ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰেক্ষাপটত বজৰং দল এক অতি পৰিচিত নাম। বিশেষকৈ হিন্দু ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদী সংগঠন হিচাপে পৰিচিত এই গোটটো বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ এক সক্ৰিয় শাখা। ১৯৮৪ চনত যেতিয়া ৰাম জন্মভূমি আন্দোলনে তীব্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল, সেই সময়তে হিন্দু যুৱকসকলক একত্ৰিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই সংগঠনটো গঠন কৰা হৈছিল। ভগৱান হনুমানৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই দলটোৱে আৰম্ভণিৰে পৰাই হিন্দু ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ সুৰক্ষাৰ বাবে কাম কৰি অহা বুলি দাবী কৰি আহিছে। ১৯৯২ চনৰ বাবৰি মছজিদ ধ্বংস কাণ্ডকে ধৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয় আন্দোলনত এই সংগঠনটোৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ দেখা গৈছে।
মতাদৰ্শগতভাৱে বজৰং দল হিন্দুত্ববাদী চিন্তা-ধাৰাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত। ভাৰতৰ জাতীয় পৰিচয়ক হিন্দু সংস্কৃতিৰ আধাৰত সংজ্ঞায়িত কৰিব বিচৰা এই সংগঠনটোৱে বিভিন্ন সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কাম-কাজত জড়িত। দুৰ্যোগৰ সময়ত সহায় কৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ধৰ্মীয় সজাগতা বৃদ্ধিলৈকে তেওঁলোকে কাম কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন সময়ত আন্তঃধৰ্মীয় বিবাহৰ বিৰোধিতা কৰা বা মৰেল পুলিচিং কৰা আদি কাৰ্যৰ বাবে তেওঁলোক সমালোচিতও হৈছে। একাংশ সমালোচকৰ মতে এই সংগঠনে বহু ক্ষেত্ৰত আইন হাতত তুলি লৈ অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰায়ে বিতৰ্কৰ মাজত দেখা যায়।
বৰ্তমানলৈকে ভাৰত চৰকাৰে এই সংগঠনটোক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত নিষিদ্ধ ঘোষণা কৰা নাই। ই এক পঞ্জীয়নভুক্ত সামাজিক সংস্থা হিচাপে কাম কৰি আছে। অৱশ্যে বিভিন্ন সময়ত সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতৰ সৃষ্টি হোৱাৰ আশংকাত কেইবাখনো ৰাজ্য চৰকাৰে সংগঠনটোৰ ওপৰত চকু ৰাখিছে।
