ভাৰতৰ মহাকাশ খণ্ড এক ঐতিহাসিক দিশত অগ্ৰসৰ হৈছে। শেহতীয়াকৈ স্কাইৰুট এৰ’স্পেচ নামৰ এটা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠানে চাৰি আগষ্টৰ পূৰ্বে দেশৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগতভাৱে নিৰ্মিত অৰ্বিটেল শ্ৰেণীৰ ৰকেট বিক্ৰম-১ উৎক্ষেপণৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছে। চন্দ্ৰ, মংগল আৰু সূৰ্যলৈ সফলতাৰে মহাকাশযান প্ৰেৰণ কৰাৰ পাছত এতিয়া ১২ জুলাইৰ পৰা ৪ আগষ্টৰ ভিতৰত শ্ৰীহৰিকোটাৰ পৰা উৎক্ষেপণ হ’বলগীয়া এই ৰকেটৰ জৰিয়তে ব্যক্তিগত বিনিয়োগকাৰীৰ অংশগ্ৰহণেৰে দেশৰ মহাকাশ অৰ্থনীতিক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে বুলি কৰ্তৃপক্ষই মত প্ৰকাশ কৰিছে।
উল্লেখ্য যে, ২০২০ চনত মহাকাশ খণ্ডটো ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পাছৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে ৪০০ৰো অধিক ষ্টাৰ্টআপে এই ক্ষেত্ৰখনত খোজ পেলাইছে। বৰ্তমান ৮.৪ বিলিয়ন ডলাৰ মূল্যৰ ভাৰতীয় মহাকাশ অৰ্থনীতি ২০৩৩ চনৰ ভিতৰত ৪৪ বিলিয়ন ডলাৰ আৰু ২০৪০ চনৰ ভিতৰত ১০০ বিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই সন্দৰ্ভত ভাৰত চৰকাৰৰ মহাকাশ বিভাগে প্ৰকাশ কৰিছে যে ভাৰতে গভীৰ মহাকাশ অন্বেষণ, মহাকাশ বিজ্ঞান, মানৱ মহাকাশ উৰণ আৰু অৰ্বিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত অভিলাষী লক্ষ্যৰে আগবাঢ়িছে, যিয়ে বিশ্বৰ মহাকাশ পৰিৱেশ তন্ত্ৰত ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান আত্মবিশ্বাস আৰু প্ৰযুক্তিগত পূৰ্ণতাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।
ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা অৰ্থাৎ ইছৰোৱে ইতিমধ্যে ২০১৪ চনত এছিয়াৰ প্ৰথমখন দেশ হিচাপে মংগল গ্ৰহৰ কক্ষপথত মহাকাশযান সফলতাৰে স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০২৩ চনত চন্দ্ৰযান প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুত ৰ’ভাৰ অৱতৰণ কৰোৱাই আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ৰাছিয়া আৰু চীনৰ পাছতেই চতুৰ্থখন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইছৰোৱে ২০২৭ চনত চতুৰ্থটো চন্দ্ৰ অভিযানৰ জৰিয়তে চন্দ্ৰৰ পৰা নমুনা সংগ্ৰহ কৰি অনাৰ লগতে ২০২৮ চনত শুক্ৰ গ্ৰহলৈয়ো অভিযান প্ৰেৰণ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ উপৰিও সূৰ্যৰ বতৰ আৰু বাহ্যিক স্তৰ অধ্যয়নৰ বাবে আদিত্য মিছন বৰ্তমান সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে। আনহাতে, বিজ্ঞান মন্ত্ৰী জীতেন্দ্ৰ সিঙে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি ২০২৭ চনৰ ভিতৰত সাগৰৰ ছয় কিলোমিটাৰ গভীৰলৈ গৈ বিৰল খনিজ সম্পদ আহৰণৰ বাবে মৎস্য নামৰ চাবমেৰিন প্ৰকল্পৰ কামো দ্ৰুতগতিত চলি আছে।
উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ বাণিজ্যিক বজাৰখনতো ভাৰতে নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ১৯৭৫ চনত প্ৰথমটো উপগ্ৰহ নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছৰে পৰা ইছৰোৱে বৰ্তমানলৈকে ৪৩০টাতকৈয়ো অধিক বিদেশী উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰি ৬০০ মিলিয়ন ডলাৰৰো অধিক উপাৰ্জন কৰিছে আৰু লগতে ১৪৪টাতকৈয়ো অধিক দেশীয় উপগ্ৰহ কক্ষপথত স্থাপন কৰিছে। বাণিজ্যিক চাহিদা পূৰণৰ বাবে অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ শ্ৰীহৰিকোটাৰ লগতে তামিলনাডুৰ কুলাশেকৰপট্টিনামত দ্বিতীয়টো মহাকাশ বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই বাণিজ্যিক যাত্ৰাত স্কাইৰুটৰ উপৰিও পিক্সেল নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কৃষি আৰু পৰিৱেশ নিৰীক্ষণৰ বাবে উপগ্ৰহ নিৰ্মাণ কৰিছে। একেদৰে বেলাট্ৰিক্স এৰ’স্পেচে উপগ্ৰহ পৰিচালন প্ৰণালী আৰু অগ্নিকুল কছমছে থ্ৰী-ডি প্ৰিণ্টেড ৰকেট ইঞ্জিনৰ দ্বাৰা চালিত সৰু উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ যান নিৰ্মাণ কৰিছে।
বেচৰকাৰী মহাকাশ গৱেষণাৰ সমান্তৰালকৈ প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ সৈতেও ইয়াৰ সম্পৰ্ক গভীৰ হৈ পৰিছে। ২০২৫ চনত চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ পাকিস্তানৰ সৈতে হোৱা সংঘাতৰ পাছত ভাৰতে প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন বিনিয়োগ কৰিছে। ইছৰো আৰু প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থাৰ মাজত সক্ৰিয় সমন্বয় গঢ়ি উঠিছে আৰু ভাৰত-ৰাছিয়াৰ যুটীয়া প্ৰকল্প ব্ৰহ্মোছ মিছাইলৰ সৈতেও ইছৰোৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে।
ভৱিষ্যতৰ পৰিকল্পনা হিচাপে ইছৰোৱে ২০২৬ চনৰ শেষৰ ফালে গগনযান প্ৰকল্পৰ অধীনত মানৱবিহীন পৰীক্ষামূলক উৰণ সম্পন্ন কৰাৰ প্ৰস্তুতি চলাইছে, যাৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হৈছে তিনিগৰাকী মহাকাশচাৰীক তিনি দিনৰ বাবে ৪০০ কিলোমিটাৰ উচ্চতাৰ কক্ষপথলৈ প্ৰেৰণ কৰা। ইয়াৰ প্ৰস্তুতি স্বৰূপে ২০২৫ চনত ভাৰতীয় বায়ু সেনাৰ পাইলট শুভাংশু শুক্লাই স্পেচএক্স ড্ৰেগন মহাকাশযানৰ জৰিয়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰলৈ যাত্ৰা কৰি প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল।
