নাৰীৰ স্বাধীনতা আৰু সৱলীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতত এতিয়াও গভীৰ বৈষম্য আছে আৰু এই বৈষম্যৰ স্বৰূপ ৰাজ্যভেদে বেলেগ বেলেগ। শেহতীয়াকৈ প্ৰকাশ পোৱা ইণ্ডিয়া টুডে গ্ৰছ ডমেষ্টিক বিহেভিয়াৰ (জিডিবি) জৰীপ ২০২৫ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত এই কথা স্পষ্ট হৈ পৰিছে। ৯ হাজাৰতকৈ অধিক উত্তৰদাতাৰ মতামতৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা এই সমীক্ষাত ‘লিংগ মনোভাৱ’ৰ গভীৰ বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।
সমীক্ষাৰ ফলাফল অনুসৰি দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মহিলাৰ নিজৰ আয় পৰিচালনাৰ অধিকাৰ সন্দৰ্ভত বিভিন্ন মনোভাৱ প্ৰকাশ পাইছে। এই সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহত মহিলাৰ স্বাধীনতা বহু ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে, যিটোৱে দেশৰ সামগ্ৰিক লিংগ সমতাৰ প্ৰতি এক বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিছে।
জৰীপৰ মূল তথ্যসমূহ: প্ৰগতি আৰু পিতৃতান্ত্ৰিকৰ মাজৰ সংঘাত
ইণ্ডিয়া টুডেৰ এই অগ্ৰণী সমীক্ষা ভাৰতৰ ২১খন ৰাজ্য আৰু এখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ৯৮খন জিলাত কৰা হৈছিল। মুঠ ৯,১৮৮ জন লোকে এই সমীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, ইয়াৰে ৫৪.৪% লোক চহৰ অঞ্চলৰ পৰা আৰু ৪৫.৬% লোক গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰা আহিছে। এই সমীক্ষাত চাৰিটা মূল বিষয় আছিল: নাগৰিক আচৰণ, জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা, লিংগ মনোভাৱ, আৰু বৈচিত্ৰ্য আৰু বৈষম্য। কিন্তু ‘লিংগ মনোভাৱ’ শিতানটো বিশেষ তদন্তৰ আওতালৈ আহিছে কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ ঘৰুৱা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ গভীৰ বৈষম্য উন্মোচিত হৈছে।
এই অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতে শিক্ষা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত লিংগ সমতাৰ দিশত আগবাঢ়িছে যদিও ঘৰুৱা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত পিতৃতান্ত্রিক মনোভাৱ এতিয়াও প্ৰবলভাৱে প্ৰচলিত হৈ আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ৬৯% লোকে বিশ্বাস কৰে যে ঘৰুৱা ডাঙৰ ডাঙৰ সিদ্ধান্তৰ ক্ষেত্ৰত পুৰুষে চূড়ান্ত মতামত দিব লাগে। এই মনোভাৱ বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহত আৰু অধিক স্পষ্ট, য’ত পৰম্পৰাগত লিংগ ভূমিকাৰ প্ৰতি সমৰ্থন অধিক প্ৰকাশ পাইছে।
কেৰেলাৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব, উত্তৰ প্ৰদেশৰ পিছপৰা
সমীক্ষাৰ ফলাফলত দেখা গৈছে যে লিংগ সমতাৰ ক্ষেত্ৰত কেৰালা শীৰ্ষত আছে। কেৰালাৰ ৯১% লোকে বিশ্বাস কৰে যে মহিলাসকলে নিজৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিব লাগে। এই ৰাজ্যত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মশক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ বহু বেছি। আনহাতে, এই তালিকাত বিজেপি শাসিত উত্তৰ প্ৰদেশৰ স্থান সৰ্বনিম্ন। উত্তৰ প্ৰদেশত ৯৬% লোকে কয় যে ঘৰৰ ডাঙৰ ডাঙৰ সিদ্ধান্তত পুৰুষে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিব লাগে। এই ৰাষ্ট্ৰই মহিলাৰ আৰ্থিক স্বাধীনতা আৰু ব্যক্তিগত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়ালৰ অনুমোদনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
পশ্চিম বংগৰ শীৰ্ষ ১০ স্থানত
আনহাতে, লিংগ সমতাৰ ক্ষেত্ৰত পশ্চিম বংগে শীৰ্ষ দহৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছে। সমীক্ষাটোত দেখা গৈছে যে এই ৰাজ্যৰ মহিলাসকলৰ নিজৰ আয় পৰিচালনাৰ অধিকাৰৰ প্ৰতি তুলনামূলকভাৱে উদাৰ মনোভাৱ আছে। পশ্চিম বংগত ৬৮% লোকৰ মতে মহিলাৰ আয়ৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ থাকিব লাগে। শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰতো আন বহু ৰাজ্যতকৈ আগবাঢ়ি আছে পশ্চিম বংগ। কিন্তু ইয়াতো নাৰীৰ সুৰক্ষা আৰু ঘৰুৱা হিংসাৰ দৰে সমস্যা সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হোৱা নাই।
পশ্চিমবংগৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ক্ষেত্ৰত মহিলাসকলৰ অংশগ্ৰহণো উল্লেখযোগ্য। মুখ্যমন্ত্ৰী মমতা বেনাৰ্জীৰ নেতৃত্বত নাৰীকেন্দ্ৰিক বিভিন্ন প্ৰকল্প, যেনে ‘কন্যাশ্ৰী’ আৰু ‘ৰূপশ্ৰী’ই মহিলাৰ শিক্ষা আৰু সৱলীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। এই সমীক্ষাত উল্লেখ কৰা হৈছে যে এই প্ৰকল্পসমূহে মহিলাৰ স্বাধীনতা আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ ওপৰত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছে।
ওড়িশাৰ দৰে আন এখন ৰাজ্যত মাত্ৰ ২৭% লোকেহে মহিলাৰ আৰ্থিক স্বাধীনতাৰ পক্ষত আছিল, যিয়ে এই বিষয়ত আঞ্চলিক বৈষম্যৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে। এই অধ্যয়নত এইটোও পোৱা গৈছে যে উত্তৰ প্ৰদেশতো মহিলাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধৰ হাৰ সৰ্বাধিক, যিটো নেশ্যনেল ক্ৰাইম ৰেকৰ্ডছ ব্যুৰো (এন চি আৰ বি)ৰ তথ্যৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই পৰিস্থিতিয়ে মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহৰ দুৰ্বলতা উন্মোচন কৰে।
মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু সামাজিক মনোভাৱ
সমীক্ষাত জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষাৰ বিষয়টোৱেও গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। ৪২% লোকে কয় যে তেওঁলোকৰ অঞ্চলত মহিলাক হাৰাশাস্তি বা ইভ টিজিং কৰাটো নিয়মীয়া সমস্যা। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ আঞ্চলিক তাৰতম্য উল্লেখযোগ্য। উদাহৰণস্বৰূপে তামিলনাডুত মাত্ৰ ১৭% লোকেহে এই সমস্যাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যদিও চুবুৰীয়া ৰাজ্য কৰ্ণাটকত এই সংখ্যা ৭৯%। সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহত বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতত এনে ঘটনা অধিক প্ৰচলিত।
এই তথ্যসমূহে ইংগিত দিয়ে যে মহিলাৰ স্বাধীনতা কেৱল আৰ্থিক বা শৈক্ষিক সৱলীকৰণতে সীমাবদ্ধ নহয়, বৰঞ্চ নিৰাপত্তা আৰু সামাজিক মনোভাৱৰ সৈতেও গভীৰভাৱে জড়িত। বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহত আইন-শৃংখলা ব্যৱস্থাৰ দুৰ্বলতা আৰু পিতৃতান্ত্রিক মূল্যবোধৰ প্রভাৱে এই সমস্যা আৰু অধিক ভয়াৱহ কৰি তুলিছে৷
বিজেপিৰ নীতি আৰু সমালোচনা
বিজেপি চৰকাৰে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যত নাৰীকেন্দ্ৰিক বিভিন্ন আঁচনি, যেনে ‘বেটি বচাও, বেটি পঢ়াও’, তিন তালাক নিষেধাজ্ঞা আইন আৰম্ভ কৰিছে। মহিলা সবলীকৰণৰ বাবে এই পদক্ষেপসমূহ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত হ’লেও সমালোচকসকলে কয় যে এই নীতিসমূহ ফলপ্ৰসূভাৱে কাৰ্যকৰী হোৱা নাই। বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত মহিলাসকলৰ বাবে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ এতিয়াও সীমিত। উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে ৰাজ্যত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আৰু কৰ্মশক্তিৰ অংশগ্ৰহণ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ বহু কম, যিয়ে চৰকাৰী নীতি ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত অভাৱৰ ইংগিত দিয়ে।
আনহাতে বিজেপি সমৰ্থকসকলে দাবী কৰে যে ‘বেটি বাচাও’ আঁচনিৰ জৰিয়তে হাৰিয়ানাৰ দৰে ৰাজ্যত লিংগ অনুপাতৰ উন্নতি হৈছে। কিন্তু জৰীপৰ ফলাফল এই দাবীৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, কিয়নো এই ৰাজ্যসমূহ এতিয়াও লিংগ সমতাৰ বহল সূচকৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে।
ইণ্ডিয়া টুডেৰ জিডিবি সমীক্ষাত ভাৰতৰ লিংগ মনোভাৱৰ এক জটিল ছবি দাঙি ধৰা হৈছে। নিৰাপত্তাৰ অভাৱ, শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সীমিত সুযোগ, পিতৃতান্ত্রিক মনোভাৱ বিজেপি শাসিত ৰাজ্যসমূহত মহিলাৰ স্বাধীনতা পিছ পৰি থকাৰ কাৰণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। কিন্তু এই সমস্যা কেৱল বিজেপি শাসিত ৰাজ্যৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়; এয়া এক সৰ্বভাৰতীয় প্ৰত্যাহ্বান।
শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ, আইনৰ কঠোৰ বলবৎকৰণ, সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধি আদি নাৰী মুক্তিৰ পথত অগ্ৰগতিৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। কেৰালাৰ দৰে ৰাজ্যই ইতিবাচক উদাহৰণ দাঙি ধৰাৰ বিপৰীতে উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে ৰাজ্যই উন্নতিৰ বাবে অধিক প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰয়োজন। এই সমীক্ষাটোৱে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে মহিলা সবলীকৰণৰ বাবে কেৱল নীতি প্ৰণয়নেই যথেষ্ট নহয়, কিন্তু ইয়াৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণ আৰু সামাজিক মনোভাৱৰ পৰিৱৰ্তনও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।
