বিৰল ভূ-খনিজ পদাৰ্থ (Rare Earth Minerals) আৰু তাৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা স্থায়ী চুম্বকৰ ক্ষেত্ৰত চীনৰ ওপৰত থকা নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ ভাৰত চৰকাৰে এক বৃহৎ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। বুধবাৰে অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় কেবিনেট বৈঠকত ৭,২৮০ কোটি টকাৰ এক নতুন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পক অনুমোদন জনোৱা হয়। এই প্ৰকল্পটোৰ আনুষ্ঠানিক নাম হৈছে ‘স্কিম টু প্ৰমোট মেনুফেকচাৰিং অৱ চিণ্টাৰড ৰেয়াৰ আৰ্থ পাৰ্মানেণ্ট মেগনেট’ (Scheme to Promote Manufacturing of Sintered Rare Earth Permanent Magnets)।
প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীৰ অধ্যক্ষতাত অনুষ্ঠিত কেবিনেট বৈঠকৰ অন্তত কেন্দ্ৰই এক বিবৃতিত কয় যে এইটো দেশত বিৰল ভূ-খনিজ চুম্বক সন্দৰ্ভত গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমটো এনে পদক্ষেপ। ইয়াৰ জৰিয়তে দেশত প্ৰতি বছৰে ৬ হাজাৰ টন বিৰল ভূ-খনিজ পদাৰ্থ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি উন্নত মানদণ্ডৰ স্থায়ী চুম্বক উৎপাদন কৰা হ’ব। এই প্ৰকল্পই বিৰল ভূ-খনিজ পদাৰ্থৰ পৰা স্থায়ী চুম্বক উৎপাদনত ভাৰতক স্বাৱলম্বী কৰি তুলিব। কেন্দ্ৰই দাবী কৰিছে যে ইয়াৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ভাৰতৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাব।
চীনৰ একচেটিয়া অধিকাৰ আৰু শেহতীয়া উত্তেজনা
বৰ্তমান সময়ত ইলেক্ট্ৰিক মটৰ, ড্ৰোন, স্মাৰ্টফোন, বৈদ্যুতিক বাহন, নবীকৰণযোগ্য শক্তি উৎপাদন আৰু প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তিগত উপাদান নিৰ্মাণৰ বাবে নিঅ’ডাইমিয়াম বা চেমাৰিয়ামৰ দৰে বিৰল খনিজ পদাৰ্থৰে তৈয়াৰী শক্তিশালী স্থায়ী চুম্বক অত্যাৱশ্যকীয়।
কিন্তু এই খনিজ পদাৰ্থৰ বিশ্ব বজাৰত চীনৰ সদায় একচেটিয়া অধিকাৰ আছে। ভাৰতকে ধৰি আমেৰিকাৰ দৰে দেশেও এই সামগ্ৰীসমূহৰ বাবে বেইজিঙৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল।
শেহতীয়াকৈ চীনে এই বিৰল খনিজৰ ৰপ্তানিৰ ওপৰত কিছু নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত এক উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হৈছিল। চীনে অভিযোগ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীসমূহ বিভিন্ন দেশে সামৰিক খণ্ডত ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ইয়াৰ পূৰ্বে চীনে প্ৰায় ছয় মাহ ধৰি ভাৰতলৈ এই খনিজ পদাৰ্থৰ ৰপ্তানি বন্ধ কৰি দিছিল, যিটো যোৱা মাহত কিছুমান চৰ্ত সাপেক্ষে পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।
কেন্দ্ৰই উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ দেশতে এনে স্থায়ী চুম্বকীয় সামগ্ৰীৰ চাহিদা ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। বৰ্তমানৰ তুলনাত ২০৩০ চনৰ ভিতৰত এই চুম্বকৰ চাহিদা দুগুণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। বৰ্তমান এই চাহিদা পূৰণৰ বাবে বাহিৰা ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আমদানি কৰিব লগা হয়। এনে পৰিস্থিতিত, কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটৰ এই সিদ্ধান্তক চীনৰ বজাৰৰ চাপৰ মোকাবিলা কৰাৰ বাবে এক সুদূৰপ্ৰসাৰী আৰু কৌশলগত পদক্ষেপ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।
