সোণাগাছি হৈছে যৌনতাৰ নগৰী হিচাপে পৰিচিত কলকাতাত অৱস্থিত এক বিশাল অঞ্চল। সাধাৰণতে এই অঞ্চলৰ নাম ল’বলৈকো বহু ভদ্ৰ মানুহে সংকোচ কৰে। কাৰণ সোণাগাছি হৈছে বিশ্বৰ ভিতৰতে এক অন্যতম বৃহৎ ৰেড লাইট এলেকা।
সোণাগাছি নামটোৰ উৎপত্তি হৈছে এগৰাকী ধৰ্ম প্ৰচাৰকৰ নামৰ পৰা। আজিৰ ‘সোণাগাছি’ নামেৰে জনাজাত এই ঠাইখনৰ নাম আগতে ‘সোণাগাজী’ আছিল। এই ঠাইখনৰ নামটো আচলতে এজন ইছলামিক ধৰ্ম প্ৰচাৰকৰ নামৰ পৰাই আহিছে।
জানিব পৰা মতে, সোণাউল্লাহ নামৰ ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰক এজনৰ নামেৰে সেই ঠাইত এটা মছজিদ সজা হৈছিল। মছজিদটোৰ নাম আছিল ‘সোণাগাজী’।
সোণাউল্লাহ গাজীৰ প্ৰকৃত নাম সোণোল্লাহ শ্বাহ চুস্তি ৰহমাতুল্লাহ আলে। তেওঁ ইৰাণৰ পৰা ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিবলৈ আহিছিল বুলি জনা যায়। অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত তেওঁ কলিকতালৈ আহিছিল।
আচলতে বৰ্তমানৰ কলিকতা নামৰ চহৰখন নিৰ্মাণ হোৱা বহু আগেয়েই সোণাগাছি নামৰ ঠাই খনত এখন যৌনতাৰ গাঁও বা নগৰৰ সৃষ্টি হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰাই অঞ্চলটোত যৌনতাৰ বেহা চলিছিল।
এই অঞ্চলৰ মাজেৰেই বৈ গৈছে হুগলী নদী। হুগলী নদী আৰু সোণাগাছিক কেন্দ্ৰ কৰি এই অঞ্চলত এটা বৃহৎ ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছিল।
সেই সময়ত তীৰ্থযাত্ৰী সকলৰ বাবে ৰাস্তাটো নদীৰ ঠিক কাষতে সজা হৈছিল। সেই ব্যৱসায়ী আৰু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে ইয়াত যৌনতা গাঁওখন ক্ৰমান্বয়ে বহল হৈ আহিছিল।
যেতিয়া বংগৰ নবাব ছিৰাজদৌলাই ইংৰাজক পৰাস্ত কৰিবলৈ কলিকতা আক্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া নবাবে উভতি অহাৰ পথত কলিকতাৰ বিভিন্ন ঠাইত নিজৰ সৈন্য এৰি থৈ গৈছিল। নবাবৰ সেই সৈনিকসকলৰ পৰিয়াল ক্ৰমান্বয়ে কলিকতাৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ধৰিলে। সোণাগাচি যৌন গাঁওখন মুছলমান বসতিৰ ঠিক ওচৰতে আছিল। তাৰ কাষতে শ্মশান এখনো আছিল।
সোণাউল্লাহ গাজীয়ে কবৰস্থানৰ ওচৰত চাৰিটা মিনাৰ আৰু মাজত এটা গম্বুজ থকা মছজিদ নিৰ্মাণ কৰিছিল। সেই মছজিদৰ বাবেই সেই ৰাস্তাটোৰ নাম মছজিদবাৰী ষ্ট্ৰীট। ইয়াৰ কাষতে সোণাগাজী লেন নামেৰে জনাজাত এটা সৰু পথ আছে।
পিছত সেই মছজিদটো পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ১৯৪৬ চনৰ সাম্প্ৰদায়িক হিংসাত মছজিদটো প্ৰায় ধ্বংস হৈছিল। জানিব পৰা মতে মছজিদৰ ভিতৰতে সোণাউল্লাহ গাজীক কবৰ দিয়া হৈছিল।
কিন্তু সোণাউল্লাহৰ বিষয়ে আন এক কিংবদন্তি আছে। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, সোণাউল্লাহ এজন অপৰাধী আছিল। হত্যাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ডকাইতিলৈকে বিভিন্ন অপৰাধ তেওঁ সংঘটিত কৰিছিল।
