ঝাৰখণ্ডৰ বোকালো জিলাৰ চন্দ্ৰপুৰা তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ ওচৰত বসবাস কৰা আদিবাসীসকলৰ জীৱন আজি অনিশ্চিত। গাঁওখনত বাসকৰা আশী বছৰীয়া জগদীশ হাঁচদাৰ দৰে বহু বৃদ্ধৰ স্মৃতিত এতিয়াও সজীৱ হৈ আছে সেই সুন্দৰ গাঁওখন, য’ত এদিন কেৱল হাবি-বন, পথাৰ আৰু বন্যপ্ৰাণী আছিল। ঊনৈশ ঊনাষাঠি চনত বিহাৰ চৰকাৰে চন্দ্ৰপুৰা তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ বাবে ঝিঞ্জিৰগুট্টু নামৰ এই গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলক উচ্ছেদ কৰিছিল। আজি সেই ঠাইত বিশাল চিমনিৰ পৰা নিৰ্গত ধোঁৱা আৰু ছাইৰ বাহিৰে একো নাই। প্ৰায় ১৮০০ একৰ মাটিত বিয়পি থকা এই শক্তি কেন্দ্ৰটো নিৰ্মাণৰ বাবে ১২০০ একৰ মাটি স্থানীয় লোকৰ পৰা অধিগ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত শ শ পৰিয়াল নিজৰ ভেটিৰ পৰা উচ্ছন্ন হ’বলগীয়া হৈছিল।
দামোদৰ ভেলী কৰ্পোৰেশ্যন চমুকৈ ডিভিচিৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এই প্ৰকল্পটো স্বতন্ত্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ কয়লা ভিত্তিক শক্তি প্ৰকল্প আছিল। জহৰলাল নেহৰুৱে এই প্ৰকল্পক আধুনিক ভাৰতৰ মন্দিৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল যদিও স্থানীয় আদিবাসীসকলৰ বাবে ই কেৱল দুৰ্দশাহে কঢ়িয়াই আনিলে। তেতিয়াৰ ভূমি অধিগ্ৰহণ আইন অনুসৰি মানুহক মাটিৰ সলনি মাটি বা নগদ ধন দিয়াৰ কথা আছিল। কিন্তু বাজেটৰ নাটনিৰ দোহাই দি কোম্পানীটোৱে মানুহক কেৱল নগদ ধন ল’বলৈ বাধ্য কৰিছিল। জগদীশ হাঁচদাৰ মতে তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকল নিৰক্ষৰ হোৱাৰ বাবে ডিভিচিৰ বিষয়াসকলে তেওঁলোকক ইয়াৰ ভৱিষ্যত পৰিণতিৰ বিষয়ে একো জনোৱা নাছিল। বহু ক্ষেত্ৰত ক্ষতিপূৰণৰ টকা চৰকাৰী কোষাগাৰতে পৰি ৰ’ল আৰু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালবোৰে সেই ধন কেনেকৈ উলিয়াব লাগে তাক জানিবলৈ কোনো সহায় নাপালে।
বৰ্তমান এই লোকসকল চন্দ্ৰপুৰা চহৰৰ কাষৰীয়া সাতখনমান বস্তিত অতি কষ্টৰে বসবাস কৰিছে। ঝিঞ্জিৰগুট্টুৰ দৰে গাঁওবোৰ এতিয়া কয়লাৰ ছাইৰে পোত খাই থকা বস্তিত পৰিণত হৈছে। আশ্চৰ্যজনক কথাটো হ’ল যে যি ডিভিচিয়ে দেশৰ আঠখন ৰাজ্যক বিদ্যুৎ যোগান ধৰে আৰু কোটি কোটি গেলন পানী উদ্যোগক দিয়ে, সেই একেটা প্ৰকল্পৰ বাবে সৰ্বস্বান্ত হোৱা আদিবাসীসকলৰ ঘৰত আজিও পানী আৰু বিদ্যুৎ সংযোগ নাই। বহু ঠাইত তেওঁলোকে চুৰি কৰি বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হয় আৰু পানীৰ বাবে বহু দূৰলৈ যাবলগীয়া হয়। আনকি তেওঁলোকৰ হাতত থকা মাটিৰ কোনো বৈধ নথিপত্ৰ নাই, যাৰ ফলত তেওঁলোকে চৰকাৰী আৱাস আঁচনিৰ সুবিধাও ল’ব পৰা নাই।
ঊনৈশ সত্তৰৰ দশকত উচ্ছেদিত লোকসকলক চাকৰি দিয়াৰ বাবে এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও মাত্ৰ কেইজনমান লোকেহে সংস্থাপন পালে। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে বহু বছৰ ধৰি আইনী যুঁজ চলিল আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ে চাকৰি দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়াৰ পাছতো সৰহসংখ্যক লোকেই বঞ্চিত হৈ ৰ’ল। কোম্পানীৰ কৰ্পোৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ অধীনত কিছুমান গাঁৱত স্কুল বেগ বা খেলৰ সামগ্ৰী বিতৰণ কৰি প্ৰচাৰ চলোৱা হয় যদিও আচলতে মৌলিক সুবিধাবোৰৰ পৰা তেওঁলোকক বঞ্চিত কৰি ৰখা হৈছে বুলি স্থানীয় সমাজকৰ্মীসকলে অভিযোগ কৰিছে। পথাৰবোৰ ছাইৰে আৱৰি ধৰাৰ বাবে খেতি-বাতিও নোহোৱা হৈছে, যাৰ ফলত এসময়ৰ স্বাৱলম্বী কৃষকসকল আজি দিন হাজিৰা কৰা শ্ৰমিকত পৰিণত হৈছে।
শেহতীয়াকৈ ডিভিচিয়ে পুনৰ এক নতুন তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ যো-জা চলাইছে। নতুন প্ৰকল্প আহিলে হয়তো অঞ্চলটোৰ উন্নতি হ’ব বুলি আশাত বন্দী হৈ থকা এই লোকসকলে আজিও তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্য অধিকাৰ বিচাৰি হাহাকাৰ কৰিছে। আদিবাসীসকলৰ সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত পবিত্ৰ স্থানবোৰ প্ৰকল্পৰ নামত ধ্বংস কৰা হ’ল যদিও উৎসৱ-পাৰ্বনত তেওঁলোকক নাচিবলৈ মাতি নি প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তু হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় বুলি বহুতে আক্ষেপ প্ৰকাশ কৰিছে। চন্দ্ৰপুৰাৰ এই কাহিনীয়ে উন্নয়নৰ নামত বলি হোৱা সেইসকল ভূমিপুত্ৰৰ কৰুণ ছবিখনকে ডাঙি ধৰিছে যিসকলে দেশক পোহৰ দি নিজৰ জীৱন আন্ধাৰতে কটাবলগীয়া হৈছে।
