এজন কৃতবিদ্য ভাৰতীয়! নাম- কল্যামপুডি ৰাধাকৃষ্ণ ৰাও (চি আৰ ৰাও)৷ৰাও এজন বিশিষ্ট ভাৰতীয়-আমেৰিকান গণিতজ্ঞ আৰু পৰিসংখ্যাবিদ, যাৰ বিস্তৃত কামে বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছে। পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ অধ্যাপক এমেৰিটাছ আৰু বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০০২ চনত তেওঁক আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান পদক প্ৰদান কৰা হয়।
১৯২০ চনৰ ১০ ছেপ্টেম্বৰত মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ বেলাৰীত (বৰ্তমান কৰ্ণাটকত) এটা তেলেগু পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰাও আছিল ১০টা সন্তানৰ ভিতৰত অষ্টম। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ একাধিক চহৰৰ মাজেৰে তেওঁ স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। অন্ধ্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণিতত এম এছ চি আৰু ১৯৪৩ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানত এম এ ডিগ্ৰী লাভ কৰা ৰাৱে ১৯৪৮ চনত কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজত ফিচাৰে আৰু পাছলৈ ১৯৬৫ চনত কেম্ব্ৰিজৰ পৰা ডি এছ চি লাভ কৰে।
ৰাওৰ কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণি হৈছিল ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান আৰু কেম্ব্ৰিজৰ নৃতত্ত্ব সংগ্ৰহালয়ত। ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক, জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক, পিটচবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক, পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ এবাৰলি অধ্যাপক আৰু পৰিসংখ্যা বিভাগৰ অধ্যক্ষকে ধৰি বিশিষ্ট ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত ৰাৱে সমালোচনাত্মক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী গঢ়ি তুলিছিল, যিয়েগণিতত ভৱিষ্যতৰ বহু গণিতজ্ঞক মাৰ্গদৰ্শন কৰিছিল।
পৰিসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাওৰ যুগান্তকাৰী অৱদানসমূহৰ ভিতৰত আছে ক্ৰেমেৰ-ৰাও বাউণ্ড আৰু ৰাও-ব্লেকৱেল উপপাদ্য, যিবোৰ অনুমান তত্ত্বৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। তেওঁৰ গৱেষণাই বহুবিকল্পিত বিশ্লেষণ, ভিন্নতামূলক জ্যামিতি আৰু অৰ্থগনেল এৰে, ফিচাৰ-ৰাও উপপাদ্য আৰু ৰাও দূৰত্বৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল।
১৯খন দেশৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৩৮টা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ৰাৱে সমগ্ৰ ভাৰত, ব্ৰিটেইন, আমেৰিকা, আৰু ইটালীৰ আঠখন ৰাষ্ট্ৰীয় একাডেমীৰ সদস্যপদ লাভ কৰিছে। টকিঅ’ত এছিয়ান ষ্টেটিষ্টিক্যাল ইনষ্টিটিউট (বৰ্তমান ষ্টেটিষ্টিক্যাল ইনষ্টিটিউট ফৰ এছিয়া এণ্ড পেচিফিক) প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল, যিয়ে চৰকাৰ আৰু উদ্যোগৰ পৰিসংখ্যাবিদসকলক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে।
২০২৩ চনত ৰাওক পৰিসংখ্যাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰা হয়, যাক প্ৰায়ে “পৰিসংখ্যাৰ নোবেল বঁটা” বুলি কোৱা হয়। আমেৰিকান ষ্টেটিষ্টিক্যাল এছ’চিয়েচনে তেওঁক অৰ্থনীতি, জিনীয়, নৃতত্ত্ব, ভূতত্ত্ব, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনা, জনগাঁথনি, বায়’মেট্ৰি, চিকিৎসা বিজ্ঞান আদি ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ পেলোৱা “এজন জীৱন্ত কিংবদন্তি” বুলি প্ৰশংসা কৰে। টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই তেওঁক সৰ্বকালৰ শীৰ্ষ ১০ জন ভাৰতীয় বিজ্ঞানীৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল।
বহু সন্মানৰ ভিতৰত ৰাৱে ২০১০ চনত ভাৰত বিজ্ঞান বঁটা লাভ কৰাৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান বিশ্বকোষলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০১৩ চনত শান্তিৰ নোবেল বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়। তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান, গাণিতিক পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান (আমেৰিকা), আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বায়’মেট্ৰিক ছ’চাইটিৰ সভাপতিৰ দৰে সন্মানীয় পদবীত অধিষ্ঠিত আছিল। ঔদ্যোগিক পৰিসংখ্যা আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ৰাওক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুণগত আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা প্ৰতিষ্ঠানৰ হল অৱ ফেমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।২০২৩ চনৰ ২২ আগষ্টত ১০২ বছৰ বয়সত আমেৰিকাৰ বাফেলোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।
