থ ৰাখিবলৈ কেৱল মাস্কৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি দৈনন্দিন জীৱনতো সাৱধানতা অৱলম্বন কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজন।
