পি ভি নৰসিংহ ৰাওক ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী আকস্মিক প্ৰধানমন্ত্ৰী বুলি অভিহিত কৰা হয়। কেৱল দেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী পদেই নহয়, ইয়াৰ প্ৰায় দুই দশকৰ আগতে তেওঁ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপেও অতি অপ্ৰত্যাশিতভাৱে দায়িত্ব লাভ কৰিছিল। ঊনৈশ শ একানব্বৈ চনত কোনোৱেই কল্পনা কৰা নাছিল যে ৰাও দেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হ’ব, ঠিক তেনেদৰে ৰাৱক অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ৰাজনীতিটো কোনেও মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে আশা কৰা নাছিল। কিন্তু ক্ষমতা লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ যিবোৰ সংস্কাৰ সাধন কৰিলে, সেইবোৰে অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ লগতে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ ভাগ্য চিৰদিনৰ বাবে সলনি কৰি দিলে।
ৰাও আছিল এগৰাকী শান্ত স্বভাৱৰ বিদ্রোহী যিয়ে সমাজৰ স্থিতাৱস্থাৰ সৈতে কেতিয়াও আপোচ কৰিব বিচৰা নাছিল। তেওঁ মুকলি যুদ্ধতকৈ আলোচনা আৰু কৌশলপূৰ্ণ পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পৰিৱৰ্তন অনাত বিশ্বাস কৰিছিল। এগৰাকী দক্ষ কূটনীতিবিদৰ দৰে তেওঁ অতি কৌশলৰে কেৰোণ থকা ব্যৱস্থাসমূহক ভিতৰৰ পৰা সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। এই চৰিত্ৰটোৰ বাবেই তেওঁক এগৰাকী কৌশলী অন্তৰ্মুখী বিদ্রোহী হিচাপে জনা যায়। তেওঁৰ সমৰ্থনত কোনো অন্ধ ভক্ত বা শক্তিশালী ৰাজনৈতিক অনুগামীৰ গোট নাছিল, যাৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নিজৰ পাবলগীয়া স্বীকৃতিৰ পৰাও বঞ্চিত হ’বলগীয়া হৈছিল।
অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে ৰাৱে ৰাজ্যখনৰ শক্তিশালী ভূস্বামী শ্ৰেণীৰ অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা খৰ্ব কৰিছিল। তেওঁ নিজে এজন ভূস্বামী পৰিয়ালৰ লোক হৈয়ো ভূমি সংস্কাৰৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ অতিৰিক্ত মূলধন বাণিজ্য আৰু উদ্যোগখণ্ডৰ দিশলৈ ঠেলি ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতিক নতুন গতি প্ৰদান কৰিছিল। ই অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ অৰ্থনৈতিক ছবিখন সম্পূৰ্ণ সলনি কৰি দিছিল। ৰাৱৰ এই নীৰৱ কিন্তু শক্তিশালী পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰিছিল যে পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ কোনো ধৰণৰ হৈ-হাল্লা বা ঢাক-ঢোল বজোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই।
প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব লোৱাৰ পিছত ৰাৱে ভাৰতৰ অৰ্থনীতিত উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণৰ দৰে সংস্কাৰ সাধন কৰে। পূৰ্বৰ সমাজবাদী নীতিৰ পৰা আঁতৰি আহি তেওঁ দেশক এক নতুন অৰ্থনৈতিক পথৰ সন্ধান দিছিল। আমোদজনকভাৱে, তেওঁ এই বৃহৎ পৰিৱৰ্তনবোৰক নেহৰু বা ৰাজীৱ গান্ধীৰ আদৰ্শৰ ধাৰাবাহিকতা বুলিয়েই চলাই নিছিল যাতে দলৰ ভিতৰত কোনো বিৰোধ নহয়। আজিৰ সময়ত ভাৰতৰ যি অৰ্থনৈতিক শক্তি, তাৰ ভেটি নৰসিংহ ৰাৱেই স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত যি দলৰেই চৰকাৰ নাহক কিয়, কোনেও তেওঁ আৰম্ভ কৰা অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰক ওলোটাই দিব পৰা নাই।
ৰাৱে জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়তো কংগ্ৰেছ দলৰ ভিতৰত থাকিও নিজৰ অসন্মতি প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁ এজন কংগ্ৰেছীৰ ছদ্মনামেৰে কেইবাটাও প্ৰবন্ধ লিখি গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ ওপৰত জোৰ দিছিল। আনকি সেই সময়ত অস্পৃশ্য জ্ঞান কৰা বিজেপিৰ দৰে বিৰোধী দলৰ নেতাসকলো একেই সাংবিধানিক প্ৰক্ৰিয়াৰে নিৰ্বাচিত হৈ আহিছে বুলি মন্তব্য কৰি ৰাৱে নিজৰ উদাৰ মনোভাৱৰ পৰিচয় দিছিল। তেওঁ পঞ্জাৱ, অসম আৰু কাশ্মীৰৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত সফল হৈছিল যদিও কেতিয়াও তাৰ কৃতিত্ব দাবী কৰা নাছিল।
প্ৰায় ১৭ টা ভাষা জনা এইগৰাকী পণ্ডিতে নিজৰ বাবে কোনোদিনে ভোট বেংক বা ব্যক্তিগত অনুগামী তৈয়াৰ নকৰিলে। ইয়াৰ পৰিণতিত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁক নিজৰ দলেই অৱজ্ঞা কৰিলে। ৰাৱে লাভ কৰা সফলতাৰ বাবে তেওঁক প্ৰশংসা কৰিবলৈয়ো সেই সময়ত কোনো নাছিল আৰু তেওঁৰ দুৰ্বলতাৰ বাবে মাত মাতিবলৈও কোনো ওলাই নাহিল। অৱশ্যে শেহতীয়াকৈ তেওঁৰ জন্ম শতবৰ্ষৰ উদযাপনৰ জৰিয়তে নৱ ভাৰতৰ নিৰ্মাতাসকলৰ মাজত তেওঁৰ প্ৰাপ্য স্থান পুনৰ ঘূৰাই দিয়াৰ এক প্ৰয়াস আৰম্ভ হৈছে। যদিওবা এই পদক্ষেপ বাস্তৱত কিমান ফলপ্ৰসূ হ’ব সেয়া আগন্তুক দিনত লক্ষণীয় হ’ব।
