সংখ্যা বিজ্ঞানৰ আনুষ্ঠানিক আৱিষ্কাৰৰ আগতেই পৃথিৱীত সংখ্যাৰ ধাৰণাৰ অস্তিত্ব আছিল আৰু সেইবোৰ শিল্প চৰ্চাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংখ্যা লিখাৰ পদ্ধতি আৰু আনুষ্ঠানিক গণিত বিকশিত হোৱাৰ বহু হাজাৰ বছৰ আগতেই মানুহে গণিতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি শেহতীয়া এক গৱেষণাত প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ৮,০০০ বছৰ পুৰণি মেছ’পটেমিয়াৰ এটা মাটিৰ পাত্ৰত অংকিত ফুলৰ নক্সাৰ মাজেৰে সংখ্যা, জ্যামিতি আৰু ক্ৰমৰ সুস্পষ্ট ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।
জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষক দলটোৱে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২০০-ৰ পৰা ৫৫০০ চনৰ ভিতৰত উত্তৰ মেছ’পটেমিয়াত বাস কৰা হালাফিয়ান (Halafian) সভ্যতাৰ মৃৎশিল্প অধ্যয়ন কৰিছিল। এই গৱেষণাৰ ফলাফল ‘জাৰ্নেল অৱ ৱৰ্ল্ড প্ৰিহিষ্ট্ৰী’ত প্ৰকাশ পাইছে। গৱেষক যোচেফ গাৰ্ফিংকেল আৰু চাৰা ক্ৰুলৱিচে জনাইছে যে পাত্ৰসমূহত অংকিত ফুলৰ পাহিৰ সংখ্যাই ৪, ৮, ১৬, ৩২ আৰু ৬৪-ৰ দৰে এক নিৰ্দিষ্ট গাণিতিক ক্ৰম অনুসৰণ কৰে।
গৱেষকসকলে ২৯টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা প্ৰায় ৭০০-ৰো অধিক উদ্ভিদভিত্তিক নক্সা বিশ্লেষণ কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, এই নক্সাবোৰ কেৱল সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ ঠাইৰ সমান বিভাজন, পুনৰাবৃত্তি আৰু ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ দৰে উন্নত গাণিতিক জ্ঞানৰ প্ৰতিফলন।
উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ৰ বেছিভাগ শিল্পকৰ্মতে মানুহ বা জীৱ-জন্তুৰ ছবিহে পোৱা গৈছিল। কিন্তু হালাফিয়ান পাত্ৰসমূহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উদ্ভিদক মূল বিষয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যিহেতু ইয়াত কোনো খাদ্যশস্যৰ ছবি নাই, সেয়েহে এই নক্সাবোৰ ব্যৱহাৰিক খেতিৰ হিচাপ নহৈ বৰঞ্চ এক বিমূৰ্ত (Abstract) চিন্তাধাৰাৰ ফল বুলি গৱেষকসকলে ব্যাখ্যা কৰিছে।
এই অধ্যয়নে প্ৰমাণ কৰিছে যে সংখ্যাৰ আনুষ্ঠানিক আৱিষ্কাৰৰ বহু আগতেই মানুহে দৈনন্দিন জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে জটিল গাণিতিক চিন্তাধাৰা বিকশিত কৰিছিল।
