ইজৰাইল আৰু আমেৰিকাৰ নিৰ্বাচনে গণতন্ত্ৰৰ বিষয়ে কি কয়?

নিৰ্বাচনক প্ৰায়ে ৰাজনৈতিক দল, নেতা আৰু মতাদৰ্শৰ মাজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। কিন্তু নিৰ্বাচনৰ তাৎপৰ্য কেৱল কোনে ক্ষমতা লাভ কৰিলে, তাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। নিৰ্বাচনে আমাক বুজিবলৈ সুযোগ দিয়ে যে ভোটাৰসকলে ৰাজনৈতিক ক্ষমতাক কেনেদৰে চায়, চৰকাৰৰ পৰা তেওঁলোকৰ আশা-আকাংক্ষা কি আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল—কোন পৰিস্থিতিত তেওঁলোকে বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাটোক প্ৰত্যাখ্যান কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। ইজৰাইলৰ শেহতীয়া সংসদীয় নিৰ্বাচন আৰু আমেৰিকাৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনে ভোটাৰ আৰু ৰাজনৈতিক নেতৃত্বৰ মাজৰ এই পৰিৱৰ্তিত সম্পৰ্কৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে।

দুয়োখন দেশৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰেক্ষাপট সম্পূৰ্ণ পৃথক। তথাপি এই নিৰ্বাচন দুটাই এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তনৰ ইংগিত দিয়ে। ভোটাৰসকলে এতিয়া ৰাজনৈতিক নেতাসকলক বিনা প্ৰশ্নে ক্ষমতা অৰ্পণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়। দলীয় আনুগত্য, মতাদৰ্শগত বিশ্বাস আৰু পৰিচয়ৰ ৰাজনীতিয়ে এতিয়াও ভোটদানৰ সিদ্ধান্তক প্ৰভাৱিত কৰে। কিন্তু কেৱল এইবোৰৰ ভিত্তিতেই যে ভোটাৰৰ সমৰ্থন নিশ্চিত কৰিব পাৰি, সেই ধাৰণা ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হৈ পৰিছে। ভোটাৰসকলে অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিবলৈ, বিভিন্ন ৰাজনৈতিক শক্তিৰ মাজত নিজৰ সমৰ্থন ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ আৰু নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে ক্ষমতাশালীসকলৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্মতি প্ৰকাশ কৰিবলৈ অধিক আগ্ৰহী হৈ উঠিছে।

ইজৰাইলৰ নিৰ্বাচনৰ ফলাফল এই ক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। বেঞ্জামিন নেতানিয়াহুৰ দল লিকুডে ১২০খন আসনবিশিষ্ট নেছেটত ২৭খন আসন লাভ কৰি একক বৃহত্তম দল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কিন্তু বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ছবিখন তেওঁৰ বাবে ইমান অনুকূল নাছিল। নেতানিয়াহুৰ সমৰ্থক দলসমূহে মুঠ ৫৩খন আসন লাভ কৰে, যিটো চৰকাৰ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬১খন আসনতকৈ কম। আনহাতে, বিৰোধী দল আৰু আৰব ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহেও উল্লেখযোগ্য প্ৰতিনিধিত্ব লাভ কৰে। জইণ্ট লিষ্টে ১১খন আৰু ৰা’আমে ৮খন আসন লাভ কৰে। ফলস্বৰূপে কোনো এটা ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটে স্পষ্ট সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে আৰু সংসদত এক খণ্ডিত ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হ’ল। এই লেখটো লিখাৰ সময়ত ইজৰাইলৰ ৰাষ্ট্রপতিয়ে নেতানিয়াহুৰ বিৰোধী এইছেনকোটক চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।

এই ফলাফলক কেৱল নেতানিয়াহুৰ প্ৰত্যাখ্যান বুলি ব্যাখ্যা কৰাটো উচিত নহ’ব। লিকুডে একক বৃহত্তম দল হিচাপে নিজৰ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰখাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে নেতানিয়াহু আৰু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি থকা সমৰ্থন সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হোৱা নাই। তথাপি তেওঁৰ মিত্ৰজোঁটে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাটোৱে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা স্পষ্ট কৰে—কোনো নেতাৰ প্ৰতি নিৰ্বাচনী সমৰ্থন থাকিলেই তেওঁৰ ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ সন্মতি থকা বুলি ক’ব নোৱাৰি। শাসন ব্যৱস্থা, নিৰাপত্তা, যুদ্ধ, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয় আৰু ইজৰাইলৰ ৰাজনীতিৰ ভৱিষ্যৎ দিশক লৈ থকা প্ৰশ্নসমূহে ভোটাৰৰ মাজত এক জটিল ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছে। একে সময়তে, আৰব দলসমূহে লাভ কৰা মুঠ ১৯খন আসনে গভীৰ মেৰুকৰণৰ মাজতো সংখ্যালঘু ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণৰ গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰিছে।

আমেৰিকাৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনেও এক পৃথক পৰিস্থিতিত একেধৰণৰ তাৎপৰ্য বহন কৰিছে। প্ৰতিনিধি সভা আৰু ছিনেট—কংগ্ৰেছৰ দুয়োটা সদনত ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ বিজয়ে ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্প আৰু তেওঁৰ ৰিপাব্লিকান প্ৰশাসনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক বিপৰ্যয়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। মধ্যকালীন নিৰ্বাচন সাধাৰণতে ভোটাৰসকলক ক্ষমতাস্থিত দলৰ কাম-কাজৰ মূল্যায়ন কৰাৰ সুযোগ দিয়ে। এইবাৰৰ ফলাফলে মার্কিন যুক্তৰাষ্ট্রত জীৱন-যাপনৰ ব্যয় বৃদ্ধি, মুদ্ৰাস্ফীতি, অৰ্থনৈতিক নীতি আৰু চৰকাৰৰ বিভিন্ন সিদ্ধান্তক লৈ ভোটাৰৰ মাজত থকা অসন্তুষ্টিৰ ইংগিত দিছে। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে শক্তিশালী ৰাজনৈতিক জনসমৰ্থন থকা ৰাষ্ট্ৰপতিয়েও নিৰ্বাচনী প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে, যদিহে ভোটাৰসকলে অনুভৱ কৰে যে চৰকাৰৰ অগ্ৰাধিকাৰে তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন সমস্যাসমূহক যথাযথ গুৰুত্ব দিয়া নাই।

এই দুয়োটা নিৰ্বাচনৰ গুৰুত্ব কেৱল কোনটো দলে জয়লাভ কৰিলে বা কোনটো দলে পৰাজয় বৰণ কৰিলে, তাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। বৰং ভোটাৰসকলে ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ সৈতে নিজৰ সম্পৰ্কক কেনেদৰে নতুনকৈ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, সেয়াহে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইজৰাইলত ভোটাৰসকলে এনে এক খণ্ডিত নিৰ্বাচনী ৰায় প্ৰদান কৰিলে, যাৰ ফলত নেতানিয়াহুৰ মিত্ৰজোঁটে নিশ্চিত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে। নেতানিয়াহু ক্ষমতালৈ গুৰিঅহাটোও একপ্রকাৰ অসম্ভৱ হৈ পৰিল। আনহাতে, আমেৰিকাত ভোটাৰসকলে মধ্যকালীন নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে ক্ষমতাশালী দলৰ ওপৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক আৰু প্ৰতিষ্ঠানগত নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিলে। দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে নিৰ্বাচন ৰাজনৈতিক নেতৃত্বৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ আৰু তেওঁলোকৰ ক্ষমতাৰ সীমা নিৰ্ধাৰণৰ এক মাধ্যম হৈ পৰিল।

ভোটাৰৰ এই পৰিৱৰ্তিত দৃষ্টিভংগীয়ে এই ধাৰণাটোকো প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে যে ৰাজনৈতিক পৰিচয়েই ভোটদানৰ সিদ্ধান্ত নিৰ্ধাৰণ কৰে। তীব্ৰ মতাদৰ্শগত, ধৰ্মীয় আৰু জাতিগত বিভাজনেৰে চিহ্নিত সমাজসমূহত ৰাজনৈতিক দলসমূহে প্ৰায়ে পৰিচয়ভিত্তিক আবেদনৰ জৰিয়তে ভোটাৰৰ সমৰ্থন সংগ্ৰহ কৰে। এই ৰাজনীতিৰ প্ৰভাৱ এতিয়াও যথেষ্ট শক্তিশালী। কিন্তু তাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ভোটাৰসকলে নিজৰ ৰাজনৈতিক পছন্দ পুনৰ বিবেচনা নকৰে। এজন নাগৰিকে কোনো বিশেষ ৰাজনৈতিক বা সামাজিক পৰিচয়ৰ সৈতে নিজকে একাত্ম অনুভৱ কৰিও সেই পৰিচয়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ দাবী কৰা নেতৃত্বক প্ৰশ্ন কৰিব পাৰে। সেয়েহে নিৰ্বাচনী আচৰণক কেৱল দল বা মতাদৰ্শৰ প্ৰতি স্থায়ী আনুগত্যৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰি।

অৱশ্যে, এই নিৰ্বাচনী ফলাফলসমূহক ৰাজনৈতিক মধ্যমপন্থাৰ প্ৰতি এক সাৰ্বজনীন পৰিৱৰ্তন বা মেৰুকৰণৰ অৱসানৰ প্ৰমাণ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাটো উচিত নহ’ব। ইজৰাইলৰ সমাজত গভীৰ বিভাজন এতিয়াও বিদ্যমান। নেতানিয়াহুৰ বিৰোধী এইছানকোটৰ স্থিতি পেলেস্টাইন বা গাজাকলৈ বৰ বেছি পৃথক নহয়। আমেৰিকাৰ দুয়োটা দলৰে ইজৰাইলৰ ক্ষেত্রত নীতিৰ বৰ বেছি পার্থক্য নাই। তাৰ পিছতো যেন এই দুয়োটা দেশৰ ভোটদাতাসকলে যুদ্ধ আৰু উগ্র জাতীয়তাবাদৰ বিৰুদ্ধে মত প্রকাশ কৰিছে। ইৰানৰ ওপৰত চলা দীর্ঘদিন আক্রমণ আৰু ইয়াৰ ফলত তেলৰ বর্ধিত দাম আৰু অর্থনৈতিক সংকটৰ পৰিস্থিতিও এই অনীহাৰ অন্যতম কাৰণ।

এই দুয়োটা নির্বাচনৰ ফলাফলে এৰাতিৰ ভিতৰতে হয়তো মধ্যপ্রাচ্যৰ ৰাজনীতি পৰিবর্তন নকৰিব, সকলো সমস্যাৰ সমাধানো নকৰিব। তাৰ পিছতো এই ফলাফলে ৰাজনৈতিক নেতাবোৰক কিছু কথা চিন্তা কৰিবলৈ বাধভ কৰাব। ডনাল্ড ট্রাম্পক জবাবদিহী কৰিব পাৰিব আমেৰকাৰ কংগ্রেছে, বিশেষ কৰি তেওঁৰ বৈদেশিক নীতিৰ ক্ষেত্রত। একে ধৰণে ইজৰাইলৰ নৱগঠিত চৰকাৰেও ইৰানৰ লগত হোৱা যুদ্ধত কি স্থিতি গ্রহণ কৰিব সেইটোকলৈ নতুন কৰি চিন্তা কৰিব লাগিব। দীঘলীয়া চলা যুদ্ধটোত ইজৰাইলৰো যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছে।

এই দুয়োখন নিৰ্বাচনৰ পৰা লাভ কৰা বৃহত্তৰ গণতান্ত্ৰিক শিক্ষা হ’ল—নিৰ্বাচনী জনাদেশক চৰকাৰ চলোৱাৰ বাবে এক সীমাহীন অধিকাৰ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। নিৰ্বাচন কেৱল প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচনৰ প্ৰক্ৰিয়া নহয়।ই ক্ষমতাৰ প্ৰয়োগক মূল্যায়ন কৰাৰো এক সুযোগ। ভোটে সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰিব পাৰে, কিন্তু একে সময়তে ই অসন্তুষ্টি, জবাবদিহিতাৰ দাবী অথবা চৰকাৰৰ প্ৰতি থকা আস্থাৰ অভাৱো প্ৰকাশ কৰিব পাৰে।গণতান্ত্ৰিক ৰাজনীতিৰ বাবে এই অধিকাৰটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণতন্ত্ৰৰ শক্তি ৰাজনৈতিক আনুগত্যৰ স্থায়িত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে,বৰং নাগৰিকে নিজৰ পছন্দ সলনি কৰিব পৰা, ক্ষমতাক প্ৰশ্ন কৰিব পৰা আৰু শাসকসকলক এই কথা সোঁৱৰাই দিব পৰা ক্ষমতাৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে।

পাৰভিন চুলতানা
(লেখিকা প্রমথেশ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যাপিকা)