ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ বি আৰ গাভাইয়ে দেওবাৰে নিজৰ গৃহ ৰাজ্য মহাৰাষ্ট্ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰট’কল উলংঘা সন্দৰ্ভত কাৰ্যনিৰ্বাহক শাখাৰ আগত সূক্ষ্মভাৱে এক মন্তব্য কৰে। তেওঁ কয় যে ন্যায়াধীশসকলে যদি প্ৰট’কল ভংগ কৰিলেহেঁতেন তেন্তে উচ্চতম ন্যায়ালয়ক বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা ১৪২ অনুচ্ছেদক লৈ আলোচনা আৰম্ভ হ’লহেঁতেন।
যোৱা মাহত দেশৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয়জন দলিত মুখ্য ন্যায়াধীশ হোৱা গাভাইয়ে মুম্বাইত সম্বৰ্ধনা অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰি পিছত বাবাচাহেব আম্বেদকাৰৰ স্মৃতিসৌধ চৈত্য ভূমি ভ্ৰমণ কৰে।
মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু গোৱা বাৰ কাউন্সিলে আয়োজন কৰা সম্বৰ্ধনা অনুষ্ঠানত ভাষণ দি মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে তিনিজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া – মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুখ্য সচিব, আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান আৰু মুম্বাই আৰক্ষী আয়ুক্তৰ অনুপস্থিতিৰ বিষয়টো তুলি ধৰে।
তেওঁ কয়, “গণতন্ত্ৰৰ তিনিটা স্তম্ভ— ন্যায়পালিকা, বিধায়িনী আৰু কাৰ্যবাহী—সমান। প্ৰতিটো সাংবিধানিক প্ৰতিষ্ঠানে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰতি সন্মান আৰু পাৰস্পৰিক সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগিব। যেতিয়া মহাৰাষ্ট্ৰৰ এজন ব্যক্তি ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হৈ প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহাৰাষ্ট্ৰ ভ্ৰমণ কৰে, যদি মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুখ্য সচিব, আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান বা মুম্বাই আৰক্ষী আয়ুক্তই উপস্থিত হোৱাটো প্ৰয়োজনীয় বুলি অনুভৱ নকৰে, তেন্তে তেওঁলোকে ইয়াৰ বিষয়ে চিন্তা কৰা উচিত। প্ৰট’কল নতুন কথা নহয়, ই এটা সাংবিধানিক প্ৰতিষ্ঠানক আন এটাৰ প্ৰতি সন্মানৰ প্ৰশ্ন।”
তেওঁ লগতে কয়, “যেতিয়া কোনো সাংবিধানিক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুৰব্বী প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজ্যলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁৰ লগত যি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেই বিষয়ে পুনৰ বিবেচনা কৰা উচিত। আমাৰ মাজৰ কোনোবাই যদি এই কাম কৰিলেহেঁতেন তেন্তে ১৪২ নং অনুচ্ছেদৰ ওপৰত আলোচনা আৰম্ভ হ’লহেঁতেন। এইবোৰ সৰু সৰু বিষয় যেন লাগিব পাৰে, কিন্তু এই বিষয়ে মানুহক সচেতন কৰাটো প্ৰয়োজন।”
যেতিয়া মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকী চৈত্য ভূমিত উপস্থিত হয়, তেতিয়া মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুখ্য সচিব সুজাতা সৌনিক, আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান ৰশ্মি শুক্লা আৰু মুম্বাই আৰক্ষী আয়ুক্ত দেৱেন ভাৰতী উপস্থিত থাকে। মুখ্য ন্যায়াধীশৰ মন্তব্যৰ পিছতেই চাগে তেওঁলোক উপস্থিত হৈছিল। চৈত্য ভূমিত এই বিষয়ে সোধাত তেওঁ কয় যে ‘মই প্ৰট’কলক লৈ বেছি চিন্তিত নহয়, মই মাত্ৰ যি ঘটিছে তাকেহে কৈছো।‘
বিশেষকৈ ১৪২ নং অনুচ্ছেদৰ উল্লেখেৰে মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকীৰ এই মন্তব্য তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কাৰণ ই তামিলনাডু গোচৰৰ ঐতিহাসিক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দানৰ প্ৰেক্ষাপটত আহিছে। এই ৰায়দানত ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু ৰাজ্যপালসকলে বিধায়িনী দলে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে গৃহীত বিধেয়কসমূহ অনুমোদন কৰাৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। এই ৰায়দানৰ পিছতে একাংশৰ পৰা ন্যায়পালিকাত অত্যধিক হস্তক্ষেপৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে।
ৰাজ্যপালৰ ওপৰত সময়সীমা আৰোপ কৰিব পাৰি নেকি বুলি উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছে ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মুৰ্মুৱে। তেওঁ প্ৰশ্ন কৰে, “সংবিধানৰ ২০০ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত যেতিয়া তেওঁৰ সন্মুখত বিধেয়ক দাখিল কৰা হয় তেতিয়া ৰাজ্যপাল মন্ত্ৰী পৰিষদৰ পৰামৰ্শ আৰু সহায়ৰ দ্বাৰা আৱদ্ধ থাকে নেকি?”
তেওঁ এইটোও জানিব বিচাৰিছে যে ৰাজ্যপালৰ সাংবিধানিক বিবেচনাৰ প্ৰয়োগ বিচাৰযোগ্যনে—অৰ্থাৎ আদালতত বিচাৰৰ বিষয়। তেওঁ সংবিধানৰ ৩৬১ নং অনুচ্ছেদৰ কথা উল্লেখ কৰে, য’ত উল্লেখ আছে যে ৰাষ্ট্ৰপতি বা ৰাজ্যপালে নিজৰ কাৰ্যালয়ৰ ক্ষমতা আৰু কৰ্তব্য পালনৰ বাবে কোনো আদালতৰ ওচৰত জবাবদিহি নহ’ব।
ৰাষ্ট্ৰপতি মুৰ্মুৱে আৰু জানিব বিচাৰিছে যে, “সংবিধানত নিৰ্ধাৰিত ক্ষমতা প্ৰয়োগৰ বাবে সময়সীমা আৰু পদ্ধতিৰ অভাৱত সংবিধানৰ ২০১ অনুচ্ছেদৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিবেচনাধীন ক্ষমতা প্ৰয়োগৰ বাবে আদালতৰ আদেশৰ জৰিয়তে সময়সীমা আৰোপ আৰু প্ৰয়োগৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰিনে?”
যোৱা এপ্ৰিল মাহত ন্যায়াধীশ জে বি পাৰ্দিৱালা আৰু আৰ মহাদেৱানৰ বিচাৰপীঠে তামিলনাডুৰ ডি এম কে চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যপাল আৰ এন ৰৱীৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা বিধেয়কক লৈ হোৱা বিবাদ সমাধানৰ বাবে ১৪২ নং অনুচ্ছেদৰ বিশেষ ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল। আদালতে কয় যে ৰাজ্যপালে ১০খন বিধেয়ক অনুমোদন দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাটো ‘অবৈধ আৰু স্বেচ্ছাচাৰী’।
ৰায়দানত কোৱা হৈছে যে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে সাংবিধানিক বিষয়ত আদালতৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিব লাগিব। বিচাৰপীঠে কয় যে যদি বিষয়টো নীতিগত বিষয় হয় তেন্তে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে পৰামৰ্শমূলক মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰে। “বিশুদ্ধ ৰাজনৈতিক বিবেচনাৰ ওপৰত আদালতে স্ব-আৰোপিত সংযমৰ প্ৰয়োগ ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপৰ মতবাদৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, অৰ্থাৎ সংবিধানে কাৰ্যবাহীক একমাত্ৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰা ন্যায় প্ৰশাসনত আদালতে হস্তক্ষেপ নকৰে।”
কিন্তু ব্যতিক্ৰমী পৰিস্থিতিত ৰাজ্যপালে বিধেয়কখন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিবেচনাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব পাৰে যদিহে বিধেয়কখন গণতন্ত্ৰৰ নীতিৰ বাবে বিপদজনক আৰু ইয়াৰ সাংবিধানিক বৈধতা নিৰ্ণয় কৰিবলৈ সংবিধানৰ ব্যাখ্যাৰ প্ৰয়োজন হয়। এই ক্ষেত্ৰত কাৰ্যবাহীয়ে সংযম ৰক্ষা কৰি সাংবিধানিক বৈধতাৰ প্ৰশ্নটো উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰিব লাগিব।
এই ৰায়দানৰ পিছতে বিভিন্ন পক্ষৰ পৰা তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়। বিজেপিৰ সাংসদ নিশিকান্ত ডুবেই এই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে যে, উচ্চতম ন্যায়ালয় মুখ্য ন্যায়াধীশৰ নিযুক্তি কৰ্তৃপক্ষ নেকি যে ৰাষ্ট্ৰপতিক নিৰ্দেশনা দিব পাৰে। তেওঁ কয়, “উচ্চতম ন্যায়ালয়ে দেশত ধৰ্মযুদ্ধৰ উচটনি দিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিজৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিছে। যদি সকলো উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ নিব লাগে, তেন্তে সংসদ আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভা বন্ধ কৰিব লাগে।”
এই মন্তব্যৰ পৰা বিজেপিয়ে নিজকে আঁতৰাই ৰাখি কয় যে তেওঁলোকে ন্যায়পালিকাৰ সদায় সন্মান কৰে। আদালতে ডুবেৰ বিৰুদ্ধে আদালত অৱমাননাৰ আবেদন মানি লোৱা নাছিল আৰু কয় যে আদালতখন “ফুলৰ দৰে ভংগুৰ নহয়”। অৱশ্যে ডুবেৰ মন্তব্যক “অতি দায়িত্বহীন” বুলি অভিহিত কৰা হৈছে আৰু ই দৃষ্টি আকৰ্ষণৰ লক্ষ্য বুলি কোৱা হৈছে।
মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইৰ এই মন্তব্যই ন্যায়পালিকাৰ আৰু কাৰ্যবাহীৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছে। তেওঁৰ মন্তব্যত গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সন্মানৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।
