ৰাজস্থানৰ নিমলিত অলপতে অনুষ্ঠিত হোৱা অনিল আগৰৱালা ডাইলগ ২০২৬ শীৰ্ষক এক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ দীপক গুপ্তাই দেশৰ বৰ্তমানৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ সন্দৰ্ভত কেতবোৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা বিস্ফোৰক মন্তব্য কৰে। তেওঁ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি কয় যে এসময়ত দেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহ পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অতি সক্ৰিয় আছিল, কিন্তু দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে বৰ্তমান সেই পৰিস্থিতি সলনি হৈছে। তেওঁৰ মতে, আজিকালি আদালতে পৰিৱেশৰ ক্ষতি বা অৱক্ষয়ক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈহে যেন বিভিন্ন বিশেষ শব্দ বা বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰে। পৰিৱেশ ৰক্ষা কৰাতকৈ চৰকাৰী নীতি-নিয়ম বা পদ্ধতিবোৰ মানি চলা হৈছে নে নাই, সেইটোহে বৰ্তমান আদালতৰ বাবে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে।
প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে স্পষ্টকৈ কয় যে আদালতৰ ভূমিকা কেৱল চৰকাৰী ফাইলৰ পদ্ধতি পৰীক্ষা কৰাতেই সীমাবদ্ধ থাকিব নালাগে। যদি কোনো এটা প্ৰকল্পৰ পদ্ধতিগত দিশবোৰ ঠিক থকাৰ পিছতো তাৰ শেষ ফলাফল পৰিৱেশৰ বাবে ভয়াবহ দুৰ্যোগ কঢ়িয়াই অনা বিধৰ হয়, তেন্তে আদালতে তাত হস্তক্ষেপ কৰাটো জৰুৰী। তেওঁ গ্ৰেট নিকোবৰ প্ৰকল্প আৰু বনতাৰা গোচৰৰ উদাহৰণ দি কয় যে এইবোৰত পদ্ধতি অনুসৰণ কৰাৰ নামত আচলতে পৰিৱেশৰ বিৰুদ্ধেহে কাম কৰা হৈছে। বিশেষকৈ আন্দামানত তৈল খেজুৰৰ বাগিচাৰ বাবে হাজাৰ হাজাৰ গছ কটাৰ অনুমতি দিয়া আৰু তাৰ ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ৰাজস্থান বা হাৰিয়ানাত গছ ৰোপণ কৰাৰ যি সিদ্ধান্ত, তাক তেওঁ এক হাস্যকৰ কথা বুলি অভিহিত কৰে। আন্দামানৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতি হাৰিয়ানাৰ গছে কেনেকৈ পূৰণ কৰিব বুলি তেওঁ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে।
বনতাৰা গোচৰৰ প্ৰসংগ টানি আনি তেওঁ কয় যে এই গোটেই বিষয়টো তেওঁৰ বাবে এটা মঞ্চ পৰিচালিত নাটকৰ দৰেহে অনুভৱ হৈছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কেনেকৈ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে এখন চৰকাৰী আয়োগৰ জৰিয়তে সকলোবোৰ ঠিক আছে বুলি প্ৰতিবেদন গ্ৰহণ কৰিলে, তাক লৈ তেওঁ বিস্ময় প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ অভিযোগ কৰে যে পূৰ্বতে আদালতৰ বিশেষজ্ঞ সমিতিবোৰত বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ বিশেষজ্ঞ আৰু বিজ্ঞানী আছিল, কিন্তু বৰ্তমান সেইবোৰত কেৱল চৰকাৰী বিষয়াকহে নিযুক্তি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে এই সমিতিবোৰৰ প্ৰতিবেদন প্ৰায়েই চৰকাৰৰ পক্ষত যোৱা দেখা যায়। আৰাৱলী পাহাৰৰ গোচৰটোতো একেধৰণৰ পক্ষপাতিত্বমূলক প্ৰতিবেদন দেখা গৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে।
ন্যায়াধীশ গুপ্তাই লগতে কয় যে বিচাৰকসকলে প্ৰায়ে বিশেষজ্ঞৰ প্ৰতিবেদনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়। যদি বিশেষজ্ঞই দিয়া তথ্যই ভুল হয়, তেন্তে বিচাৰকৰ হাতত কৰিবলগীয়া বিশেষ একো নাথাকে। খুব কম সংখ্যক বিচাৰকৰহে বিশেষজ্ঞৰ প্ৰতিবেদন বিশ্লেষণ কৰিব পৰা ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ দোহাই দিও বহু সময়ত পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰা হয়। চাৰ ধাম পথ নিৰ্মাণৰ উদাহৰণ দি তেওঁ কয় যে কেনেকৈ সেনাবাহিনীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা কৈ পথৰ প্ৰস্থ বৃদ্ধিৰ অনুমতি লোৱা হৈছিল, যাৰ ফলত প্ৰকৃতিৰ অপূৰণীয় ক্ষতি হৈছে।
শেষত তেওঁ আক্ষেপ কৰি কয় যে দিল্লীত ফটকা নিষিদ্ধ কৰা বা পুৰণি ডিজেল গাড়ী বন্ধ কৰাৰ দৰে যিবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্দেশ পূৰ্বতে দিয়া হৈছিল, সেইবোৰো এতিয়া শিথিল বা ওলোটা কৰি দিয়া হৈছে। পৰিৱেশ সংবেদনশীল অঞ্চলসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সেইবোৰ ধ্বংস কৰাৰ অনুমতি সহজে দিয়া হৈছে। আমি পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ দিশত আগবাঢ়ি যোৱাৰ পৰিৱৰ্তে যেন পিছলৈহে গৈ আছো, সেই লৈ তেওঁ গভীৰ দুখ প্ৰকাশ কৰে। অৱশ্যে ইমানবোৰ নেতিবাচক দিশৰ মাজতো তেওঁ আশাবাদী যে ভৱিষ্যতে হয়তো পৰিস্থিতিৰ সলনি হ’ব আৰু ন্যায়ালয়ে পুনৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতি অধিক সংবেদনশীল ভূমিকা পালন কৰিব।
