ভাৰতৰ ক্ৰমাগত জল প্ৰদূষণৰ সমস্যাই বৰ্তমান এক জনস্বাস্থ্যৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা ২০২৬ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে, দূষিত খোৱাপানীৰ বাবে সমগ্ৰ দেশৰ ২২খন ৰাজ্যৰ ২৬খন চহৰত ৫, ৫০০ৰো অধিক লোক অসুস্থ হৈ পৰিছে আৰু অতি কমেও ৩৪ গৰাকী লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছে।
আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত চহৰখন হৈছে ইন্দোৰ — যিখন চহৰক প্ৰায়েই ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ চহৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ফালৰ পৰা খোৱাপানীৰ পাইপলাইনত নৰ্দমাৰ পানী মিহলি হোৱাৰ ফলত তাত ডায়েৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ঘটে। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি ১৭-১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে আৰু শ শ লোক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হৈছে। স্থানীয় বাসিন্দাসকলে টেপৰ পৰা ওলোৱা দুৰ্গন্ধযুক্ত আৰু হালধীয়া পানীৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।
একেধৰণৰ ঘটনা গান্ধীনগৰ (১০০ৰো অধিক টাইফয়ড কেছ), বেংগালুৰু, পাটনা, ৰায়পুৰ, হায়দৰাবাদ আৰু কেইবাখনো সৰু চহৰত সংঘটিত হৈছে। এই ঘটনাসমূহে ফুটা হোৱা পাইপলাইন, দুৰ্বল ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু অপৰ্যাপ্ত ক্ল’ৰিনেচনৰ ব্যাপক সমস্যাটো উদঙাই দিছে।
পৃষ্ঠভাগৰ পানীৰ অৱস্থাও অতিশয় শোচনীয় হৈ আছে। কেন্দ্ৰীয় প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডৰ ২০২৫ চনৰ শেহতীয়া প্ৰতিবেদন অনুসৰি ২৯৬ টা নদীৰ অংশ প্ৰদূষিত হৈ আছে। অৱশ্যে ২০১৮ চনৰ ৩৫১ টা অংশৰ তুলনাত এইটো ১৫.৬৭% উন্নতি। তথাপিও, নিৰীক্ষণ কৰা স্থানসমূহৰ ৪০% এতিয়াও মৌলিক মান উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ সক্ষম হোৱা নাই। যমুনা আৰু গংগাৰ দৰে নদীসমূহে আজিও প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ অশোধিত নৰ্দমাৰ পানী (দেশজুৰি ৭২% নৰ্দমাৰ পানী শোধন নোহোৱাকৈয়ে থাকে), ঔদ্যোগিক আৱৰ্জনা আৰু কৃষিভূমিৰ ৰাসায়নিক মিশ্ৰিত পানী লাভ কৰি আছে।
দিল্লীৰ যমুনা নদীত বিষাক্ত ফেনৰ তৰপে আগুৰি থকা শেহতীয়া ছবিবোৰে এই সংকটৰ এক ভয়াবহ সোঁৱৰণী দিছে। ভূগৰ্ভস্থ পানী, যিয়ে জলসিঞ্চনৰ ৮৭% প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে, তাৰ গুণাগুণো হ্ৰাস পাইছে: পৰীক্ষা কৰা নমুনাৰ ২৮.৩% সুৰক্ষিত সীমা অতিক্ৰম কৰিছে। বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতৰ কেইবাখনো ৰাজ্যত নাইট্ৰেট (২৫%), ফ্ল’ৰাইড (১৮%) আৰু ইউৰেনিয়ামৰ মাত্ৰা অধিক পোৱা গৈছে।বিশেষজ্ঞসকলে সকীয়াই দিছে যে দুৰ্বল আইন বলবৎকৰণ, পুৰণি আন্তঃগাঁথনি আৰু দ্ৰুত নগৰায়ণে এই দুৰ্ঘটনাসমূহৰ মূল কাৰণ। যদিও ‘নমামি গংগে’ আৰু পয়ঃপ্ৰণালী শোধন প্ৰকল্পৰ (STP) সম্প্ৰসাৰণৰ দৰে কাৰ্যসূচীয়ে কিছু সুফল দিছে (২০১৮ চনৰ পৰা ১৪৯ টা নদীৰ অংশৰ উন্নতি হৈছে), তথাপিও অধিক প্ৰাণহানি ৰোধ কৰিবলৈ ১০০% নৰ্দমাৰ পানী শোধন, নিয়মীয়া পাইপলাইন নিৰীক্ষণ আৰু কঠোৰ ঔদ্যোগিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দৰে জৰুৰীকালীন দেশজুৰি পদক্ষেপৰ প্ৰয়োজন।
