ভাৰতৰ সীমান্তৰ সমীপত তিব্বতৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰত বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ নদীবান্ধ নিৰ্মাণৰ কাম আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ কৰিছে চীনে। শনিবাৰে চীনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী লি কিয়াঙে ইয়াৰলুং ছাংপো নদীত এটা বিশাল বান্ধ নিৰ্মাণৰ শুভাৰম্ভ কৰে।
এই নদীখন ভাৰতীয় ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰথমতে ছিয়াং হৈ তাৰ পিছত ব্ৰহ্মপুত্ৰ হিচাপে অসম আৰু বাংলাদেশৰ দিশে বৈ যায়। ফলত চীনৰ এই প্ৰকল্পৰ বাবেই ভাৰতে জলসংকটৰ আশংকা কৰিছে।
জানিব পৰা মতে, এই প্ৰকল্পত পাঁচটা বৃহৎ জলবিদ্যুৎ শক্তি কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব। প্ৰায় ৩০ কোটি লোকৰ বাৰ্ষিক বিদ্যুতৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা প্ৰতি বছৰে ৩০০ বিলিয়ন ইউনিট বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই বিদ্যুৎ প্ৰধানকৈ বিদেশী বজাৰত যোগান ধৰা হ’ব বুলি বেইজিঙে জনাইছে। অৱশ্যে স্থানীয় চাহিদাও আংশিকভাৱে পূৰণ কৰা হ’ব। এইটোৱেই হ’ব বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বান্ধ। যিটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ প্ৰায় ১.২ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান খৰচ হ’ব।
চীনে দাবী কৰিছে যে পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখি এই প্ৰকল্পটো সম্পন্ন কৰা হ’ব। কিন্তু একাংশ পৰিৱেশবিদ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশেষজ্ঞই এই বান্ধক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। কাৰণ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত ‘ছিয়াং’ নামেৰে প্ৰৱেশ কৰে, আৰু তাৰ পিছত অসমলৈ প্ৰবাহিত হয়। ফলত এই বান্ধটোৱে ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অংশৰ পানীৰ প্ৰবাহত ডাঙৰ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
পৰিৱেশবিদসকলে আশংকা কৰিছে যে বাৰিষাৰ সময়ত বান্ধটো খুলিলে হঠাতে পানী তললৈ বৈ বানপানীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে আৰু শীতকালত পানী ধৰি ৰাখিলে পানীৰ তীব্ৰ নাটনি হ’ব পাৰে। কেৱল সেয়াই নহয়, ভূতাত্ত্বিকভাৱে অতি স্পৰ্শকাতৰ অঞ্চলত ইমান বিশাল বান্ধ এটাই ভৱিষ্যতে ভূমিকম্পৰ আশংকাও বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী পেমা খাণ্ডুৱে কিছুদিন পূৰ্বে চীনৰ এই নদী বান্ধটোক ‘জল বোমা’ বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল, ‘তিব্বতৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰত চীনৰ বান্ধটো ভাৰতৰ বাবে ভয়ংকৰ বিপদ হ’ব পাৰে। জল বোমাৰ দৰে।’
মন কৰিবলগীয়া যে চীনে ভাৰতৰ উদ্বেগক আওকাণ কৰি প্ৰায় দহ বছৰ ধৰি এই নদী বান্ধ নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰিছে, যিটো শনিবাৰৰ পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ হৈছে। যদিও ভাৰত চৰকাৰে এই বান্ধ সন্দৰ্ভত পোনপটীয়াকৈ একো কোৱা নাই, তথাপিও দিল্লীয়ে সমগ্ৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিছে বুলি সূত্ৰসমূহে প্ৰকাশ কৰিছে।
আনহাতে, বাংলাদেশেও এই প্ৰকল্পক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। কূটনৈতিক মহলে আশংকা কৰিছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ সোঁত নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বেইজিঙৰ একপক্ষীয় পদক্ষেপে দক্ষিণ এছিয়াৰ জল নীতি আৰু চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে সম্পৰ্কত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
