বিবাহিতা কন্যা এগৰাকী পিতৃ-মাতৃৰ পৰিয়ালৰ সদস্য হৈ নাথাকে বুলি গণ্য কৰাটো লিংগভিত্তিক ৰক্ষণশীল ধাৰণাৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু সমতাৰ সাংবিধানিক নীতি অনুসৰি ইয়াক কেতিয়াও গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰি বুলি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়দানত স্পষ্ট কৰি দিছে। উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ২০১৯ চনৰ এক নিৰ্দেশনা অনুসৰি ‘বিবাহিতা কন্যা’ক পৰিয়ালৰ সংজ্ঞাৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছিল আৰু ইয়াৰ আধাৰতে এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ে এগৰাকী বিবাহিতা কন্যাক মাতৃৰ মৃত্যুৰ পাছত অনুকম্পামূলক নিযুক্তি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। এই গোচৰৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰিয়েই উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ পি. এছ. নৰসিংহ আৰু ন্যায়াধীশ আলোক আৰাধেৰ বিচাৰপীঠে এই ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণ আগবঢ়ায়।
এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সকলো নিৰ্দেশ বাতিল কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ‘কুলচুম নিশা বনাম উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰ’ (দেৱানী আপীল নং ৭৬৬৭/২০২৫) গোচৰত আবেদনকাৰী কন্যাক তেওঁৰ মাতৃয়ে মৃত্যুৰ পূৰ্বে পৰিচালনা কৰা সুলভ মূল্যৰ দোকানখন (ৰেচনৰ দোকান) আৱণ্টন দিয়াৰ আবেদন মঞ্জুৰ কৰে। ন্যায়াধীশ আৰাধেই এই ৰায়দানত স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰে যে বিবাহে কেতিয়াও কন্যা আৰু তেওঁৰ জন্মদাতা পৰিয়ালৰ মাজৰ সম্পৰ্ক শেষ নকৰে আৰু সেয়েহে বিবাহিতা কন্যা এগৰাকী পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয় বুলি ধৰি লোৱাটো সম্পূৰ্ণ ভুল।
শীৰ্ষ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠখনে উল্লেখ কৰে যে উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ বিতৰ্কিত নিৰ্দেশনাটো এই ধাৰণাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল যে বিয়াৰ পাছত কন্যা পিতৃ-মাতৃৰ পৰিয়ালৰ সদস্য হৈ নাথাকে বা তেওঁলোকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়, যিটো সাংবিধানিকভাৱে একেবাৰেই অগ্ৰহণযোগ্য। সাম্প্ৰতিক সমাজ ব্যৱস্থাত এনে বহু বিবাহিতা কন্যা আছে যিয়ে পিতৃ-মাতৃৰ লগতে বাস কৰে, তেওঁলোকক সহায় কৰে বা তেওঁলোকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চলে। নিৰ্ভৰশীলতা কোনো লিংগভিত্তিক বিষয় নহয়, বৰঞ্চ ই এটা বাস্তৱিক দিশ, যাক কেৱল বৈবাহিক স্থিতিৰ আধাৰতে নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি বুলি ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰে।
ন্যায়ালয়ে আঙুলিয়াই দিয়ে যে চৰকাৰী আঁচনিখনত বিবাহিত পুত্ৰসকলক পৰিয়ালৰ সংজ্ঞাৰ পৰা বাদ দিয়া হোৱা নাই। পুত্ৰ বিবাহিত হ’লেও পৰিয়ালৰ অংশ হৈয়েই থাকে, কিন্তু কন্যা এগৰাকী বিবাহিত হোৱাৰ বাবেই তেওঁক বাদ দিয়াটোৱে লিংগভিত্তিক এক পুৰণি ৰক্ষণশীল চিন্তাধাৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। বিবাহৰ পাছত কন্যাই নিজৰ জন্মস্থানৰ সকলো সম্পৰ্ক ছিন্ন কৰি আন এটা পৰিয়ালৰ সদস্য হৈ পৰে বুলি থকা ধাৰণাই সংবিধানৰ সমতাৰ অধিকাৰ খৰ্ব কৰে বুলি ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰে।
ইয়াৰ উপৰি, নিযুক্তিৰ যোগ্যতা অৰ্জনৰ বাবে প্ৰাৰ্থীগৰাকী স্থানীয় বাসিন্দা হোৱাটো জৰুৰী আৰু বিবাহিতা কন্যা এগৰাকীয়ে এই চৰ্ত পূৰণ কৰিব নোৱাৰিব পাৰে বুলি ৰাজ্য চৰকাৰে আগবঢ়োৱা যুক্তিকো ন্যায়ালয়ে খণ্ডন কৰে। প্ৰতিগৰাকী বিবাহিতা কন্যাই যে বিয়াৰ পাছত অন্য স্থানতহে বাস কৰে, সেয়া এক ভিত্তিহীন অনুমান বুলি বিচাৰপীঠে মন্তব্য কৰে। সকলো বিবাহিতা কন্যাক একেলগে এনে আঁচনিৰ পৰা বাদ দিয়াটো ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১৪ আৰু ১৫(১) অনুচ্ছেদৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সমতাৰ মৌলিক অধিকাৰৰ উলংঘন বুলি উল্লেখ কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এনে বৈষম্যমূলক কাৰ্য সম্পূৰ্ণৰূপে অসাংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰে।
