কিছুমানৰ দেখিলেই গা শিৰশিৰাই উঠে, আন কোনোৱে কয় যে এনে অদ্ভুত জীৱ আন কোনো নাই। পাকঘৰৰ চুকত বা বাথৰুমৰ নলাত যেতিয়া পইতাচোৰা এটাই পাখি জোকাৰি থকা দেখিবলৈ পাওঁ, তেতিয়া আমি সাধাৰণতে বিতৃষ্ণাত আঁতৰি যাওঁ, বা শীঘ্ৰে খেদি পঠিয়াওঁ।
আমাৰ সন্মুখত আহক বা নাহক, পইতাচোৰা নামটোৱে বহুতৰ বাবে এক আতংক। আৰু এই মুহূৰ্তত সমগ্ৰ দেশ আৰু বিশ্বই এই পোকটোৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি আছে। কোনো মহামাৰীৰ বাবে নহয়, ই ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক মহলত আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছে।
‘ককৰোচ জনতা পাৰ্টি’ নামৰ ৰাজনৈতিক মঞ্চ গঠন কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজকে ধৰ্মনিৰপেক্ষ, সমাজবাদী, গণতান্ত্ৰিক আৰু অলস বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। দেশৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্তৰ মন্তব্যৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে লিচুৰ গুটিৰ দৰে দেখা যোৱা এই পোকৰ সংখ্যা আৰু বৃদ্ধি পাইছে।
ছ’চিয়েল মিডিয়াত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা ‘ক’কৰেচ জনতা পাৰ্টি’ বা চিজেপিয়ে ইনষ্টাগ্ৰামত অনুগামীৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত আৰু বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ৰাজনৈতিক দল ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিক পিছ পেলাইছে। যদিও সমালোচকসকলে ইয়াক কেৱল ‘ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ জাগৰণ’ বা সস্তীয়া কৌতুক বুলি উলাই কৰিছে, তথাপিও এই পইতাচোৰা পাৰ্টিৰ অনলাইন উন্মাদনা যথেষ্ট আচৰিত। ইয়াৰ মাজতে পইতাচোৰাৰ বিষয়ে আলোচনা স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি আহিছে।
শেহতীয়াকৈ গা বিজবিজাই যোৱা এই পোকবিধৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন কৰা হৈছে। ভাৰতৰ বুকুৰ পৰা পইতাচোৰাৰ বিভিন্ন গোপন বংশাৱলী জানিবলৈ ‘Zoological Survey of India’ (ZSI) বা জেডএছআইৰ কলকাতাৰ বিজ্ঞানীসকলে দেশৰ প্ৰথম আৰু সৰ্ববৃহৎ ‘DNA Barcode Reference Library’ তৈয়াৰ কৰিছে।
যৌথ গৱেষণা দলটোত জেড এছ আইৰ পশ্চিম কেন্দ্ৰ (পুনে), দক্ষিণ কেন্দ্ৰ (চেন্নাই) আৰু পুনেৰ অধ্যাপক ৰামকৃষ্ণ ম’ৰ কলেজৰ মেধাৱী গৱেষক আৰু বিজ্ঞানীৰ এটা দল আছিল। আধুনিক আণৱিক প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত তেওঁলোকে ইতিমধ্যে ভাৰতীয় পইতাচোৰাৰ ১০০ৰো অধিক নিখুঁত ‘ডি এন এ বাৰক’ড’ সফলতাৰে সৃষ্টি কৰিছে। আৰু এই গৱেষণাই এটা আচৰিত তথ্য উন্মোচন কৰিছে।
ভাৰতৰ মাটিত পইতাচোৰাৰ বিস্তৃত বিশাল লুকাই থকা বৈচিত্ৰ্য বা বৈচিত্ৰ্যৰ লুকাই থকা ভাণ্ডাৰ আছে সেয়া পূৰ্বৰ যিকোনো ধাৰণাতকৈ বহুগুণ বেছি! এই লাইব্ৰেৰীটো সৃষ্টি কৰাৰ সময়ত বিজ্ঞানীসকলে বহু কম পৰিচিত, লিপিবদ্ধ নোহোৱা পইতাচোৰাৰ গোট আৰু সম্পূৰ্ণ থলুৱা বা ‘স্থানীয়’ প্ৰজাতিৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছে, যিবোৰ সমগ্ৰ বিশ্বৰ আন কোনো মহাদেশ বা দেশত পোৱা নাযায়।
আমাৰ দৈনন্দিন সামাজিক ধাৰণাত পইতাচোৰাক কেৱল ক্ষতিকাৰক আৰু ৰোগ কঢ়িয়াই অনা ঘৰুৱা কীট হিচাপে কলংকিত কৰা হয়। কিন্তু বিজ্ঞানীসকলে এই অন্ধবিশ্বাসৰ দেৱাল ভাঙি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰিছে যে পৰিৱেশত থকা পইতাচোৰাৰ বিপুল সংখ্যক প্ৰজাতিয়ে মানুহ বা প্ৰকৃতিৰ কোনো ক্ষতি নকৰে, ইয়াৰ বিপৰীতে তেওঁলোক ভাল বন্ধু। এই পইতাচোৰাবোৰ পৃথিৱীলৈ ডাইনোছৰৰ আগমনৰ আগৰে পৰা জীয়াই থকা আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৈচিত্ৰময় পোক-পৰুৱাৰ এটা গোট।
বনৰীয়া পৰিৱেশত ইহঁতে সৰি পৰা শুকান পাত আৰু জৈৱিক পদাৰ্থ সোনকালে পচি মাটিত মিহলি কৰি পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ পুনঃব্যৱহাৰ কৰি ৰাখে আৰু অৰণ্যৰ খাদ্য শৃংখল বজাই ৰখাত অবিচ্ছেদ্য ভূমিকা পালন কৰে। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল বনৰীয়া পইতাচোৰাবোৰ পৰিৱেশৰ সূক্ষ্ম পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি অতি সংবেদনশীল। ফলত পৰিৱেশ বিজ্ঞানীসকলে এই পইতাচোৰাবোৰক ‘বায়’-ইনডিকেটৰ’ বা প্ৰাকৃতিক সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি কোনো বনাঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ স্বাস্থ্য আৰু প্ৰকৃতি জুখিব পাৰে।
এই বিশাল বৈচিত্ৰ্যক বিজ্ঞানীসকলে কেনেকৈ চিনাক্ত কৰিলে? এই ক্ষেত্ৰত ‘ডি এন এ বাৰক’ডিং’ প্ৰযুক্তিয়ে কাম কৰিছিল। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে এই প্ৰযুক্তিয়ে শ্বপিং মল বা চুপাৰ মাৰ্কেটত থকা ‘বাৰক’ড স্ক্যানাৰ’ মেচিনৰ দৰেই কাম কৰে। এটা পইতাচোৰাৰ শৰীৰৰ পৰা অতি সৰু আৰু নিৰ্দিষ্ট ডি এন এ ক্ৰম সংগ্ৰহ কৰি এই স্ক্যানাৰত ভৰাই ক্ষন্তেকতে ইয়াৰ প্ৰজাতিবোৰ অতি সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।
ভাৰত বিশ্বৰ অন্যতম আগশাৰীৰ ‘মেগাডাইভাৰ্ছ’ বা অতি জৈৱ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ হোৱাৰ পাছতো ভাৰতৰ বিশাল পোক-পৰুৱা জগতখনৰ এক বৃহৎ অংশ ঐতিহাসিক আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰাই বিজ্ঞানীসকলৰ স্ক্যানাৰৰ দ্বাৰা অৱহেলিত বা উপেক্ষিত হৈয়েই আছে।
সেই অন্ধকাৰ অধ্যায় বন্ধ কৰি ভাৰতৰ সামগ্ৰিক পোক-পৰুৱাৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ এক বিস্তৃত আৰু ডিজিটেল তথ্যকোষ গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্যৰে জেড এছ আই বিজ্ঞানীসকলৰ এই পইতাচোৰা লাইব্ৰেৰী ভৱিষ্যতে এক ঐতিহাসিক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে চিহ্নিত হৈছে।
