ভাৰতৰ ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাৰ মেৰুদণ্ড হিচাপে পৰিচিত ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইন্টাৰফেচ (ইউপিআই) বিগত এসপ্তাহত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে বিঘিনিৰ সন্মুখীন হৈছে। যোৱা মঙলবাৰে (২৬ মাৰ্চ) এটা ডাঙৰ সমস্যাৰ পাছত বুধবাৰে (২ এপ্ৰিল) পুনৰ বহু ব্যৱহাৰকাৰীয়ে নিজৰ ইউপিআই এপ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিলে। এই ঘটনা দেশৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ডিজিটেল লেনদেনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কোটি কোটি লোকৰ বাবে চিন্তাৰ কাৰণ হৈ পৰিছে।
ডিজিটেল প্লেটফৰ্মত হোৱা বিঘিনি অনুসৰণ কৰা ৱেবছাইট ডাউন ডিটেক্টৰৰ তথ্য অনুসৰি বুধবাৰে সন্ধিয়া ৭:১৮ বজালৈকে প্ৰায় ৩৮৩ জন ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইউপিআই সেৱাৰ সমস্যাৰ কথা জনাইছে। ইয়াৰে ৫১% ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ধন স্থানান্তৰৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যাৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি কয়, আৰু ৪৭% ব্যৱহাৰকাৰীয়ে পেমেণ্ট সম্পৰ্কীয় সমস্যাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই ঘটনাই ইউ পি আইৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ মাজত হতাশা আৰু অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিছে।
দেশৰ ডিজিটেল পেমেণ্টৰ ন’ডেল সংস্থা নেশ্যনেল পেমেণ্টছ কৰ্প’ৰেশ্যন অৱ ইণ্ডিয়া লিমিটেডে কয় যে, “কিছুমান বেংকত সফলতাৰ হাৰৰ উঠা-নমাৰ বাবে ইউপিআইত কিছু মাজে মাজে মন্থৰতা আহিছে। এই উঠা-নমাই ইউপিআই নেটৱৰ্কত বিলম্ব বৃদ্ধি কৰিছে।” এনপিচিআইয়ে লগতে কয় যে তেওঁলোকে সংশ্লিষ্ট বেংকসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰি আছে আৰু ইউপিআই বৰ্তমান সুস্থিৰ। কিন্তু এই ঘোষণাৰ পাছতো ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ মাজত এই সেৱাৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।
এসপ্তাহৰ ভিতৰত দ্বিতীয়টো ব্যাঘাত : ২৬ মাৰ্চৰ কাণ্ড
ইয়াৰ পূৰ্বে ২৬ মাৰ্চত ইউ পি আই সেৱাত বৃহৎ বিঘিনি ঘটিছিল। ডাউন ডিটেক্টৰৰ মতে, সেই নিশা ৮ বজাৰ ভিতৰত ৩ হাজাৰৰো অধিক ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইউপিআই সম্পৰ্কীয় সমস্যাৰ কথা জনাইছিল। ইয়াৰে ৮১% ব্যৱহাৰকাৰীয়ে পেমেণ্ট বিফল হোৱাৰ কথা কয়, ১৪% ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ধন স্থানান্তৰ কৰাত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছে, আৰু ৫% ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইউপিআই এপত প্ৰৱেশ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি কয়।
কিন্তু এসপ্তাহৰ ভিতৰত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে এনে সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছে, যাৰ ফলত ইউপিআইৰ আন্তঃগাঁথনিৰ স্থিতিশীলতাক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ পাইছে। ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে ইউ পি আইয়ে প্ৰতিদিনে কোটি কোটি লেনদেন চম্ভালে। বিশেষকৈ নগদ ধনৰ পৰিৱৰ্তে ডিজিটেল পেমেণ্টৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনত এনেধৰণৰ ব্যাঘাতৰ ডাঙৰ প্ৰভাৱ পৰে।
উল্লেখ্য যে, ইউ পি আইৰ গুৰুত্ব আৰু জনপ্ৰিয়তা ভাৰতৰ ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ। ২০১৬ চনত এন পি চি আইৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা এই প্লেটফৰ্মে তৎক্ষণাত ধন স্থানান্তৰৰ ব্যৱস্থা কৰে। গুগল পে, ফোনপে, পেটিএমৰ দৰে জনপ্ৰিয় এপৰ জৰিয়তে ইউপিআই ব্যৱহাৰকাৰীয়ে সহজেই পিয়ৰ টু পিয়ৰ (পিটুপি) আৰু পিয়ৰ টু মাৰ্চেণ্ট (পিটুএম) লেনদেন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বিনামূলীয়া সেৱা, কোনো নূন্যতম লেনদেনৰ সীমা নাই, আৰু ২৪/৭ উপলব্ধতাই ভাৰতত ৮০%তকৈ অধিক খুচুৰা পেমেণ্টৰ বাবে ইয়াক পছন্দৰ মাধ্যম কৰি তুলিছে।
বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ইউপিআইৰ লেনদেনৰ পৰিমাণ ১৬.৯৯ বিলিয়ন অতিক্ৰম কৰিছিল, যাৰ মূল্য ২৩.৪৮ লাখ কোটি টকাৰো অধিক। যিকোনো মাহৰ ভিতৰত এইটোৱেই সৰ্বোচ্চ অভিলেখ। ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত (জানুৱাৰী মাহলৈকে) পি টু এম লেনদেনে মুঠ ইউ পি আই ভলিউমৰ ৬২.৩৫% আৰু পি টু পি লেনদেনে ৩৭.৬৫% অৰিহণা যোগাইছিল। এই পৰিসংখ্যাই ইউ পি আইৰ ক্ৰমবৰ্ধমান জনপ্ৰিয়তা আৰু ইয়াৰ ওপৰত মানুহৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰমাণ কৰে।
সমস্যাৰ কাৰণ আৰু সমাধানৰ চেষ্টা এন পি চি আইৰ মতে বুধবাৰৰ সমস্যাৰ কাৰণ আছিল কিছুমান বেংকৰ সফলতাৰ হাৰৰ উঠা-নমা। এই উঠা-নমাৰ ফলত নেটৱৰ্কত পলম হৈছিল, যাৰ ফলত লেনদেন বিফল হৈছিল। কিন্তু এই সমস্যাৰ মূল কাৰণ এতিয়াও স্পষ্ট হোৱা নাই। ২৬ মাৰ্চৰ কাণ্ডত এনপিচিআইয়ে “স্থায়ী কাৰিকৰী সমস্যা”ৰ উল্লেখ কৰে। এসপ্তাহৰ ভিতৰত দুটা বিচ্ছিন্নতাই ইউপিআইৰ আন্তঃগাঁথনিৰ দুৰ্বলতা আৰু বেকআপ চিষ্টেমৰ প্ৰয়োজনীয়তাক আঙুলিয়াই দিয়ে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ইউপিআইৰ লেনদেনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি আৰু বেংকৰ চাৰ্ভাৰৰ ওপৰত হেঁচা এই সমস্যাৰ অন্যতম কাৰণ হ’ব পাৰে। বহুতে এই মতামত প্ৰকাশ কৰিছে যে এন পি চি আইয়ে শক্তিশালী আন্তঃগাঁথনি আৰু বিকল্প ব্যৱস্থাত বিনিয়োগ কৰাটো প্ৰয়োজন।
ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰিছে ইউ পি আই। কিন্তু এসপ্তাহত দুটাকৈ বিদ্যুৎ বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ ফলত এই সেৱাৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে। এনপিচিআইয়ে ব্যৱস্থাটো সুস্থিৰ বুলি দাবী কৰাৰ পিছতো ব্যৱহাৰকাৰীৰ অভিজ্ঞতাই ইয়াৰ বিপৰীত কথা কয়। ভাৰতৰ নগদবিহীন অৰ্থনীতিৰ সপোন বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ ইউ পি আইৰ দৰে প্লেটফৰ্মৰ স্থিতিশীলতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা নিশ্চিত কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। এই ঘটনাবোৰৰ পৰা এন পি চি আইয়ে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি ভৱিষ্যতে এনেধৰণৰ ব্যাঘাতৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
