বিবাহ বিচ্ছেদৰ পিছত প্ৰায়েই সন্তানৰ আইনী অধিকাৰ, সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰ, ভৰণ-পোষণ আৰু দ্বিতীয় বিবাহৰ মৰ্যাদাক লৈ বহুতো বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হয়। কিন্তু ভাৰতীয় উত্তৰাধিকাৰী আইনে স্বামী বা স্ত্ৰীৰ অধিকাৰ আৰু সন্তানৰ সুকীয়া আইনী অধিকাৰৰ মাজত এক স্পষ্ট পাৰ্থক্য দাঙি ধৰিছে। আদালতে বাৰে বাৰে স্পষ্ট কৰি দিছে যে বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে কেৱল স্বামী-স্ত্ৰীৰ সম্পৰ্কৰহে অন্ত পৰে, কিন্তু পিতৃ-মাতৃ আৰু সন্তানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু সম্পত্তিৰ অধিকাৰ সদায় অটুট থাকে। শেহতীয়াকৈ দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে এটা গোচৰৰ ৰায়দানত এই কথা পুনৰ দোঁহাৰিছে। প্ৰথম পত্নী আৰু সন্তানে ভৰণ-পোষণ বিচাৰি কৰা আবেদনত দ্বিতীয় পত্নীয়ে হস্তক্ষেপ কৰিব বিচৰাত আদালতে সেই আৱেদন খাৰিজ কৰে। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে স্বামীৰ দ্বিতীয় বিবাহে কেতিয়াও প্ৰথম পত্নী আৰু সন্তানৰ আইনী অধিকাৰ খৰ্ব কৰিব নোৱাৰে।
বিবাহ বিচ্ছেদৰ পিছতো প্ৰথম বিবাহৰ সন্তানৰ অধিকাৰ কিদৰে বাহাল থাকে সেই বিষয়ে আইনজ্ঞসকলে স্পষ্ট মত পোষণ কৰিছে। হিন্দু উত্তৰাধিকাৰী আইন, ১৯৫৬ অনুসৰি ল’ৰা বা ছোৱালী উভয়েই পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বৈধ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে গণ্য হয়। পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হ’লেও সন্তানৰ এই আইনী মৰ্যাদাৰ কোনো সালসলনি নঘটে। অৰ্থাৎ প্ৰথম বিবাহৰ সন্তানে পিতৃ-মাতৃৰ দ্বিতীয় বিবাহৰ পৰা জন্ম হোৱা সন্তানৰ সমানেই অধিকাৰ লাভ কৰে। অৱশ্যে পিতৃ-মাতৃয়ে নিজৰ উপাৰ্জনেৰে ক্ৰয় কৰা সম্পত্তিৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ থাকে। তেওঁলোকে ইচ্ছা কৰিলে জীৱিত অৱস্থাত সেই সম্পত্তি বিক্ৰী কৰিব পাৰে বা কাকো উপহাৰো দিব পাৰে। কিন্তু যদি কোনো অভিভাৱকে কোনো ইচ্ছাপত্ৰ বা উইল নকৰাকৈ মৃত্যুবৰণ কৰে, তেন্তে সেই সম্পত্তি প্ৰথম শ্ৰেণীৰ উত্তৰাধিকাৰী অৰ্থাৎ পত্নী, পুত্ৰ, কন্যা আৰু মাতৃৰ মাজত সমানে ভাগ হয়।
সমাজত এটা ভুল ধাৰণা আছে যে বিবাহ বিচ্ছেদৰ সময়ত পত্নী আৰু সন্তানে যদি ভৰণ-পোষণ বা এককালীন ধন লাভ কৰে, তেন্তে ভৱিষ্যতে সন্তানে পিতৃ-মাতৃৰ সম্পত্তিৰ পৰা কোনো অধিকাৰ নাপায়। আইন বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণ ভুল। ভৰণ-পোষণ হৈছে স্বামী-স্ত্ৰীৰ পাৰস্পৰিক অধিকাৰৰ বিষয়, আনহাতে উত্তৰাধিকাৰ হৈছে সন্তানৰ এক সুকীয়া আৰু জন্মগত অধিকাৰ। কোনো পিতৃ-মাতৃয়ে বিবাহ বিচ্ছেদৰ চুক্তিত নাবালক সন্তানৰ ভৱিষ্যতৰ সম্পত্তিৰ অধিকাৰ কেতিয়াও বাতিল কৰিব নোৱাৰে। আনহাতে, স্বামীৰ সম্পত্তিত দ্বিতীয় পত্নীৰ অধিকাৰ তেতিয়াহে সাব্যস্ত হ’ব যদিহে তেওঁলোকৰ বিবাহখন আইনসন্মতভাৱে বৈধ হয়। অৰ্থাৎ প্ৰথম বিবাহৰ আনুষ্ঠানিক বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত পতা দ্বিতীয় বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত, স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত দ্বিতীয় পত্নীয়ে সন্তান আৰু আন উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ লগতে সম্পত্তিত সমান ভাগ লাভ কৰে।
প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড, জীৱন বীমা, গ্ৰেচুইটি আৰু বেংকৰ জমা ধনৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰায়েই প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। এই সকলোবোৰ ধন মৃত ব্যক্তিজনৰ সম্পত্তিৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু উত্তৰাধিকাৰী আইন অনুসৰিয়েই এইবোৰ ভাগ কৰা হয়। বহুতৰে ধাৰণা যে বেংক বা বীমাত যাৰ নাম নমিনী হিচাপে থাকে তেৱেঁই সকলো ধন পায়। কিন্তু আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছে যে নমিনী কেৱল মাত্ৰ ধন গ্ৰহণ কৰা এজন তত্ত্বাৱধায়কহে, তেওঁ প্ৰকৃত গৰাকী নহয়। সেয়েহে বেংক বা বীমাত দ্বিতীয় পত্নীৰ নাম নমিনী হিচাপে থাকিলেও প্ৰথম বিবাহৰ সন্তানে সেই ধনৰ ওপৰত নিজৰ অংশ দাবী কৰিব পাৰে। অৱশ্যে পাৰিবাৰিক পেঞ্চনৰ বিষয়টো সম্পূৰ্ণ বেলেগ, কাৰণ চাকৰিৰ নিয়ম অনুসৰি ইয়াক কেৱল জীৱিত স্বামী বা স্ত্ৰীকহে প্ৰদান কৰা হয়। মুঠৰ ওপৰত, পিতৃ-মাতৃৰ বৈবাহিক অৱস্থাৰ যিয়েই পৰিৱৰ্তন নহওক কিয়, আইনৰ চকুত সন্তানৰ উত্তৰাধিকাৰী অধিকাৰ সদায় সুৰক্ষিত হৈ থাকে।
