কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ বিকাশ আৰু পানীৰ সংকট: ভাৰতে পৰিশোধ কৰিব লাগিব নেকি বৃহৎ প্ৰাকৃতিক মূল্য?

বৰ্তমান সময়ত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই সমগ্ৰ বিশ্বতে এক বৃহৎ বৈপ্লৱিক প্ৰযুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ জৰিয়তে মানুহৰ দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষা আৰু ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰত এক অভূতপূৰ্ব পৰিৱৰ্তন আহিছে। কম্পিউটাৰত এটা সাধাৰণ বাৰ্তা লিখাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নতুন ছবি তৈয়াৰ কৰালৈকে সকলোতে এই প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কিন্তু এই প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে কেৱল টকা-পইচাৰ খৰচ হোৱাই নহয়, ইয়াৰ এক ডাঙৰ প্ৰাকৃতিক মূল্যও ভৰিবলগীয়া হৈছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰতিটো সন্ধান বা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ আৰু পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এক শেহতীয়া প্ৰতিবেদনত সতৰ্ক কৰি দিয়া হৈছে যে বিশ্বজুৰি এই প্ৰযুক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে পৰিৱেশৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ অতি দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। বিশেষকৈ পানীৰ অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰক লৈ এতিয়া সমগ্ৰ বিশ্বতে গভীৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি হৈছে।

ভাৰতে বৰ্তমান নিজকে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ এক ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। কিন্তু ইয়াৰ লগে লগে ভাৰতে পানীৰ নাটনিৰ দৰে এক গুৰুতৰ সমস্যাৰো সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। আচলতে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা পৰিচালনা কৰাৰ বাবে ডাঙৰ ডাঙৰ তথ্য সংৰক্ষণ কেন্দ্ৰৰ প্ৰয়োজন হয় য’ত হাজাৰ হাজাৰ কম্পিউটাৰ ছাৰ্ভাৰে দিনে ৰাতিয়ে কাম কৰি থাকে। যেতিয়াই কোনো ব্যক্তিয়ে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাক কিবা প্ৰশ্ন সোধে বা কাম কৰে, তেতিয়াই এই যন্ত্ৰবোৰে কাম কৰিবলৈ প্ৰচুৰ শক্তি প্ৰয়োগ কৰে আৰু অতিপাত গৰম হৈ পৰে। এই যন্ত্ৰবোৰক একেৰাহে ঠাণ্ডা কৰি ৰাখিবলৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। এই ব্যৱস্থাত পানীয়ে যন্ত্ৰৰ তাপ শোষণ কৰি লয় আৰু পিছত সেই পানী ভাপ হৈ আকাশলৈ উৰি যায়। ইয়াৰ ফলত ব্যৱহাৰ কৰা পানীৰ এক বৃহৎ অংশ সম্পূৰ্ণৰূপে নষ্ট হৈ যায়।

প্ৰতিবেদন অনুসৰি কেৱল এটা ডাঙৰ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ আৰ্হি তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে প্ৰায় ৫৯.২০ লাখ কোটি লিটাৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। আন এক অধ্যয়ন অনুসৰি একোটা এশ মেগাৱাট ক্ষমতা সম্পন্ন ডাঙৰ তথ্য কেন্দ্ৰক ঠাণ্ডা কৰি ৰাখিবলৈ প্ৰতিদিনে প্ৰায় বিশ লাখ লিটাৰ পানীৰ প্ৰয়োজন। ভাৰতবৰ্ষত এনে তথ্য কেন্দ্ৰসমূহৰ সম্প্ৰসাৰণ অতি দ্ৰুতগতিত হৈছে। হিচাপ অনুসৰি বিগত বৰ্ষত ভাৰতৰ এই কেন্দ্ৰসমূহে প্ৰায় ১৫০ বিলিয়ন লিটাৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অনুমান কৰা হৈছে যে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত এই পানীৰ চাহিদা বাৰ্ষিক ৩৫৮ বিলিয়ন লিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে। এই বিশাল পৰিমাণৰ পানীৰ চাহিদাই ভাৰতৰ জলসম্পদৰ ওপৰত এক অভূতপূৰ্ব চাপ সৃষ্টি কৰিব।

ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য অনুসৰি দেশৰ তথ্য কেন্দ্ৰসমূহৰ ক্ষমতা বিগত পাঁচ বছৰত বহু গুণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই দশকৰ শেষৰ ফালে ই আৰু অধিক বৃদ্ধি পাব। বিশ্বৰ ডাঙৰ ডাঙৰ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ভাৰতৰ বিভিন্ন চহৰ যেনে মুম্বাই, চেন্নাই, হায়দৰাবাদ, বেংগালুৰু আৰু নয়ডাত নিজৰ বৃহৎ কেন্দ্ৰসমূহ স্থাপন কৰিছে। কিন্তু আটাইতকৈ ডাঙৰ চিন্তাৰ বিষয়টো হ’ল যে ভাৰতৰ প্ৰায় ৬৫ শতাংশতকৈও অধিক তথ্য কেন্দ্ৰ এনে কিছুমান অঞ্চলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যিবোৰ ঠাইত ইতিমধ্যে পানীৰ তীব্ৰ নাটনি আছে। শেহতীয়াভাৱে বেংগালুৰু আৰু চেন্নাইৰ দৰে মহানগৰীত হোৱা পানীৰ সংকটে দেখুৱাই দিছে যে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰে কেনেকৈ একোখন আধুনিক চহৰক পানী অবিহনে স্তব্ধ কৰি তুলিব পাৰে।

জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত বৃদ্ধি পোৱা উত্তাপে ভৱিষ্যতে এই সমস্যাটো আৰু অধিক জটিল কৰি তুলিব পাৰে। কাৰণ বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পালে যন্ত্ৰসমূহ ঠাণ্ডা কৰিবলৈ আৰু অধিক পানীৰ প্ৰয়োজন হ’ব। অৱশ্যে বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই সমস্যাৰ সমাধান সম্ভৱ যদিহে সময়মতে সঠিক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হয়। ভৱিষ্যতে বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ পৰিৱৰ্তে ব্যৱহৃত আৱৰ্জনাযুক্ত লেতেৰা পানী শোধন কৰি বা সাগৰৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰি এই যন্ত্ৰসমূহ ঠাণ্ডা কৰাৰ নতুন প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। ভাৰতৰ দৰে এখন জনবহুল দেশত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ সমান্তৰালভাৱে সাধাৰণ জনতাৰ বাবে পানীৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাটো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।