চৰকাৰী নীতি নিৰ্ধাৰক প্ৰতিষ্ঠান নীতি আয়োগৰ এক শেহতীয়া কাৰ্যপত্ৰত উল্লেখ কৰা হৈছে যে দেশৰ প্ৰতিষ্ঠিত উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, যেনে আই.আই.টি , আই.আই.এম , এন.আই.টি আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ( অধিক সংখ্যক বিদেশী শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তিৰ সুযোগ দিবলৈ প্ৰতি বছৰে ৫ শতাংশ হাৰত আসন বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
অৱশ্যে, শিক্ষাৰ্থীৰ আন্তৰ্জাতিক গতিশীলতা অধ্যয়ন কৰা বিশেষজ্ঞসকলে এই পৰামৰ্শক কেৱল এক “আনুষ্ঠানিকতা” বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, কেৱল আসন বৃদ্ধি কৰিলেই বিদেশী শিক্ষাৰ্থী ভাৰতমুখী হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম। একাংশ বিশেষজ্ঞই ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ শিক্ষাৰ মানদণ্ড আশানুৰূপ নোহোৱাটোকে বিদেশী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনাগ্ৰহৰ মূল কাৰণ বুলি গণ্য কৰে।
‘ভাৰতত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তৰ্জাতিকীকৰণ’ শীৰ্ষক এই প্ৰতিবেদনত ২০১৬ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বিদেশমুখী হোৱাৰ এক ঊর্ধ্বমুখী ধাৰা প্ৰকাশ পাইছে।
প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ২০১৬ চনত উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ যোৱা ভাৰতীয় শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা আছিল ৬.৮৪ লাখ, যিটো ২০২১ চনত বৃদ্ধি পাই ১১.৫৮ লাখ হয়গৈ। তাৰ বিপৰীতে, ভাৰতলৈ অহা বিদেশী শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা ২০১৬ চনত ৪৫,৪২৪ জন আছিল যদিও ২০২২ চনত ই মাত্ৰ ৪৬,৮৭৮ জনতে স্থিৰ হৈ আছে।
প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে বিশ্বজুৰি বৰ্তমান এক “বিপৰীত মেধা ক্ষয়” পৰিলক্ষিত হৈছে। আমেৰিকাৰ দৰে আগশাৰীৰ দেশসমূহৰ ঘৰুৱা নীতি আৰু পুঁজি কৰ্তনৰ বাবে বহু বিশেষজ্ঞই এতিয়া বিশ্বৰ অন্য প্ৰান্তত সুযোগ বিচাৰিছে। এই সুযোগ গ্ৰহণ কৰি ভাৰতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত বিদেশী শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা অন্তত ১.৫ লাখলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য ল’ব লাগে। ইয়াৰ বাবে দক্ষিণ-পূব এছিয়া, মধ্য আৰু পশ্চিম এছিয়া, আফ্ৰিকা, ইউৰোপ আৰু ওচেনিয়াৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত চকু দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।
নীতি আয়োগৰ প্ৰস্তাৱিত পদক্ষেপসমূহ:
আসন বৃদ্ধি: আগশাৰীৰ ১০০খন NIRF ৰেংকিংপ্ৰাপ্ত প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰতি বছৰে ৫ শতাংশ আৰু উচ্চ সম্ভাৱনাপূৰ্ণ ৰাজ্যসমূহে ১০ শতাংশ হাৰত বিদেশী শিক্ষাৰ্থীৰ আসন বৃদ্ধি কৰা।
দ্বিপাক্ষিক চুক্তি: ২০২৭ চনৰ ভিতৰত কমেও ১৫খন দেশৰ সৈতে পাৰস্পৰিক শিক্ষাৰ্থী বিনিময়ৰ বাবে চুক্তি কৰা।
STEM শিক্ষা: বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিক আৰু গণিত বিভাগত আন্তৰ্জাতিক মানদণ্ডৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন কৰা।
প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীৰ নেটৱৰ্ক: দেশৰ নামী শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰা উত্তীৰ্ণ হৈ বিশ্বৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত সফল হোৱা প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক গৱেষণা আৰু পৰিকল্পনাৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা।
প্ৰচাৰ ও বিপণন: ভাৰতৰ কম খৰচী উচ্চ মানদণ্ডৰ শিক্ষা, সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য আৰু উদ্ভাৱনীমূলক পাঠ্যক্ৰমৰ বিষয়ে বিশ্বজুৰি প্ৰচাৰ চলোৱা।
উল্লেখ্য যে বৰ্তমান চৰকাৰী নীতি অনুসৰি, ভাৰতীয় উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ১৫ শতাংশ অতিৰিক্ত আসন সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে, ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে এই আসনৰ পৰিমাণ ২৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহক আহ্বান জনাইছে।
