ভাৰতীয় পদাৰ্থ বিজ্ঞানী তথা আইআইএনএছএ-ৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক দীপক ধৰ ২০২৬ চনৰ সন্মানীয় ডিৰাক মেডেলৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছে। আন্তৰ্জাতিক তাত্ত্বিক পদাৰ্থ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ চমুকৈ আইচিটিপি-য়ে প্ৰদান কৰা এই পুৰস্কাৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ জগতখনত অত্যন্ত সুকীয়া তথা সৰ্বোচ্চ মৰ্যাদাপূৰ্ণ স্বীকৃতি হিচাপে বিবেচিত হয়। ১৯৮৫ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই পদকেৰে ইতিপূৰ্বে ষ্টীফেন হকিন্সৰ দৰে জগত বিখ্যাত বিজ্ঞানীসকলকো সন্মানিত কৰা হৈছে। এইবাৰ পৰিসংখ্যানগত বলবিজ্ঞান বা ষ্টেটিষ্টিকেল মেকানিক্সৰ ক্ষেত্ৰখনত আগবঢ়োৱা অভূতপূৰ্ব অৱদানৰ বাবে দীপক ধৰকে ধৰি মুঠ চাৰিজন পদাৰ্থ বিজ্ঞানী বৈজ্ঞানিক শক্তিক এই মেডেলৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে।
আইচিটিপিৰ মতে, ২০২৬ চনৰ ডিৰাক পদক সেইসকল বিজ্ঞানীকে আগবঢ়োৱা হৈছে যিসকলে বহু কণাৰ সমষ্টিগত আচৰণৰ বিষয়ে কৰা অধ্যয়নক নতুন মাত্ৰা দি মানব জাতিৰ জ্ঞান বৃদ্ধি কৰিছে। বিজ্ঞানৰ এই শাখাটো কেৱল তত্ত্বীয় গৱেষণাতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই, বৰঞ্চ ইয়াৰ নীতিসমূহ বৰ্তমান সময়ত কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা, জটিল নেটৱৰ্ক আৰু বিত্তীয় বজাৰ বিশ্লেষণৰ দৰে আধুনিক দিশসমূহত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দীৰ্ঘদিন ধৰি বেংগালুৰুৰ ইন্টাৰনেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ থিয়ৰেটিকেল চাইন্সেছৰ সৈতে জড়িত অধ্যাপক ধৰে বহু দশক ধৰি এনে জটিল ভৌতিক ব্যৱস্থাৰ সূক্ষ্ম আচৰণসমূহ ধৰা পেলাবলৈ অবিৰত গৱেষণা চলাই আহিছে।
১৯৫১ চনত উত্তৰ প্ৰদেশৰ প্ৰতাপগড়ত জন্মগ্ৰহণ কৰা দীপক ধৰৰ শৈশৱ সম্পূৰ্ণ হিন্দী মাধ্যমৰ পৰিৱেশত পাৰ হৈছিল। তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁক এজন আইএএছ বিষয়া হোৱাটো বিচাৰিছিল যদিও পিতৃয়ে সদায় নতুন কথা শিকিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পন্ন কৰাৰ পিছত তেওঁ আইআইটি কানপুৰৰ পৰা এমএছচি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত উচ্চশিক্ষাৰ বাবে আমেৰিকাৰ কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অফ টেকন’লজিলৈ গৈ ৰিচাৰ্ড ফাইনমেন ফেল’শ্বিপ লাভ কৰে। তাত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ কিংবদন্তি বিজ্ঞানী ৰিচাৰ্ড ফাইনমেনৰ সৈতে একেলগে কাম কৰে আৰু তেওঁৰ টিচিং এছিষ্টেণ্ট হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে। ১৯৭৮ চনত পিএইচডি লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ নিজ দেশলৈ ঘূৰি আহে।
ভাৰতলৈ ঘূৰি আহি তেওঁ মুম্বাইৰ টাটা ইনষ্টিটিউট অফ ফাণ্ডামেণ্টেল ৰিচাৰ্চত যোগ দিয়ে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰায় আঠ বছৰ সময় আইআইএছইআৰ পুনেত অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু শত শত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পাঠদান কৰি শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰে। টিআইএফআৰত কোনো আনুষ্ঠানিক গৱেষণা উপদেষ্টা নোহোৱাকৈয়ে কাম আৰম্ভ কৰি তেওঁ পৰৱৰ্তী চাৰিটা দশকত ষ্টেটিষ্টিকেল ফিজিক্সত বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়ায়। ইয়াৰ ভিতৰত চেন্ডপাইল মডেলৰ সৈতে জড়িত ধৰৰ বাৰ্নিং এলগৰিদম সমগ্ৰ বিশ্বতে চেল্ফ-অৰ্গেনাইজড ক্ৰিটিকেলিনী আৰু জটিল ব্যৱস্থাৰ গৱেষণাত অত্যন্ত প্ৰভাৱশালী হৈ পৰে।
ডিৰাক মেডেল হৈছে তেওঁৰ সুদীৰ্ঘ সফল গৱেষণা জীৱনৰ আন এক ডাঙৰ সাফল্য। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২২ চনত তেওঁ প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় হিচাপে সন্মানীয় বোল্টজমেন মেডেল লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। এই ঐতিহাসিক সফলতা লাভ কৰি তেওঁ কৈছিল যে প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় হিচাপে এই মেডেল পালেও তেৱেঁই এই বিষয়ত ভাল কাম কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় নহয়। বিজ্ঞান জগতলৈ আগবঢ়োৱা এনে অতুলনীয় অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মভূষণেৰে ভূষিত কৰে।
