ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০২৫ চনৰ ৮ মে’ত দিয়া ৰায়দানত কোনো ৰাজ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি (এন ই পি) ২০২০ গ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ জাৰি কৰিব নোৱাৰে বুলি উল্লেখ কৰি শিক্ষা নীতি ৰূপায়ণ ব্যক্তিগত ৰাজ্যৰ বিধান ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত বুলি গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ন্যায়াধীশ বিআৰ গাভাই আৰু কেভি বিশ্বনাথনে, সকলো ৰাজ্যতে এনইপিৰ একেধৰণৰ বলবৎকৰণৰ বাবে শিক্ষা অধিকাৰ সংগঠন এটাই দাখিল কৰা জনস্বাৰ্থ জড়িত আবেদন(পিআইএল)ৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰিছিল। ন্যায়ালয়ে জোৰ দি কয় যে এনইপিয়ে এটা কাঠামো প্ৰদান কৰিলেও ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত শিক্ষাৰ সমান্তৰাল তালিকাৰ বিষয় হিচাপে মৰ্যাদা থকাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইয়াক গ্ৰহণ কৰাটো ৰাষ্ট্ৰৰ বিশেষাধিকাৰ হৈয়েই আছে।
২০২০ চনৰ জুলাই মাহত কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে অনুমোদন জনোৱা এনইপি ২০২০ৰ লক্ষ্য হৈছে ৫+৩+৩+৪ বিদ্যালয়ৰ গাঁথনি, ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ, আৰু আঞ্চলিক ভাষাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া আদি পদক্ষেপেৰে ভাৰতৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাক প্ৰণয়ন কৰে। কিন্তু ইয়াৰ ৰূপায়ণ অসমান হৈ পৰিছে, তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰ দৰে ৰাজ্যই ভাষিক নীতি আৰু স্বায়ত্তশাসনৰ চিন্তাক লৈ আপত্তি উত্থাপন কৰিছে। আবেদনকাৰীসকলে যুক্তি দিছিল যে, কিছুমান ৰাজ্যই গ্ৰহণ নকৰাৰ ফলত শিক্ষাৰ মানদণ্ডত বৈষম্যৰ সৃষ্টি হয়, কিন্তু আদালতে ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ ক্ষমতা দখল কৰিব নোৱাৰে বুলি কয়, আবেদনকাৰীসকলক ৰাজ্য চৰকাৰৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ কাষ চাপিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে।
শিক্ষা সংস্কাৰক লৈ চলি থকা বিতৰ্কৰ মাজতে এই ৰায়দান দিয়া হৈছে, কৰ্ণাটক আৰু গুজৰাটৰ দৰে কিছুমান ৰাজ্যই এনইপিৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে মিলি যোৱাৰ বিপৰীতে আন কিছুমান প্ৰতিৰোধী হৈ আছে। আদালতৰ এই সিদ্ধান্তই ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ ফেডাৰেল গাঁথনিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে, যাৰ ফলত এনইপি গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ দায়িত্ব ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত এৰি দিয়া হৈছে। আইনী বিশেষজ্ঞসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে এই স্থিতি যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় স্বায়ত্তশাসনৰ ওপৰত পূৰ্বৰ ৰায়দানৰ সৈতে মিল আছে, যেনে ২০১৮ চনৰ শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনখনৰ ৰায়দান, য’ত আদালতে একেদৰেই ৰাজ্যসমূহৰ মাজত একেধৰণৰ নীতি ৰূপায়ণৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল।
