কেন্দ্ৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীৰ নেতৃত্বত এন ডি এ চৰকাৰে তৃতীয় কাৰ্যকালৰ ১০০ দিন সম্পূৰ্ণ কৰিলে। ইয়াৰ লগে লগে আকৌ এবাৰ আৰম্ভ হৈছে এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ চৰ্চা। চৰকাৰী সূত্ৰৰ জৰিয়তে খবৰ আহিছে যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বৰ্তমানৰ কাৰ্যকালতে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰিব। ইয়াৰ বাবে চৰকাৰে সংসদলৈ এখন বিধেয়ক অনাৰ প্ৰস্তুতি চলাইছে।
এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ ব্যৱস্থা কিমান দেশত আছে আৰু ইয়াৰ পৰা কিমান লাভ বা লোকচান হ’ব? এই বিষয়ে এতিয়াও কিয় ঐক্যমত হোৱা নাই?
ভাৰতত এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ অৰ্থ হ’ল সংসদৰ নিম্ন সদনৰ অৰ্থাৎ লোকসভাৰ নিৰ্বাচনৰ সমান্তৰালকৈ সকলো ৰাজ্যৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনো অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে। ইয়াৰ লগতে স্থানীয় সংস্থা অৰ্থাৎ পৌৰ নিগম, পৌৰসভা, নগৰ পঞ্চায়ত আৰু গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ বাবেও নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে। ইয়াৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো হ’ল এই নিৰ্বাচনসমূহ এদিন বা নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা যায়। বহু বছৰ ধৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে লোকসভা নিৰ্বাচনৰ সমান্তৰালকৈ ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ ওপৰত জোৰ দি আহিছে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়েও চলিত বৰ্ষৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা দিৱস উদযাপনৰ সময়ত লালকিল্লাৰ পৰা দিয়া ভাষণত এক দেশ, এক নিৰ্বাচনৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল যে দেশত সঘনাই হোৱা নিৰ্বাচনে উন্নয়নত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁ কৈছিল যে এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ বাবে আগবাঢ়ি আহিব লাগিব। দেশৰ সকলো ৰাজনৈতিক দলকে দেশৰ প্ৰগতিৰ বাবে এই দিশত আগবাঢ়ি আহিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। চলিত বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বেও বিজেপিয়ে নিৰ্বাচনী ইস্তাহাৰত ইয়াক বিশেষভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
উল্লেখ্য যে স্বাধীনতাৰ পাছত ১৯৫০ চনত যেতিয়া দেশখন গণৰাজ্যত পৰিণত হৈছিল, তেতিয়া ১৯৫১ চনৰ পৰা ১৯৬৭ চনৰ ভিতৰত প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেই সময়ত লোকসভাৰ সমান্তৰালকৈ ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ বাবেও নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৯৫২, ১৯৫৭, ১৯৬২ আৰু ১৯৬৭ চনত একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত কিছুমান ৰাজ্য পুনৰ সংগঠিত হ’ল আৰু কিছুমান নতুন ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হ’ল। ইয়াৰ বাবেই বিভিন্ন সময়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’বলৈ ধৰিলে।
ইপিনে, এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ বাবে সকলো ৰাজনৈতিক দলৰ ধাৰণা বেলেগ বেলেগ। সেইবাবেই এই সন্দৰ্ভত এক ঐকমত্যত উপনীত হব পৰা নাই। ৰাজনৈতিক দলসমূহে এনে নির্বাচনৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় দলসমূহে লাভৱান হ’ব বুলি বিশ্বাস কৰাৰ বিপৰীতে আঞ্চলিক দলসমূহে লোকচানৰ সন্মুখীন হ’ব বুলি ভাৱে। সেইবাবেই বিশেষকৈ আঞ্চলিক দলসমূহ এনে নিৰ্বাচনৰ বাবে সাজু নহয়। তেওঁলোকৰ মতে যদি এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় তেন্তে ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ বিষয়সমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যাৰ মাজত তল পৰিব। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যসমূহৰ উন্নয়নত প্ৰভাৱ পৰিব।
আন দেশৰ এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকা, ফ্ৰান্স, ছুইডেন, কানাডা আদি এই তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত। আমেৰিকাত ৰাষ্ট্ৰপতি, কংগ্ৰেছ আৰু চেনেটৰ নিৰ্বাচন প্ৰতি চাৰি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত সংহত নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াৰ সুবিধাৰ বাবে দেশৰ সকলো উচ্চতম কাৰ্যালয়ৰ নিৰ্বাচন একেলগে অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ বাবে ফেডাৰেল আইন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ভাৰতৰ দৰে ফ্ৰান্সতো সংসদৰ নিম্ন সদন অৰ্থাৎ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা আছে। তাত ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰপতি, ফেডাৰেল চৰকাৰৰ মুৰব্বী, লগতে ৰাজ্যৰ মুৰব্বী আৰু প্ৰতিনিধিৰ নিৰ্বাচন প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে একেলগে অনুষ্ঠিত হয়। ছুইডেনৰ সংসদ আৰু স্থানীয় চৰকাৰৰ নিৰ্বাচন একেলগে প্ৰতি চাৰি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। আনকি পৌৰসভা আৰু কাউন্টি কাউন্সিলৰ নিৰ্বাচনো এই নিৰ্বাচনৰ লগে লগে অনুষ্ঠিত হয়। যদিও কানাডাত হাউছ অৱ কমনছৰ নিৰ্বাচন প্ৰতি চাৰি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়, মাত্ৰ কেইখনমান প্ৰদেশতহে ফেডাৰেল নিৰ্বাচনৰ লগতে স্থানীয় নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।
এক দেশ, এক নিৰ্বাচনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সুবিধা হ’ল নিৰ্বাচনৰ খৰচ কমি যাব। পৃথক পৃথক নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে প্ৰতিবাৰেই বিপুল পৰিমাণৰ ধন ব্যয় কৰা হয়। সঘনাই নিৰ্বাচনে প্ৰশাসন আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীৰ ওপৰত বোজা জাপি দিয়ে, কিয়নো প্ৰতিবাৰেই নিৰ্বাচনী কৰ্তব্য পালন কৰিবলগীয়া হয়। নিৰ্বাচন শেষ হ’লে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে কামত গুৰুত্ব দিব পাৰিব। বাৰে বাৰে নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়ালৈ নাযায় আৰু উন্নয়নমূলক কামত মনোনিৱেশ কৰিব পাৰিব।
একেদিনাই নিৰ্বাচন পাতিলে ভোটাৰৰ সংখ্যাও বৃদ্ধি পাব, কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ নকৰিব যে নিৰ্বাচন আহিয়েই থাকে। ঘৰৰ পৰা ওলাই আহি নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিব।
কিন্তু এক দেশ-এক নিৰ্বাচন ব্যৱস্থা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈছে সংবিধান আৰু আইনৰ পৰিৱৰ্তন। এক দেশ, এক নিৰ্বাচনৰ বাবে সংবিধান সংশোধন কৰিব লাগিব। ইয়াৰ পিছত ইয়াক ৰাজ্যিক বিধানসভাসমূহে গৃহীত কৰিব লাগিব। যদিও লোকসভা আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ কাৰ্যকাল পাঁচ বছৰ, তথাপিও সেইবোৰ ভংগ কৰিব পৰা যায়।
এনে পৰিস্থিতিত চৰকাৰৰ সন্মুখত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হ’ব যে যদি লোকসভা বা কোনো ৰাজ্যৰ বিধানসভা ভংগ হয় তেন্তে এক দেশ, এক নিৰ্বাচনৰ শৃংখলা কেনেকৈ বজাই ৰাখিব।
আমাৰ দেশত ইভিএম আৰু ভিভিপিএটিৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়, যাৰ সংখ্যা সীমিত। লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনৰ বাবে তেওঁলোকৰ নম্বৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে। যদিহে একেলগে লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় তেন্তে অধিক মেচিনৰ প্ৰয়োজন হ’ব। এইবোৰ সম্পূৰ্ণ কৰাটোও এক প্ৰত্যাহ্বান হ’ব। তেতিয়া একেলগে নিৰ্বাচনৰ বাবে অধিক প্ৰশাসনিক বিষয়া আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাটোও এটা ডাঙৰ প্ৰশ্ন হিচাপে উত্থাপন হ’ব।
এক দেশ-এক নিৰ্বাচনৰ ওপৰত এখোজ আগুৱাই গৈ ২০২৩ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত বিবেচনা কৰিবলৈ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি ৰামনাথ কোবিন্দৰ অধ্যক্ষতাত এখন সমিতি গঠন কৰা হয়। এই সমিতিয়ে চলিত বৰ্ষৰ ১৪ মাৰ্চত ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মুৰ্মুৰ ওচৰত প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছে। ১৯১ দিন বিশেষজ্ঞ আৰু অংশীদাৰসকলৰ সৈতে আলোচনা কৰি কমিটীয়ে ১৮ হাজাৰ ৬২৬ পৃষ্ঠাৰ প্ৰতিবেদন দিছে। ইয়াত সকলো ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ কাৰ্যকাল ২০২৯ চনলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, যাতে লোকসভা নিৰ্বাচনৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁলোকৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা যায়।
এই প্ৰতিবেদনত এইটোও কোৱা হৈছে যে ওলোমা বিধানসভা বা অনাস্থা প্ৰস্তাৱৰ ক্ষেত্ৰত বাকী থকা পাঁচ বছৰৰ বাবে নতুন নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা যাব। প্ৰথম পৰ্যায়ত লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন একেলগে অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে। দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ১০০ দিনৰ ভিতৰত স্থানীয় সংস্থাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব পাৰিব। ইয়াৰ বাবে নিৰ্বাচন আয়োগে লোকসভা, বিধানসভা আৰু স্থানীয় নিকায়সমূহৰ বাবে ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। লগতে নিৰাপত্তা বাহিনী, প্ৰশাসনিক বিষয়া, কৰ্মচাৰী আৰু মেচিন আদিৰ বাবে আগতীয়া পৰিকল্পনা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।
