সমগ্ৰ দেশৰ বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলৰ প্ৰতিটো ঘৰতে উপযুক্ত বিদ্যুৎ সেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ কেন্দ্ৰই প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ‘সহজ বিজলী হৰ ঘৰ যোজনা’ বা ‘সৌভাগ্য’ আঁচনি আনিছিল। লগতে লৈ আহিছিল দীনদয়াল উপাধ্যায় গ্ৰাম জ্যোতি যোজনা। ২০১৪ চনত ক্ষমতালৈ অহাৰ পিছত নৰেন্দ্ৰ মোডী চৰকাৰে এই দুটা প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। চৰকাৰে দাবী কৰে যে ১০০ শতাংশ গ্ৰাম্য অঞ্চলত বিদ্যুৎ যোগানৰ লক্ষ্যত উপনীত হৈছে।
সঁচাকৈয়ে তেনেকুৱা হৈছে নেকি? শেহতীয়াকৈ ভাৰতৰ নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহানিৰীক্ষকে (কম্পট্ৰলাৰ এণ্ড অডিটৰ জেনেৰেল অফ ইণ্ডিয়া বা কেগ) এই প্ৰকল্প দুটা সন্দৰ্ভত সংসদত প্ৰতিবেদন দাখিল কৰে। তাত তেওঁলোকে কয় যে দুয়োটা প্ৰকল্পতে আৰ্থিক অনিয়ম ঘটিছে। ১০০ শতাংশ গ্ৰাম্য বৈদ্যুতিকৰণ সম্ভৱ হোৱাৰ পৰা বহু দূৰত, আৰু সংযোগৰ হাৰ চৰকাৰৰ দাবীৰ আশেপাশেও নাই।
দেশজোৰা বৈদ্যুতিকৰণৰ বাবে মনমোহন সিং চৰকাৰৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰকল্প আছিল ৰাজীৱ গান্ধী গ্ৰামীণ বিদ্যুতিকৰণ যোজনা। সেই প্ৰকল্পৰ নাম সলনি কৰিলে মোডী চৰকাৰে। ইয়াৰ নাম দীনদয়াল উপাধ্যায়ৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল। দীনদয়াল প্ৰকল্পৰ অধীনত মুঠ ৬০৫টা প্ৰকল্প অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। কেগে কয় যে ইয়াৰে ৪৯৪টা প্ৰকল্প নিয়ম অনুসৰি ৰূপায়ণ কৰা হোৱা নাছিল। কি কি অনিয়ম? কোৱা হৈছে যে কোনখন গাঁৱত প্ৰকল্পটো ৰূপায়ণ কৰা হ’ব নিৰ্দিষ্ট সময়ত তাৰ সঠিক জৰীপ কৰা হোৱা নাছিল।
প্ৰতিখন ৰাজ্যতে এখনকৈ সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰাৰ আগতে সেই সমিতিসমূহে ইয়াৰ গুণগত মান পৰীক্ষা কৰি কোনটো সংস্থাই বিশদ প্ৰকল্প প্ৰতিবেদন (ডিপিআৰ) প্ৰস্তুত কৰিব সেইটো সিদ্ধান্ত ল’ব লগা আছিল। কিন্তু দেখা গৈছে যে ৰাজ্যসমূহক অতিক্ৰম কৰি ডিপিআৰসমূহ কেন্দ্ৰৰ ওচৰত দাখিল কৰা হৈছিল। কোনো আপত্তি নোহোৱাকৈয়ে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
কেগে কয় যে কেন্দ্রই এই প্রকল্পৰ অধীনত ইতিমধ্যে কেইবাখনো ৰাজ্যত প্রায় ৫৪২ কোটি টকা পৰিশোধ কৰিছে৷ কিন্তু বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত এই ধন লাভ কৰাৰ ৩৬০ দিনৰ পিছত প্ৰকল্প পৰিচালনা সংস্থাটোক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। মুঠতে সকলো প্ৰাৰম্ভিক কামৰ পিছতো কেন্দ্ৰই ধন আবণ্টন নহয়, কিন্তু তাৰ বহু আগতেই ১৬০৪ কোটি টকা দি দিছে।
সৌভাগ্য প্ৰকল্পৰ প্ৰকৃত অৱস্থা কি? কেগে কয় যে এই প্ৰকল্পৰ অধীনত এই কেন্দ্ৰই ৩ কোটি ঘৰত বিদ্যুৎ সংযোগ প্ৰদান কৰাৰ কথা আছিল। পিছত তেওঁলোকে জনায় যে সেই সংযোগ ৩ কোটি নহয়, ২ কোটি ৬৩ লাখ ঘৰত ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। মোডী চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল যে ২০১৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত সেই লক্ষ্যৰ ১০০ শতাংশ পূৰণ হৈছে। কিন্তু বাস্তৱত কেগে কয় যে সেই সময়লৈকে ১ কোটি ৫২ লাখ ঘৰত বিদ্যুৎ সংযোগৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ চৰকাৰৰ দাবী আৰু বাস্তৱৰ মাজত ব্যৱধান বৃহৎ। কেগৰ তথ্য অনুসৰি ৭ খন ৰাজ্যত ১৯ লাখৰো অধিক ঘৰ বিদ্যুৎ বিহীন হৈ আছে।
দীনদয়াল নামত থকা আঁচনি আৰু সৌভাগ্য আঁচনিৰ যিকোনো এটাৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকে বিদ্যুৎ সংযোগ লাভ কৰাৰ কথা। সমীক্ষাটোত দেখা গৈছে যে প্ৰায় ১৭ হাজাৰ ঘৰত তেওঁলোকে একে সময়তে দুটা প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ লাভ কৰিছিল। অৰ্থাৎ বাস্তৱত সংশ্লিষ্ট ঠিকাদাৰ কোম্পানীয়ে এবাৰ সংযোগ কৰি দুটা প্ৰকল্পৰ বাবে টকাখিনি লৈছিল। কেৱল সাধাৰণ গ্ৰাহককেই নহয়, বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানীসমূহৰ এটা অংশকো দুটা প্ৰকল্পৰ অধীনত একেটা কামৰ বাবে দুবাৰকৈ ধন আদায় দিয়া হৈছিল।
সৌভাগ্য প্ৰকল্পৰ বাবে, য’ত কেন্দ্ৰীয় সংস্থাটোৰ খৰচৰ বাবে ৩৫০ কোটিতকৈ অধিক টকা আছিল, তেওঁলোকে বাজেট অনুমোদনৰ বাহিৰলৈ গৈ অধিক সুতত ৫০০ কোটি টকা বজাৰৰ পৰা ঋণ লৈছিল। দেখা যায় যে প্ৰকল্পটোৰ শেষত তাৰ মাত্ৰ ৯৫ কোটি টকাহে ব্যয় হৈছিল। কেগে কয় যে বাকী থকা ধন মাথোঁ পৰি ৰৈছে। কিন্তু তাৰ বাবে অধিক পৰিমাণৰ সুত দিব লগা হৈছে। অৰ্থাৎ স্বচ্ছতাৰ ধ্বজাবাহী নৰেন্দ্ৰ মোডী চৰকাৰৰ আৰ্থিক অনিয়মৰ কথা CAG-এ ফাদিল কৰি দিছে।
