দেশৰ সৰ্ববৃহৎ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বেংক ষ্টেট বেংক অৱ ইণ্ডিয়া (SBI)ৰ গ্ৰাহকৰ ব্যক্তিগত তথ্য ফাদিলৰ সম্ভাৱ্য ঘটনাই চাইবাৰ সুৰক্ষাক লৈ নতুনকৈ উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছে। ডাৰ্ক ৱেবত উপলব্ধ প্ৰায় ৩.৭৫ লাখ ৰেকৰ্ডৰ প্ৰাথমিক পৰীক্ষাত ৩,৮৯৭টা ৰেকৰ্ডত গ্ৰাহকৰ ব্যক্তিগত তথ্য পোৱা গৈছে বুলি বেংকটোৱে প্ৰকাশ কৰিছে। ২১ অক্টোবৰ, বুধবাৰে এই তথ্য পোহৰলৈ আহে। অৱশ্যে, বাকী ৰেকৰ্ডসমূহৰ প্ৰকৃত বিষয়বস্তু আৰু সেইবোৰৰ সৈতে SBIৰ সম্পৰ্ক এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে স্পষ্ট হোৱা নাই।
ফাদিল হোৱা বুলি চিনাক্ত কৰা তথ্যসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাহকৰ নাম, লিংগ, পঞ্জীয়নভুক্ত ম’বাইল নম্বৰ, জন্মৰ তাৰিখ, ই-মেইলৰ ঠিকনা আৰু বাসগৃহৰ ঠিকনা আছে। ইয়াৰ উপৰি বেংকৰ শাখা-সম্পৰ্কীয় তথ্য, কাষ্টমাৰ ইনফৰ্মেচন ফাইল (CIF) নম্বৰ, লীড আইডি আৰু ঋণ তথা লীড-সম্পৰ্কীয় তথ্যও উন্মোচিত হোৱা বুলি প্ৰকাশ পাইছে। এই তথ্যসমূহৰ সহায়ত চাইবাৰ অপৰাধীয়ে বেংকৰ কৰ্মচাৰী বুলি পৰিচয় দি গ্ৰাহকৰ বিশ্বাস জয় কৰাৰ লগতে প্ৰৱঞ্চনাৰ জাল পেলাব পাৰে।
বেংকৰ প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, ১৬ অক্টোবৰত তেওঁলোকে সম্ভাৱ্য তথ্য ফাদিলৰ বিষয়ে সতৰ্কবাণী লাভ কৰিছিল। বেংকৰ ভাবুকি-সম্পৰ্কীয় তথ্য যোগান ধৰা প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰতিৰক্ষা চাইবাৰ সংস্থা (Defence Cyber Agency) আৰু ভাৰতীয় কম্পিউটাৰ জৰুৰীকালীন সঁহাৰি দল (CERT-In)ৰ পৰা এই সতৰ্কবাণী লাভ কৰাৰ পাছতে তদন্ত আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্যসমূহৰ প্ৰামাণিকতা, উৎস আৰু ফাদিলৰ পৰিসৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ বেংকটোৱে CERT-Inৰ তালিকাভুক্ত এখন স্বতন্ত্ৰ চাইবাৰ সুৰক্ষা প্ৰতিষ্ঠানক দায়িত্ব দিছে। তথ্যসমূহ কেনেদৰে বাহিৰলৈ গ’ল, সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই।
SBIৰ এই ঘটনাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ৩,৮৯৭গৰাকী গ্ৰাহকৰ বেংক একাউণ্টৰ পৰা ধন চুৰি হৈছে বা তেওঁলোকৰ সকলো গোপন বেংকিং তথ্য ফাদিল হৈছে। ব্যক্তিগত তথ্য ফাদিল হোৱা আৰু বেংক একাউণ্টত অননুমোদিতভাৱে প্ৰৱেশ কৰি ধন উলিয়াই নিয়া দুটা পৃথক বিষয়। এতিয়ালৈকে সকলো গ্ৰাহকৰ পাছৱৰ্ড, এটিএমৰ পিন বা এককালীন গোপন সংকেত (OTP) ফাদিল হোৱা বুলি নিশ্চিত তথ্য প্ৰকাশ পোৱা নাই। বেংকটোৱে জনোৱা মতে, এই ঘটনাই ইয়াৰ মূল বেংকিং কাৰ্যকলাপ, বিত্তীয় ফলাফল বা ব্যৱসায়ৰ ধাৰাবাহিকতাত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ আশংকা নাই।
তথাপি, উন্মোচিত ব্যক্তিগত তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰৱঞ্চকে গ্ৰাহকক লক্ষ্য কৰি ল’ব পাৰে। বেংকৰ পৰা ফোন কৰা বুলি দাবী কৰি একাউণ্টত সমস্যা হোৱা, ঋণৰ আবেদনৰ তথ্যত বিসংগতি থকা বা KYCৰ তথ্য নবীকৰণ কৰিব লাগিব বুলি গ্ৰাহকক ভয় খুৱাব পাৰে। তাৰ পাছত OTP, এটিএমৰ পিন, পাছৱৰ্ড বা আন গোপন তথ্য বিচাৰি ধন আত্মসাৎ কৰাৰ চেষ্টা চলাব পাৰে।
সেয়ে, গ্ৰাহকে অচিনাকি ফোনকল, বাৰ্তা বা ই-মেইলৰ জৰিয়তে পোৱা লিংকৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্ক হোৱা উচিত। বেংকৰ কৰ্মচাৰী বুলি পৰিচয় দিয়া কোনো ব্যক্তিকে OTP, পিন বা পাছৱৰ্ড জনাব নালাগে। নিজৰ বেংক একাউণ্টৰ লেনদেন নিয়মীয়াকৈ পৰীক্ষা কৰা আৰু লেনদেনৰ SMS বা ই-মেইল জাননী সক্ৰিয় কৰি ৰখাও জৰুৰী। কোনো সন্দেহজনক লেনদেন দেখা পালে তৎক্ষণাৎ SBIৰ চৰকাৰী মাধ্যমৰ জৰিয়তে বেংকক জনাব লাগে। চাইবাৰ প্ৰতাৰণাৰ বলি হ’লে ১৯৩০ নম্বৰত ফোন কৰি অথবা cybercrime.gov.in ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰি।
ইফালে, ডিজিটেল সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা পোহৰলৈ আহিছে। ভাৰতীয় ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান eMudhra Limitedৰ আঠটা মধ্যৱৰ্তী প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদানকাৰী (Intermediate Certification Authority বা CA)ৰ ক্ৰিপ্টোগ্ৰাফিক চাবিৰ দুৰ্বলতা ধৰা পৰিছে। এই চাবিসমূহ তৈয়াৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত হোৱা ত্ৰুটিৰ ফলত প্ৰকাশিত চাবিসমূহ দুৰ্বল হৈ পৰিছিল আৰু সেইবোৰৰ গোপনীয় অংশ উদ্ধাৰ কৰাটো সম্ভৱ হৈছিল। এনে চাবি ব্যৱহাৰ কৰি কোনো অপৰাধীয়ে ভুৱা HTTPS প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰি ৱেবছাইটৰ পৰিচয় নকল কৰাৰ চেষ্টা চলাব পাৰে।
Googleৰ ২০ অক্টোবৰৰ নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় বিবৃতি অনুসৰি, সংশ্লিষ্ট আঠটা মধ্যৱৰ্তী প্ৰমাণপত্ৰৰ সৈতে জড়িত গোপন ক্ৰিপ্টোগ্ৰাফিক চাবি দুৰ্বল বুলি চিনাক্ত হোৱাৰ পাছতে Chrome-এ সেইবোৰৰ সৈতে জড়িত চাবিৰ পৰিচয়সমূহ বাধা দিয়াৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে। লগতে, সেই প্ৰমাণপত্ৰসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আন ব্যৱস্থাসমূহৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ Chromeৰ বিশ্বাসযোগ্য মূল প্ৰমাণপত্ৰৰ তালিকাৰ পৰাও সংশ্লিষ্ট মূল প্ৰমাণপত্ৰ আঁতৰোৱা হৈছে। আনহাতে, Mozillaই Firefox ব্ৰাউজাৰত সংশ্লিষ্ট প্ৰমাণপত্ৰসমূহক অবিশ্বাসযোগ্য হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত Firefoxৰ এই সুৰক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ কৰিবলৈ পৃথকে ব্ৰাউজাৰ নবীকৰণ বা পুনৰাৰম্ভ কৰাৰ প্ৰয়োজন হোৱা নাছিল।
অৱশ্যে, এই ঘটনাৰ সম্ভাৱ্য বিপদৰ বিষয়ে স্পষ্ট ছবি দাঙি ধৰিবলৈ আন এটা তথ্যও গুৰুত্বপূৰ্ণ। eMudhraৰ ২১ অক্টোবৰত প্ৰকাশ কৰা শেহতীয়া বিবৃতি অনুসৰি, সংশ্লিষ্ট আঠটা মধ্যৱৰ্তী প্ৰমাণপত্ৰ ইতিমধ্যে বাতিল কৰা হৈছে আৰু সেইবোৰৰ কোনোটোৰ পৰাই ৱেবছাইট বা অন্তিম ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰে সাতটা উৎপাদন ব্যৱস্থাত ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল; আনটো ব্যৱস্থাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পৰাও কোনো প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে লগতে জনাইছে যে এই ঘটনাত তেওঁলোকৰ আন্তঃগাঁথনি আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হোৱা বা তথ্য ফাদিল হোৱাৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। তথাপি, সংশ্লিষ্ট মূল প্ৰমাণপত্ৰৰ ওপৰত বিশ্বাস প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ ফলত আমেৰিকাৰ এটা গ্ৰাহক-ব্যৱস্থাৰ কিছুমান বৈধ TLS প্ৰমাণপত্ৰ সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছে।
এই ঘটনাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰকাৰীয়ে নিজৰ কম্পিউটাৰ আৰু ম’বাইলৰ অপাৰেটিং ছিষ্টেম তথা ব্ৰাউজাৰ শেহতীয়া সংস্কৰণত ৰাখিব লাগে। কোনো ৱেবছাইটৰ সুৰক্ষা প্ৰমাণপত্ৰ সম্পৰ্কে সতৰ্কবাণী দেখিলে সেইটো আওকাণ কৰি আগবাঢ়িব নালাগে। অচিনাকি ই-মেইল বা বাৰ্তাৰ জৰিয়তে পোৱা লিংক খুলি বেংকিং বা ব্যক্তিগত তথ্য দিয়াৰ পৰাও বিৰত থকা উচিত। আনহাতে, ৱেবছাইটৰ মালিক আৰু ছাৰ্ভাৰ পৰিচালকসকলে নিজৰ ব্যৱস্থাত ব্যৱহৃত প্ৰমাণপত্ৰসমূহ পৰীক্ষা কৰি প্ৰভাৱিত প্ৰমাণপত্ৰ থাকিলে সেইবোৰ সলনি কৰাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
SBIৰ গ্ৰাহকৰ তথ্য ফাদিলৰ সম্ভাৱ্য ঘটনা আৰু eMudhraৰ ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰৰ দুৰ্বলতাই ডিজিটেল যুগত তথ্যৰ সুৰক্ষাৰ গুৰুত্ব পুনৰ উন্মোচন কৰিছে। বেংক আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ লগতে ব্যৱহাৰকাৰীৰ সচেতনতাও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। তদন্তৰ ফলাফল আৰু সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰৱৰ্তী পদক্ষেপে এই দুয়োটা ঘটনাৰ প্ৰকৃত পৰিসৰ আৰু সম্ভাৱ্য প্ৰভাৱ স্পষ্ট কৰিব।
