চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি ২০২০ চনত অসমত ৩৫,৩৫৫ জন যক্ষ্মা ৰোগী ধৰা পৰিছিল। ২০২৩ চনলৈ এই সংখ্যা ৫১,৬০০ জনলৈ বৃদ্ধি পায়। অৰ্থাৎ মাত্ৰ তিনি বছৰতে ৰোগীৰ সংখ্যা ১৬,২৪৫ জন বা ৪৫.৯ শতাংশ বৃদ্ধি পায়। আকৌ ২০২৪ চনত এই সংখ্যা ৫০,১৩২ লৈ হ্ৰাস পায়। এই পৰিসংখ্যাসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযান, অসমৰ যক্ষ্মা কোষৰ পৰা সংগৃহীত, যিটো ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত এটা ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল। অৱশ্যে শতাংশৰ হিচাপসমূহ এই প্ৰতিবেদনত আমাৰ নিজা।
তথ্যখিনি যদি আমি এটা দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাওঁ, তেন্তে ২০২০-২৩ চনৰ এই বৃদ্ধিক এক সফলতা বুলি ক’ব পাৰি। কাৰণ ইয়াৰ অৰ্থ হ’ব পাৰে যে পূৰ্বতে বাদ পৰি যোৱা ৰোগীসকলক এতিয়া বিচাৰি উলিওৱাত চৰকাৰী কাৰ্যসূচী সফল হৈছে। কিন্তু আন এক দৃষ্টিকোণৰ পৰা চালে, ই এক ভয়াৱহ মহামাৰীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ৰূপো হ’ব পাৰে। ঠিক সেইদৰে, ২০২৪ চনত ৰোগীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পোৱাৰ অৰ্থ সঁচাকৈয়ে সংক্ৰমণ কমাটো হ’ব পাৰে, বা ৰোগী ধৰা পেলোৱাৰ হাৰ কমাটোও হ’ব পাৰে। কিন্তু প্ৰকাশিত তথ্যত স্পষ্টকৈ একোৱেই উল্লেখ নাই যিয়ে এই দ্বিধা দূৰ কৰিব।
অসমৰ যক্ষ্মা নিৰ্মূলকৰণ কাৰ্যসূচীয়ে চৰকাৰীভাৱে যথেষ্ট আত্মবিশ্বাস প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে—বঁটা লাভ, প্ৰচাৰ অভিযান, বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভণি আৰু লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ ইয়াৰ প্ৰমাণ। কিন্তু যিটো স্তৰত যক্ষ্মাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰকৃত যুঁজখন চলে, অৰ্থাৎ জিলা পৰ্যায়ত, তাৰ কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰমাণ ৰাজহুৱাভাৱে উপলব্ধ নাই।
ৰাজ্যৰ নিজা পৰিসংখ্যা আৰু ইয়াৰ আসোঁৱাহসমূহ
বিগত বছৰসমূহৰ যক্ষ্মা ৰোগীৰ পৰিসংখ্যাক বিশ্লেষণ কৰিলে কিছুমান আমোদজনক তথ্য পোহৰলৈ আহে। ২০২০ চনত অসমত সৰ্বমুঠ ৩৫,৩৫৫ জন যক্ষ্মা ৰোগী ধৰা পৰিছিল। এইটো ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময় আছিল, যাৰ বাবে সমগ্ৰ দেশতেই সাধাৰণ স্বাস্থ্য সেৱা ব্যাহত হৈ পৰিছিল।
তাৰ পিছৰ বছৰ, অৰ্থাৎ ২০২১ চনত ৰোগীৰ সংখ্যা ৩৭,৭২৫ জনলৈ বৃদ্ধি পায়। আগৰ বছৰৰ তুলনাত এই ২,৩৭০ জন (৬.৭ শতাংশ) ৰোগী বৃদ্ধি পোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল মহামাৰীৰ পিছত স্বাস্থ্য সেৱা আংশিকভাৱে পুনৰ স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি অহাটো।
২০২২ চনত আকৌ এই সংখ্যা ৪৭,৫৮৩ জনলৈ অভাৱনীয়ভাৱে বৃদ্ধি পায়। পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত এই বৃদ্ধি আছিল ৯,৮৫৮ জন (২৬.১ শতাংশ)। ইয়াৰ কাৰণ হিচাপে পূৰ্বতে ধৰা নপৰা ৰোগীৰ চিনাক্তকৰণ, ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চিকিৎসালয়ৰ পঞ্জীয়ন বৃদ্ধি, বা দুয়োটাকে ধৰিব পাৰি।
২০২৩ চনতো একেই ধাৰা অব্যাহত থাকে আৰু ৰোগীৰ সংখ্যা ৫১,৬০০ জন হয়গৈ। এই ৪,০১৭ জন (৮.৪ শতাংশ) বৃদ্ধিৰ পৰাই বুজা যায় যে ৰোগী বিচৰা কাৰ্যসূচী ক্ৰমাগতভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হৈ আছিল।
অৱশেষত ২০২৪ চনত ৰোগীৰ সংখ্যা ৫০,১৩২ লৈ হ্ৰাস পায়। পূৰ্বৱৰ্তী বছৰৰ তুলনাত এই ১,৪৬৮ জন (২.৮ শতাংশ) ৰোগী কমাৰ প্ৰকৃত কাৰণ সংক্ৰমণ হ্ৰাস পোৱাটো নে কেৱল ৰোগী ধৰা পেলোৱাৰ হাৰ কমাটো, সেয়া অতিৰিক্ত তথ্য নোহোৱাকৈ নিশ্চিতভাৱে কোৱাটো অসম্ভৱ।
একেখন প্ৰতিবেদনতে ২০২৪ চনৰ জিলাভিত্তিক পৰিসংখ্যাও দিয়া হৈছে, যিবোৰ অকণমান চালি-জাৰি চালেই বিশ্বাসযোগ্য নহয় বুলি প্ৰমাণিত হয়। প্ৰতিবেদনখনৰ মতে শোণিতপুৰত ৩,৩৮৫ জন, নগাঁৱত ২,৭৭৭ জন, যোৰহাটত ২,০৩৬ জন, চৰাইদেউত ১,৮০৬ জন আৰু শিৱসাগৰত ১,০৬৯ জন ৰোগী ধৰা পৰিছে। কিন্তু আশ্চৰ্যজনকভাৱে ডিব্ৰুগড়ত মাত্ৰ ৪৩১ জন ৰোগীৰ কথা উল্লেখ আছে।
ডিব্ৰুগড় হৈছে অসমৰ এখন অন্যতম বৃহৎ চাহ-বাগিচা অধ্যুষিত জিলা। স্বাস্থ্য সেৱা সঞ্চালকালয়ৰ মতে, ১৯৯৮-৯৯ চনত ৰাজ্যখনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সংশোধিত ৰাষ্ট্ৰীয় যক্ষ্মা নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী ইয়াতেই ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। গতিকে গোটেই বছৰটোত এখন বৃহৎ জিলাত মাত্ৰ ৪৩১ জন ৰোগী ওলোৱাটো কোনো কাৰণতে বিশ্বাসযোগ্য হ’ব নোৱাৰে। ইয়াক হয়তো কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট মাহৰ বা মাত্ৰ এখন চিকিৎসালয়ৰ তথ্য হিচাপেহে ধৰিব পাৰি, যাক ভুলকৈ গোটেই বছৰৰ জিলাখনৰ তথ্য বুলি ৰাজহুৱা কৰা হ’ল।
আচৰিত কথাটো হ’ল, এই পৰিসংখ্যাটোৱে যোৱা ডেৰ বছৰ ধৰি কোনো প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন নোহোৱাকৈয়ে চলি আছে। কথাটো দেখাত সৰু যেন লাগিলেও, ইয়াৰ পৰাই প্ৰমাণিত হয় যে প্ৰকাশৰ পূৰ্বে অসমৰ জিলা পৰ্যায়ৰ যক্ষ্মা ৰোগৰ তথ্যসমূহ কিমান গুৰুত্বহীনভাৱে পৰীক্ষা কৰা হয়।
তুলনামূলক অধ্যয়নৰ বাবে কিয় ২০২৬ বৰ্ষৰ কোনো তথ্য নাই?
যক্ষ্মা ৰোগৰ ফলাফলসমূহ সাধাৰণতে ‘ক’হ’ৰ্ট’ (cohort) হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল একে সময়তে পঞ্জীয়নভুক্ত হোৱা ৰোগীসকলক এটা গোট হিচাপে ধৰা হয়, আৰু এটা চূড়ান্ত ফলাফল (যেনে: আৰোগ্য লাভ, চিকিৎসা সম্পূৰ্ণ, মৃত্যু বা অন্যান্য) নোপোৱালৈকে তেওঁলোকক নিৰীক্ষণ কৰা হয়। সাধাৰণ ঔষধ-সংবেদনশীল যক্ষ্মাৰ চিকিৎসা ছমাহ ধৰি চলে। আনহাতে, ঔষধ-প্ৰতিৰোধী যক্ষ্মাৰ চিকিৎসা ছমাহৰ পৰা ওঠৰ মাহলৈকে চলিব পাৰে। ফলাফলবোৰ চিকিৎসা চলি থকা অৱস্থাত নহয়, বৰঞ্চ সম্পূৰ্ণ শেষ হোৱাৰ পিছতহে ঘোষণা কৰা হয়।
গতিকে, ২০২৬ চনৰ জুন মাহত ধৰা পৰা এজন ৰোগীৰ চূড়ান্ত ফলাফল ২০২৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আগত কেতিয়াও পোৱা নাযাব। একেদৰে, নৱেম্বৰ মাহত পঞ্জীয়ন হোৱা এজন ৰোগীৰ ফলাফল ২০২৭ চনৰ মাজভাগতহে ওলাব।
সেয়েহে, ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহৰ শেষলৈকে চাবলৈ গ’লে, ২০২৬ বৰ্ষৰ সম্পূৰ্ণ তথ্য পাবলৈ নাই। যিখিনি আছে সেয়া কেৱল প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ আধৰুৱা তথ্যহে। বৰ্তমান ২০২৬ চনৰ যিকোনো জিলা বা ৰাজ্যিক সফলতাৰ পৰিসংখ্যা প্ৰকৃততে এটা ত্ৰৈমাসিকৰ খণ্ডিত অংশহে, যাক গোটেই বছৰৰ তথ্য বুলি দাবী কৰা হৈছে, নতুবা সেয়া কেৱল এক অনুমান। ইয়াক সম্পূৰ্ণ হৈ যোৱা ২০২৪ চনৰ তথ্যৰ লগত তুলনা কৰাটো একেবাৰেই অমূলক।
তথ্য প্ৰকাশত হোৱা পলমে এই সমস্যাক অধিক জটিল কৰি তোলে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰকাশ পোৱা ‘ইণ্ডিয়া টিবি ৰিপৰ্ট ২০২৪’ত ২০২৩ চনৰ পঞ্জীয়ন আৰু ২০২২ চনৰ চিকিৎসাৰ ফলাফলহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ তথ্য সংগ্ৰহৰ পৰা প্ৰকাশলৈকে প্ৰায় ডেৰ বছৰৰ ব্যৱধান। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৱেবছাইটত এতিয়াও ‘ইণ্ডিয়া টিবি ৰিপৰ্ট ২০২৪’খনেই শেহতীয়া প্ৰতিবেদন হৈ আছে। আনহাতে ত্ৰৈমাসিক প্ৰতিবেদনৰ শিতানটো ২০১৪ চনতে বন্ধ হৈ পৰিছে।
সেয়েহে, এগৰাকী সাধাৰণ নাগৰিকে চৰকাৰীভাৱে চাব পৰা যক্ষ্মা ৰোগৰ চিকিৎসাৰ অন্তিম সম্পূৰ্ণ তথ্যটো হৈছে ২০২২ বৰ্ষৰ।
চাৰিখন জিলাৰ সীমা সালসলনি আৰু মাজত এটা নিৰ্বাচন
তথ্য থাকিলেও, ২০২৪, ২০২৫ আৰু ২০২৬ চনৰ মাজত জিলাভিত্তিক তুলনা কৰিবলৈ গ’লে অসম আন এক ডাঙৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’ব। এই সময়ছোৱাতে অসমৰ কেইখনমান জিলাৰ মানচিত্ৰ সলনি হৈছিল। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত কেবিনেটে চাৰিখন জিলাক পুনৰ মূল জিলাৰ লগত চামিল কৰিছিল—বিশ্বনাথক শোণিতপুৰৰ লগত, হোজাইক নগাঁৱৰ লগত, বজালীক বৰপেটাৰ লগত আৰু তামুলপুৰক বাক্সা জিলাৰ লগত। আকৌ ২০২৩ চনৰ আগষ্ট মাহত চৰকাৰে চাৰিখন নতুন জিলা আৰু ৮১ খন উপ-জিলা গঠনৰ অনুমোদন জনায়, যিবোৰ ২০২৪ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়। ইয়াৰ মাজতে ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বজালীক পুনৰ জিলাৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই দিয়া হৈছিল।
এতিয়া সমস্যাটো হ’ল, যিটো তাৰিখৰ পৰা এই সালসলনিবোৰ কাৰ্যকৰী হৈছিল, ঠিক সেই তাৰিখৰ পৰাই তুলনামূলক অধ্যয়নৰ সময়ছোৱাও আৰম্ভ হয়। কোনো এখন জিলাত যক্ষ্মা ৰোগীৰ সংখ্যা কমা যেন লাগিলেও, প্ৰকৃততে হয়তো জিলাখনে যক্ষ্মাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি থকা কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল হেৰুৱাইছে। স্বাস্থ্য বিভাগৰ যক্ষ্মা গোটসমূহ বা নি-ক্ষয় পৰ্টেলৰ তথ্যবোৰ জিলাৰ নতুন সীমাৰ লগত মিলাই সলনি কৰা হৈছিল নে নাই, সেই সম্পৰ্কে ৰাজহুৱা তথ্যত কোনো স্পষ্ট উত্তৰ নাই।
তাৰ পিছতেই আহিল নিৰ্বাচন। নিৰ্বাচন আয়োগে ২০২৬ চনৰ ১৫ মাৰ্চত অসমৰ নিৰ্বাচনী সূচী ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে আদৰ্শ আচৰণ বিধি তাৎক্ষণিকভাৱে বলৱৎ হয়। ৯ এপ্ৰিলত ৰাজ্যজুৰি এটা পৰ্যায়ত ভোটগ্ৰহণ আৰু ৪ মে’ত ভোটগণনা সম্পন্ন হয়।
আচৰিত কথাটো হ’ল, ২০২৬ চনৰ বাবে অসমৰ ‘টিবি মুক্ত ভাৰত অভিযান’ৰ ১০০ দিনীয়া কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানে ২৪ মাৰ্চত বিশ্ব যক্ষ্মা দিৱসৰ দিনা মুকলি কৰে। অৰ্থাৎ আচৰণ বিধি বাহাল থকাৰ সময়ত আৰু ভোটগ্ৰহণৰ মাত্ৰ ষোল্ল দিন পূৰ্বে। আমি সকলোৱে জানো যে নিৰ্বাচনৰ সময়ত আশা কৰ্মী আৰু স্বাস্থ্য কৰ্মচাৰীসকলক নিৰ্বাচনী কৰ্তব্যত ব্যস্ত ৰখা হয়।
ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে স্বাস্থ্য বিভাগৰ কাৰ্যসূচীটো বিফল হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল, যদি ২০২৬ চনত যক্ষ্মা ৰোগীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পায়, তেন্তে স্বাস্থ্য কৰ্মীসকলৰ নিৰ্বাচনী ব্যস্ততা ইয়াৰ এটা মূল কাৰণ হ’ব পাৰে, যাক আওকাণ কৰাৰ সলনি পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। একেদৰে, ঠিক সেই সময়খিনিতে যদি যক্ষ্মা পৰীক্ষাৰ হাৰ আচৰিতধৰণে বৃদ্ধি পায়, তেন্তে তাক প্ৰশংসা কৰাৰ সলনি সন্দেহৰ দৃষ্টিৰে পৰীক্ষা কৰি চোৱাটোহে বেছি জৰুৰী।
বাস্তৱ পৰিস্থিতিয়ে কি কয় আৰু পৰিসংখ্যাই নেদেখে কি?
অসমৰ যক্ষ্মা ৰোগৰ প্ৰকৃত ছবিখন যিসকলে ওচৰৰ পৰা দেখিছে, তেওঁলোকে বছৰ বছৰ ধৰি একেবোৰ সমস্যাৰ কথাই কৈ আহিছে। কিন্তু দুখৰ বিষয় যে, এই বাস্তৱ সমস্যাবোৰ চৰকাৰী সূচীত কেতিয়াও প্ৰতিফলিত নহয়।
২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সংবাদ মাধ্যমৰ আগত ৰাজ্যিক যক্ষ্মা বিষয়া অভিজিৎ বসুৱে জানিবলৈ দিছিল যে অসমত প্ৰায় ৮০০ খন চাহ বাগিচা আছে আৰু ৰাজ্যখনৰ প্ৰায় ৬০ ৰ পৰা ৮০ শতাংশ যক্ষ্মা ৰোগী কেৱল এই চাহ বাগিচা এলেকাৰ পৰাই আহে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে শ্ৰমিকসকলে ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ সলনি ফাৰ্মাচীৰ পৰা ঔষধ আনে, আৰু চিকিৎসকসকলেও বাগিচা এলেকাত থাকি কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰে। অৱশ্যে তেওঁ আগৰ তুলনাত পৰিস্থিতি কিছু উন্নত হোৱা বুলিও দাবী কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ কোৱা এই ৬০-৮০ শতাংশৰ তথ্যটো মাত্ৰ এটা চৰকাৰী ভাষ্যহে, ইয়াৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত হিচাপটো আজিও ৰাজহুৱা কৰা হোৱা নাই।
একেখন প্ৰতিবেদনতে যোৰহাট জিলাৰ এগৰাকী ৪৮ বছৰীয়া চাহ বাগিচাৰ শ্ৰমিকৰ এক কৰুণ কাহিনীও প্ৰকাশ পাইছিল। তেওঁ যক্ষ্মা ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ নিজৰ স্বামী, এজন পুত্ৰ আৰু এগৰাকী কন্যাক হেৰুৱাইছিল। পিছত তেওঁ নিজে ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য লাভ কৰি পুনৰ চাহ পাত তোলা কামলৈ উভতি আহে। যোৰহাটৰ নকছাৰী অঞ্চলৰ এগৰাকী আশা কৰ্মীয়ে জানিবলৈ দিয়া মতে, ৰোগীসকলে বেমাৰৰ কথা মানুহৰ পৰা লুকুৱাই ৰাখে। তেওঁৰ মতে, “আমাৰ সমাজত যক্ষ্মা ৰোগৰ লগত এক সামাজিক কলংকও জড়িত হৈ আছে।” এইদৰে অসুস্থতা লুকুৱাই ৰখাৰ ফলতেই ৰোগ ধৰা পৰাত পলম হয়।
এই কথাবোৰ চৰকাৰী ‘সফলতাৰ হাৰ’ত কেতিয়াও অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। এজন ৰোগীৰ প্ৰথম লক্ষণ দেখা দিয়াৰ পৰা প্ৰথম পৰীক্ষা কৰোৱালৈকে যিমান দিন পাৰ হয়—সেই তথ্যটো যক্ষ্মা নিয়ন্ত্ৰণৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ যদিও অসমৰ কোনো জিলাৰ বাবেই সেয়া প্ৰকাশ কৰা নহয়। একেদৰে ৰোগীৰ নিজা জেপৰ পৰা কিমান টকা খৰচ হয়, তাৰো কোনো হিচাপ নাই। চৰকাৰৰ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় কৌশলগত পৰিকল্পনা’ই যক্ষ্মাৰ নামত সৰ্বস্বান্ত হোৱা পৰিয়ালৰ সংখ্যা শূন্য কৰাৰ লক্ষ্য লৈছিল। কিন্তু বাস্তৱত ‘ইণ্ডিয়া টিবি ৰিপৰ্ট ২০২৪’ত এই তথ্যৰ স্থানত কেৱল “উপলব্ধ নহয়” বুলিহে লিখা আছে।
কাৰ্যসূচীৰ নিজা পৰিসংখ্যাতেই বেমেজালি
যিবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ তথ্য বৰ্তমান উপলব্ধ, তাৰ ভিত্তিতহে জিলাসমূহৰ দাবীবোৰ বিচাৰ কৰিব পাৰি। ‘ইণ্ডিয়া টিবি ৰিপৰ্ট ২০২৪’ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২২ বৰ্ষত ৮৭.৬ শতাংশ সাধাৰণ যক্ষ্মা ৰোগীৰ সফলভাৱে চিকিৎসা কৰা হৈছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, ৩.৬ শতাংশ ৰোগীৰ মৃত্যু হৈছিল, ২.১ শতাংশৰ লগত যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন হৈছিল আৰু ১.৯ শতাংশৰ চিকিৎসা বিফল হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ০.৪ শতাংশ ৰোগীৰ কোনো মূল্যায়নেই হোৱা নাছিল। চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত সফলতাৰ হাৰ আছিল ৮৬.৯ শতাংশ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডত ই আছিল ৮৯.৫ শতাংশ।
ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনাৰ ২০২৩ চনৰ লক্ষ্য আছিল ৯২ শতাংশ, কিন্তু প্ৰকৃতাৰ্থত পঞ্জীয়নভুক্ত ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত এই সফলতাৰ হাৰ ৮৭ শতাংশত ৰৈ যায়। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, ৰোগীসকলক ঔষধ-প্ৰতিৰোধী যক্ষ্মাৰ পৰীক্ষা (drug-susceptibility testing) কৰোৱাৰ লক্ষ্য আছিল ৯৮ শতাংশ, কিন্তু বাস্তৱত মাত্ৰ ৫৮ শতাংশ ৰোগীকহে এই পৰীক্ষা কৰোৱা হৈছিল।
এই ব্যৱধানটোৱেই জিলাসমূহৰ সফলতাৰ দাবীৰ আচল স্বৰূপ উদঙাই দিয়ে। পৰীক্ষা নকৰিলে ঔষধ-প্ৰতিৰোধী যক্ষ্মা ধৰা নপৰে। যদি কোনো এখন জিলাত পৰীক্ষাৰ হাৰ কম হোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ঔষধ-প্ৰতিৰোধী যক্ষ্মাৰ হাৰ হ্ৰাস পোৱা বুলি কোৱা হয়, তেন্তে সেয়া আচলতে স্বাস্থ্য বিভাগৰ উন্নতি নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষণৰ বিফলতাহে। অসমৰ কোনবোৰ জিলাত এনেকুৱা ঘটিছে সেয়া জানিব পৰা কোনো ৰাজহুৱা ব্যৱস্থাই নাই।
গৱেষকসকলৰ অধ্যয়নতো এই বৈপৰীত্য ধৰা পৰিছে। ২০২৫ চনত প্ৰকাশিত এক গৱেষণা পত্ৰৰ মতে, ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা ২০২৪ চনৰ জুন মাহলৈকে অসমৰ এখন জিলাৰ নি-ক্ষয় পৰ্টেলৰ পৰা ২৪১ গৰাকী শিশু যক্ষ্মা ৰোগীৰ তথ্য বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। তাত দেখা গ’ল যে মাত্ৰ ৫১.৯ শতাংশ শিশুৱেহে চিকিৎসা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল, আৰু ২.১ শতাংশ শিশু ঔষধ-প্ৰতিৰোধী ৰোগত আক্ৰান্ত আছিল। যিখন ৰাজ্যত সফলতাৰ হাৰ আশী শতাংশতকৈ বেছি বুলি দাবী কৰা হয়, তাত শিশুসকলৰ চিকিৎসা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ হাৰ প্ৰায় আধা হোৱাটোৱে এক ডাঙৰ প্ৰশ্নবোধকৰ সৃষ্টি কৰে। জিলাভিত্তিক তথ্য প্ৰকাশ পালে এনেবোৰ সত্য পোহৰলৈ আহিলহেঁতেন, কিন্তু তথ্য ৰাজহুৱা নকৰাৰ ফলত এইসমূহ বিষয় তল পৰি ৰয়।
অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত এই বিশ্লেষণ অসম্ভৱ নহয়। মধ্যপ্ৰদেশৰ দুখন জিলাৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰি গৱেষকসকলে দেখুৱাইছিল যে এখন জিলাত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ পঞ্জীয়ন বৃদ্ধি পোৱাৰ সমান্তৰালকৈ যক্ষ্মাত মৃত্যুৰ হাৰো বৃদ্ধি পাইছিল। অৰ্থাৎ একেখন জিলাতে উন্নতি আৰু অৱনতি একেলগে ঘটিছিল। অসমৰ ক্ষেত্ৰত এনেকুৱা তথ্য উদ্ঘাটন কৰাটো বৰ্তমান একেবাৰেই অসম্ভৱ, কাৰণ ইয়াত প্ৰয়োজনীয় তথ্যখিনি প্ৰকাশেই কৰা নহয়।
কি কি পদক্ষেপৰ প্ৰয়োজন?
নি-ক্ষয় পৰ্টেলত সকলো ধৰণৰ প্ৰয়োজনীয় তথ্য আছে—পঞ্জীয়ন, চিকিৎসাৰ আৰম্ভণি, মৃত্যু, যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন হোৱা ৰোগী, পৰীক্ষাৰ হাৰ, পুষ্টিজনিত সাহায্য আদি সকলো। এই সকলোবোৰ তথ্য জিলা পৰ্যায়ত সংগ্ৰহ কৰা হয়, কিন্তু ৰাজহুৱাভাৱে মুকলি কৰা নহয়। এই গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যবোৰ বিভাগীয় পাছৱৰ্ডৰ আঁৰত সোমাই থাকে, আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিবেদনবোৰ কেৱল ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যাতেই সীমাবদ্ধ থাকে।
তিনিটা সহজ পদক্ষেপে এই পৰিস্থিতি সলনি কৰিব পাৰে, আৰু ইয়াৰ বাবে অসম চৰকাৰৰ অতিৰিক্ত ধনৰ প্ৰয়োজন নহয়:
প্ৰথমতে, কেৱল শতাংশৰ সলনি প্ৰকৃত সংখ্যাৰ সৈতে জিলাভিত্তিক তথ্য প্ৰতি বছৰে প্ৰকাশ কৰক। কাৰণ ৪০০ জন ৰোগী থকা জিলা এখনত মাত্ৰ ১৬ জন ৰোগীৰ ইফাল-সিফাল হ’লেই শতাংশৰ হিচাপত চাৰি শতাংশৰ সালসলনি ঘটিব পাৰে।
দ্বিতীয়তে, সফলতাৰ হাৰৰ সমান্তৰালকৈ কিমানজন ৰোগীৰ ‘মূল্যায়ন নহ’ল’ সেই তথ্যও প্ৰকাশ কৰক।
আৰু তৃতীয়তে, ২০২৪ চনত যিবোৰ জিলাৰ সীমা সলনি কৰা হ’ল, সেই জিলাসমূহৰ পুৰণি আৰু নতুন সীমাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তথ্যবোৰ এবাৰলৈ হ’লেও প্ৰকাশ কৰক, যাতে আগৰ আৰু পিছৰ বছৰবোৰৰ মাজত এক সঠিক তুলনা কৰিব পৰা যায়।
যেতিয়ালৈকে এইবোৰ কৰা নহয়, তেতিয়ালৈকে অসমৰ যক্ষ্মা নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচীক কেৱল প্ৰচাৰ অভিযান, কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি অনুষ্ঠান আৰু বঁটা প্ৰাপ্তিৰ জৰিয়তেহে জুখি চোৱা হ’ব। এইবোৰৰ কোনোটোৱেই প্ৰকৃততে ৰোগী এজনে চিকিৎসা সম্পূৰ্ণ কৰিলে নে জীয়াই থাকিল তাৰ উত্তৰ নিদিয়ে। যক্ষ্মা নিৰ্মূলকৰণৰ দাবীটো সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকৃত ফলাফলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু বৰ্তমান অসমে ফলাফলৰ বাহিৰে বাকী সকলোবোৰ তথ্যই প্ৰচাৰ কৰি আছে।
(এই প্ৰতিবেদন ৰীচ্চ মিডিয়া ফেল’শ্বীপ ২০২৫-২৬ৰ অধীনত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।)
