ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ’ল বা ই-২০ (E-20)ক লৈ সৃষ্টি হোৱা বিতৰ্কই এতিয়া দেশজুৰি তীব্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। বাহনৰ মাইলেজ আৰু ইঞ্জিনৰ সুৰক্ষাক লৈ গ্ৰাহকসকলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগৰ মাজতে, চৰকাৰে এই নীতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে সামাজিক মাধ্যমৰ ইনফলুৱেন্সাৰ (Influencers)ক ধন দিয়াৰ এক গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। তথ্যৰ অধিকাৰ আইন (RTI)ৰ আবেদনৰ উত্তৰে এই অভিযোগক অধিক ৰহস্যময় কৰি তুলিছে।
উল্লেখ্য যে ২০২৫ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত আৰ টি আই কৰ্মী কানহাইয়া কুমাৰে পেট্ৰলিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ ওচৰত ই-২০ৰ বিজ্ঞাপনৰ ব্যয়, নিয়োজিত সংস্থা আৰু ইনফলুৱেন্সাৰসকলৰ নাম আৰু তেওঁলোকক দিয়া ধনৰ সবিশেষ বিচাৰি আবেদন কৰিছিল। মন্ত্ৰালয়ে উত্তৰ দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে বিষয়টো তিনিটা চৰকাৰী তেল কোম্পানী আই অ’ চি এল, বি পি চি এল আৰু এইচ পি চি এল লৈ প্ৰেৰণ কৰে।
আই অ’ চি এলয়ে দাবী কৰে যে আৰটিআইৰ জড়িয়তে বিচৰা তথ্যসমূহ “কাল্পনিক প্ৰকৃতিৰ”, সেয়ে তেওঁলোকে তথ্য দিব নোৱাৰে।
বি পি চি এল আৰু এইচ পি চি এল, এই দুয়োটা কোম্পানীয়ে আৰ টি আই আইনৰ ধাৰা ৮(১)(ঘ)-ৰ দোহাই দি কয় যে এইসমূহ “বাণিজ্যিক গোপনীয়তা”ৰ অন্তৰ্গত আৰু ই তৃতীয় পক্ষৰ বাণিজ্যিক অৱস্থানত ক্ষতি কৰিব পাৰে।
এতিয়া, বিজ্ঞাপনৰ ব্যয়ৰ দৰে ৰাজহুৱা তথ্যক কেনেকৈ “কাল্পনিক” বা “গোপনীয়” বুলি আখ্যা দিব পাৰি, তাক লৈ বিশেষজ্ঞসকলে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে।
মনকৰিবলগীয়া যে আৰটিআই আইন, ২০০৫-ৰ মৌলিক উদ্দেশ্য হৈছে চৰকাৰী কাম-কাজত স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা নিশ্চিত কৰা। বিশেষকৈ যেতিয়া ইয়াৰ সৈতে কৰদাতাৰ ধন জড়িত হৈ থাকে, তেতিয়া নাগৰিকৰ নিজৰ ধন ক’ত আৰু কেনেকৈ খৰচ কৰা হৈছে, সেই বিষয়ে জানিবলৈ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে।
এই সমগ্ৰ অভিযানৰ কাহিনীটো পোহৰলৈ আহিছিল যেতিয়া কিছুমান ‘কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰে’ প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁলোকক জনসংযোগ সংস্থাৰ পৰা প্ৰচাৰৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ ধনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকে তাক নাকচ কৰিছিল। যদিও চৰকাৰে এই ইনফলুৱেন্সাৰসকলক পোনপটীয়াকৈ ধন দিছিল নে নাই তাৰ কোনো লিখিত প্ৰমাণ এতিয়ালৈকে পোৱা নাই, কিন্তু কিছুমান ব্যক্তিগত সংস্থাই চৰকাৰী নীতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে তেওঁলোকৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাটো নিশ্চিত হৈছে।
“দ্য ৰেচ মাংকি”ৰ সম্পাদক ঈশান ভৰদ্বাজে কয় যে ২০২৫ চনৰ ১৪ আগষ্টত তেওঁৰ সৈতে “হেক্সটেক মিডিয়া” নামৰ এটা জনসংযোগ সংস্থাই যোগাযোগ কৰিছিল। ভৰদ্বাজে ২০ লাখ টকা বিচৰাত এজেন্সীয়ে তেওঁক ১৫ লাখ টকাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ভৰদ্বাজে কয়— “এয়া মাৰ্কেটিং নহয়, ই এটা কেলেংকাৰী। কৰদাতাৰ ধন ব্যৱহাৰ কৰি ভুল তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হৈছে।”
একেদৰে “মটৰ চাইকেল ট্ৰেইলছ” নামৰ আন এজন ইনফলুৱেন্সাৰে একেধৰণৰ প্ৰস্তাৱ লাভ কৰিছিল। আনহাতে, কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ মুকেশ মোহনে দাবী কৰে যে ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ “ইউন’ইয়া নেটৱৰ্কছ” নামৰ এটা জনসংযোগ সংস্থাৰ পৰা ই-২০ৰ সমৰ্থনত ‘স্পনচৰ্ড ৰীল’ (Sponsored Reel) তৈয়াৰ কৰিবলৈ ১.৪৫ লাখ টকাৰ প্ৰস্তাৱ পাইছিল। তেওঁ এই প্ৰস্তাৱৰ ফটো সামাজিক মাধ্যমতো প্ৰকাশ কৰিছে।
মন কৰিবলগীয়া যে ২০২৫ চনৰ মাজভাগত হঠাৎ সামাজিক মাধ্যমত ৩০ জনতকৈ অধিক ইনফলুৱেন্সাৰে একেধৰণৰ হেচটেগ আৰু বিষয়বস্তুৰে ই-২০ৰ প্ৰশংসা কৰি ভিডিঅ’ পোষ্ট কৰিছিল। এই ভিডিঅ’সমূহ ইনষ্টাগ্ৰামৰ ‘Collab’ ফিচাৰৰ জৰিয়তে পেট্ৰলিয়াম মন্ত্ৰী হৰদীপ সিং পুৰী আৰু চৰকাৰী তেল কোম্পানীসমূহৰ অফিচিয়েল একাউণ্টৰ সৈতে যুক্ত আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে এই অভিযানৰ বিষয়ে চৰকাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে অৱগত আছিল।
কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী নীতিন গাডকাৰীয়ে ই-২০ৰ বিৰুদ্ধে চলি থকা সমালোচনাৰ পোষ্টসমূহক “ধনৰ বিনিময়ত কৰা প্ৰচাৰ” আৰু “ৰাজনৈতিকভাৱে প্ৰেৰিত” বুলি অভিযোগ কৰিছে। ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰত মুকেশ মোহনে এটা ভিডিঅ’যোগে প্ৰকাশ কৰে যে, “নহয় মন্ত্ৰী মহোদয়, সমালোচকসকলে ধন লোৱা নাছিল। বৰঞ্চ আপোনালোকৰ প্ৰচাৰ অভিযানৰ বাবেহে ধন দিয়া হৈছিল।
তথ্য পৰীক্ষা কৰা ৱেবছাইট ‘অল্ট নিউজ’ৰ মতে, এই প্ৰচাৰমূলক ভিডিঅ’সমূহে লাখ লাখ লোকৰ কাষ চাপিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ই-২০ নীতিৰ গুণগত মান লৈ বিতৰ্ক থকাটো স্বাভাৱিক, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰচাৰত হোৱা ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ তথ্য লুকুওৱা বিষয়টোৱে বৰ্তমান অধিক সন্দেহৰ সৃষ্টি কৰিছে।
