বৰ্তমান শিশুৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কে সজাগতা বৃদ্ধি পাইছে। বিশেষকৈ যিসকল শিশু স্বভাৱত অন্তৰ্মুখী বা লাজুক, তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু সমাজৰ ভুল ধাৰণা আৰু চাপত প্ৰায়ে মানসিকভাৱে ভাঙি যায়। শিশুৰ স্বাভাৱিক আচৰণক অস্বীকাৰ কৰি ‘স্বাভাৱিক’ কৰি তোলাৰ প্ৰৱণতাই বিপদজনক পৰিণতিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
মনোবিজ্ঞানীসকলৰ মতে ১৮ বছৰ বয়সলৈকে শিশুৰ মানসিক বিকাশৰ পৰিবৰ্তন অব্যাহত থাকে, গতিকে এই বয়সত শিশুৰ ওপৰত চাপ নিদিয়াকৈ তেওঁলোকৰ লগত সহানুভুতিৰে ব্যৱহাৰ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
১) আপুনি তেওঁলোকক কথা পাতিবলৈ চাপ দিব নালাগে
বহু সময়ত পিতৃ-মাতৃয়ে কয়— “কিয় কথা নাপাতা”, “কিয় মনে মনে আছা?”— এই প্ৰশ্ন বা নিৰ্দেশনাই শিশুৰ আত্মবিশ্বাস হ্ৰাস কৰিব পাৰে। তেওঁলোকৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে সামাজিক হ’বলৈ বাধ্য কৰালে শিশুটিক অধিক অন্তৰ্মুখী কৰি তুলিব পাৰে। সেয়েহে তেওঁলোকক নিজৰ ‘কম্ফৰ্ট জ’ন’ত থকাৰ সুযোগ দিব লাগে।
২) মৌনতা মানে অভদ্ৰতা নহয়
শিশুৱে মৌন মানেই তেওঁ আনক অসন্মান কৰিছে বুলি থকা ধাৰণাটো ভুল। যদি কোনো শিশুক এনে বাৰ্তা দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁ নিজে নিজকে অপৰাধী অনুভৱ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ মনত লাজ বা ভয়ৰ ভাব সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
৩) শব্দ বাছনি অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ
‘লাজুক’, ‘ভয়াতুৰ’, ‘মুখে নামাতা’ – এনে শব্দ শিশুৰ ব্যক্তিত্ব গঠনৰ পথত বাধা হ’ব পাৰে। যিসকল শিশুৱে সদায় বেছি কথা নকয়, তেওঁলোকৰ পৰ্যবেক্ষণ দক্ষতা প্ৰায়ে আনতকৈ বহুত ভাল। ইয়াৰে বহুতেই পিছৰ বছৰবোৰত সফলতাৰ শিখৰত আৰোহণ কৰিছে। গতিকে নেতিবাচক শব্দৰ সলনি সহানুভূতিশীল ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৪) অপমান নহয়, সমৰ্থন কৰক
“মনে মনে থাকিলে জীৱনত একো নহ’ব” – এনে বাক্যই শিশুটিৰ আত্মবিশ্বাস ভাঙি পেলায়। অপমানজনক মন্তব্যই তেওঁলোকক অধিক অকলশৰীয়া কৰি তোলে। বৰঞ্চ ইতিবাচক কথা-বতৰা আৰু উৎসাহ দিয়া উচিত।
৫) স্বভাৱ বিচাৰ নহয়, বুজিবলৈ চেষ্টা কৰক
শিশুৰ এই অন্তৰ্মুখী স্বভাৱৰ বিচাৰ কৰা উচিত নহয়। বৰঞ্চ তেওঁলোকে কিয় মানুহৰ ভিৰ এৰাই চলে, তেওঁলোকৰ লগত মুকলিকৈ কথা পাতিবলৈ চেষ্টা কৰক। পিতৃ-মাতৃৰ পৰা অহা এই আচৰণে তেওঁলোকৰ মনত নিৰাপত্তাহীনতাৰ ভাৱ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
কি কৰিব পাৰি?
* শিশুটিক নিজৰ মতে থাকিবলৈ দিয়ক, কিন্তু মানসিকভাৱে সুস্থ আছে নে নাই তালৈ চকু ৰাখিব। তেওঁৰ নিসংগতা সুখদায়ক নে দুখজনক সেইটো বুজিবলৈ চেষ্টা কৰক।
* সমালোচনা নহয়, উৎসাহ আৰু ইতিবাচক কথাৰে তেওঁৰ কাষত থাকক।
* তেওঁক সুধিব যে তেওঁ কিয় ভিৰ বা কথা-বতৰা ভাল নাপায়। সেই অনুসৰি পদক্ষেপ ল’ব পাৰি।
* প্ৰয়োজন হ’লে পেছাদাৰী পৰামৰ্শ বা চিকিৎসাৰ সহায় ল’বলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিব।
