অসম তথা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্মালম্বী লোক সকলৰ অতি চিনাকি নাম ‘কালিয়নি’ বা ‘কালনি’ ৷ কাৰ্বিআংলং জিলাৰ চকীহোলা নিলিপ উন্নয়ন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত এই ঠাই গোলাঘাট জিলাৰ মৰঙি মৌজাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম সীমান্তত অৱস্থিত৷ গাঁওখনৰ নিচেই কাষেদি পাহাৰীয়া খৰস্ৰোতা কালিয়নি নৈ বৈ গৈছে৷ নৈ খনৰ নামানুসৰি ঠাইখনৰ নাম কালিয়নি হোৱা বুলি ধাৰণা হয়৷ ভৌগোলিক অথবা বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ ন’হলেও এই স্থান বৌদ্ধধৰ্মী লোকসকলৰ বাবে অতি আদৰণীয়, চিৰনমস্য তীৰ্থস্থান হিচাপে সুদুৰ অতীতৰ পৰা পৰিগণিত হৈ আহিছে
ইংৰাজী নৱবৰ্ষৰ পহিলা দিনটোতে সপৰিয়ালে ভাইটি বাবুলক লৈ যাত্ৰা কৰিলো কালিয়নিলৈ বুলি৷ উদ্দেশ্য দৈনন্দিন ব্যস্ততা আৰু যান্ত্ৰিকতাৰ পৰা আঁতৰি প্ৰকৃতিৰ কোলাত নিজকে বিচাৰি চোৱাৰ আনন্দ৷ মান(টাই-ভাষী) জনজাতিৰ তথাকথিত আইটন সম্প্ৰদায়ৰ লোকে বসবাস কৰা এই গাঁওখন ১৭৭৮-১৭৭৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল৷ গাঁওখনৰ স্থানীয় নাম বানলুং৷ গাঁওখন সামৰি সমগ্ৰ কালিয়নি অঞ্চলৰ মেৰাভেটি, ভিতৰ কালিয়নিক বানপানী, গৰাখহনীয়া আদিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চাংলাংঘাটৰ পৰা গুৰিয়াজান পৰ্যন্ত এটা মথাউৰিয়ে আগুৰি আছে৷ পূৰ্বতে বকিয়ালঘাটৰ পৰা এই মথাউৰিয়েদি বৌদ্ধবিহাৰ খনলৈ অহা-যোৱা কৰিছিল৷ পিছলৈ এই নৈ খনে বিহাৰখনৰ প্ৰায় এক ডেৰ কিলোমিটাৰ দূৰত্বৰ পশ্চিম দিশত মথাউৰি ছিঙি নতুন সুঁতি সলনি কৰি গাঁওখনক দ্বিখণ্ডিত কৰে৷
এই গাঁৱত বসবাস কৰা মান(টাই-ভাষী) জনজাতিৰ তথাকথিত আইটন সম্প্ৰদায়ৰ লোক সকলৰ আদি বাসস্থান ম্যানমাৰৰ পৰা প্ৰৱজন হৈ পোনপ্ৰথমে জামুগুৰি ওৱাটিঙৰ সমীপবৰ্তী নগোৰাত অৱস্থান লৈ পিছলৈ মৰঙি অঞ্চলৰ দৈগ্ৰোঙৰ পৰা কালিয়নিলৈ আহে৷ কালিয়নি গাঁৱৰ এই বৌদ্ধবিহাৰ খনৰ নাম “অশোকা ছূতংপ্যে ফ্ৰা”৷ গাঁওখন প্ৰতিষ্ঠা হোৱা কালৰে পৰা এই বৌদ্ধবিহাৰ নিৰ্মাণ হৈ আহিলেও তাৰ কোনো পৌৰাণিক চিহ্ন বা লিপিবদ্ধ তথ্য পাবলৈ নাই৷ কেৱল ১৯৭৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা আৰু ১৯৮২চনৰ ৭, ৮ আৰু ৯ মাৰ্চত দান সম্পন্ন কৰাৰহে তথ্য আছে৷ গাঁওখনৰ সম্পৰ্কে বুজ ল’বলৈ বুলি আমি স্থানীয় গাঁও প্ৰধান আইচেম শ্যাম ডাঙৰীয়াৰ ঘৰলৈ গ’লো৷
তামোল-পাণ, ধনে-ধানে উভৈনদী শ্যাম ডাঙৰীয়া ঘৰত নাছিল যদিও তেখেতৰ পত্নী জয়া শ্যামে আমাক আথে বেথে বহুৱাই ৰঙাচাহ বিস্কুটেৰে আপ্যায়িত কৰিলে৷ অতিশয় সাদৰি জয়া শ্যামৰ বিনয় ব্যৱহাৰ কোনো কালে পাহৰিব নোৱাৰিম৷ শ্যামৰ দুগৰাকী কন্যা দুয়ো উচ্চ শিক্ষিতা৷ ডাঙৰ গৰাকী দেওপানী কলেজৰ প্ৰবক্তা, সৰু গৰাকী দূৰ শিক্ষা যোগে স্নাতকোত্তৰ পঢ়ি আছে৷ ল’ৰাই বিয়া বাৰু কৰাই ঘৰুৱা খেতি বাতি চম্ভালিছে৷ নাই কোনো গৰ্ব অহংকাৰ; উদাৰ আৰু সৰল মনৰ৷ বছৰৰ প্ৰথম দিনটোত আলহী অতিথি আহিলে তেওঁলোকে হেনো বৰ সুখী হয়৷ এয়াই হেনো তেওঁলোকৰ ধৰ্ম৷ বিদায় পৰত জয়া শ্যাম বাইদেউৰ সতে এখন ফটো উঠালো৷
জানিব পৰা মতে বিহাৰখনৰ মুঠ ৪৬ টা সৰু বৰ আৰু না না আকৃতি ও মুদ্ৰাৰ বুদ্ধমূৰ্তি আছে৷ সেই সকলৰ ভিতৰত “ছূতং ফ্ৰা” জনেই প্ৰধান আৰু এইজনা মূৰ্তিৰ বাবেই এই স্থান বৌদ্ধসকলৰ অন্যতম পবিত্ৰ প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থস্থান হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে৷ অলৌকিক গুণসম্পন্ন, সদাজাগ্ৰত এই মূৰ্তিজনাক সেৱা প্ৰাৰ্থনা বা মনোসিদ্ধি বাঞ্চনাৰে জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে লোক ইয়ালৈ আহে৷ প্ৰতিবছৰে ফাগুনী পূৰ্ণিমা আৰু ছাংকেন উৎসৱ উপলক্ষত কেইবা সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগম হয়৷
কথিত আছে যে, নগোৰা নামৰ ঠাইত থকা সময়তে মান সেনাপতি মিংগিমাহা আৰু চামনেংয়ে বৌদ্ধধৰ্মীয় নিজ মিতিৰ-কুটুম বুলি চিনিব পাৰি গাঁওবাসীক এই মূৰ্তিজনাক আনুমানিক ১৭৭৫ চনত অৰ্পণ কৰি গৈছিল৷ এবাৰ বিহাৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে জুইত ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হওঁতে কিছুদিনৰ পিছত বিহাৰৰ নাতিদূৰৰ হাবিয়নিত অক্ষত অৱস্থাত এই মূৰ্তিজনা উদ্ধাৰ হৈছিল৷ নানা কাৰণত বসতিস্থান সলনি হোৱাত মূৰ্তিজনাক কালিয়নিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়৷
এই স্থানলৈ অহা-যোৱাৰ ব্যৱস্থা বৰ্তমান সুচল বুলিয়েই ক’ব পাৰি৷ ৩৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথৰ পৰা পোৰাবাংলা চফেলা বাগিচা হৈ কালিয়নিলৈ আহিব পাৰি৷ কালিয়নি নদী পাৰ হ’বলৈ এতিয়া চৰকাৰে কালভাৰ্টৰ দলং নিৰ্মাণ কৰি দিছে৷ ৰঙাজানৰ পৰা মুৰফুলনি বগীজান হৈ কালিয়নি পথেৰেও আহিব পাৰি৷
পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ যথেষ্ট স্থল থকা এই ঠাইখনৰ আৰ্থ সামাজিক অনগ্ৰসৰতা, যাতায়তৰ উন্নতি, শিক্ষা আদি দিশৰ উন্নয়ন কৰাটো অতি জৰুৰী হৈ পৰিছে৷ অৱশ্যে নুমলীগড় শোধনাগাৰ কৰ্তৃপক্ষই এই বিহাৰখনৰ উন্নতিৰ দিশত কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ি অহাটো আশাপ্ৰদ বতৰা বুলিয়েই ক’ব লাগিব ৷ কালিয়নি বৌদ্ধবিহাৰৰ পৰা আধা কিলোমিটাৰ দূৰৈত মূল কালিয়নি নদী৷ পাহাৰীয়া খৰস্ৰোতা নৈ খনৰ পানী অতিকে নিৰ্মল৷ কালিয়নি পাৰ হ’লেই আপুনি কাৰ্বি আংলং জিলাত ভৰি দিব৷ ইয়াতো এখন দলং নিৰ্মাণ কৰি দুয়োখন জিলাৰ লগত সংযোগ ঘটাব পাৰি।
দিনটো আমাক সংগ দিলে আমাৰ শ্ৰীমতীৰ কলেজীয়া জীৱনৰ বন্ধু জিতেন বাৰিকে৷ একালৰ ছাইৰ দক্ষ ফুটবলাৰ, Music Composer বাৰিক ডাঙৰীয়াই আমাক এজন পেশাদাৰী Guideৰ দৰেই সহযোগিতা আগবঢ়ালে৷ দিনটোৰ আনন্দ বুকুত সাবতি বেলি লহিওৱাৰ পৰত কালিয়নিৰ পাৰে পাৰে আমি ঘৰমূৱা হ’লো৷ আপুনিও আহিব পাৰে কালিয়নিৰ এই বৌদ্ধবিহাৰ দৰ্শন কৰিবলৈ, আন একো নেপালেও মনত গভীৰ প্ৰশান্তি পাব৷ আজিৰ তাৰিখত এইটোৱেই আমাৰ বাবে পৰম প্ৰাপ্তি৷
(লেখকৰ ফোন নং:- 9435932669)
