কেৱল খাদ্য আৰু ইন্ধনেই নহয়, বিশ্বৰ পৰিস্থিতিৰ বাবে সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে অৰ্থনীতিও। প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ প্ৰধান সচিবে নিজেই এনে সতৰ্কবাণী শুনাইছে। তেওঁ ভাৰতক সকলো ধৰণৰ অস্থিৰতাৰ বাবে সাজু হৈ থাকিবলৈ কৈছে।
কিছুদিন পূৰ্বে নিউয়ৰ্কত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত খাদ্য আৰু ইন্ধনৰ সংকটক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছিল বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এছ জয়শংকৰে।
পশ্চিম এছিয়াত ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ পৰা ইৰাণ আৰু আমেৰিকাৰ মাজত যুদ্ধ চলি আছে। ইয়াৰ বাবে কৃষ্ণ সাগৰ, হৰমুজ জলদ্বীপ আৰু সাগৰৰ বিশাল অংশৰ মাজেৰে সামগ্ৰী পৰিবহণ স্থবিৰ বা অনিশ্চিত অৱস্থাত আছে। সেইবাবেই সাৰ আৰু ইন্ধনৰ নাটনি ক্ৰমান্বয়ে তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে। খাদ্য সংকট আহি পৰিছে। বৈদেশিক মন্ত্ৰীৰ সেই শংকা যে কোনো বিচ্ছিন্ন বা বিক্ষিপ্ত পৰ্যবেক্ষণ নহয় তাৰ প্ৰমাণ শনিবাৰে পোৱা গৈছে।
কৌটিল্য ইক’নমিক কনক্লেভ শীৰ্ষক এক অৰ্থনৈতিক সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীৰ প্ৰধান সচিব অৰ্থাৎ প্ৰধানমন্ত্ৰী কাৰ্যালয়ৰ মূল চালিকা শক্তি পি কে মিশ্ৰই একে সুৰতে অধিক আশংকাজনক বাৰ্তা প্ৰদান কৰে।
তেওঁ কয় যে ইন্ধন আৰু খাদ্য সংকটৰ বাবে সাজু থকাটোৱেই বাস্তৱ। কিন্তু একে সময়তে অর্থনীতিতো যথেষ্ট অনিশ্চয়তাৰ সৃষ্টি হৈছে৷ পশ্চিম এছিয়াৰ যুদ্ধৰ পৰিস্থিতিয়েই একমাত্ৰ কাৰণ নহয়। পি কে মিশ্ৰৰ মতে বাণিজ্যত চলি থকা অস্থিৰতা আৰু পণ্য পৰিবহনৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ বাবে অৰ্থনীতিৰ বাবে কোনো সুস্থিৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা হোৱা নাই। আমি বিশ্বাস কৰোঁ যে সঠিক নীতি গ্ৰহণ কৰিলেই বোধহয় অৰ্থনীতি ইতিবাচক দিশত আগবাঢ়িব।
কিন্তু কোনটো সঠিক নীতি? আজি যদি কোনো নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে তেন্তে অতি সোনকালে পৰিস্থিতি সলনি হৈ গৈছে। সেইবাবেই ভাৰতে বিভিন্ন অনিশ্চয়তা, অস্থিৰতা আৰু উদ্বেগজনক উত্থান-পতনৰ বাবে সাজু হ’ব লগা হৈছে। পি কে মিশ্ৰই বিশেষভাৱে ইন্ধন আৰু খাদ্যৰ কথা উল্লেখ কৰে।
বিগত কেইবছৰমানৰ পৰা দেখা গৈছে যে মোডী চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজ ক্ৰমান্বয়ে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ পৰাই চলি আছে। অৰ্থাৎ বাজেট প্ৰস্তুতিৰ পৰা প্ৰকল্প পৰিকল্পনালৈকে সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ে চূড়ান্ত সেউজ সংকেত দিয়ে। এই কাৰ্যালয়ে নিয়মিতভাৱে চৰকাৰৰ সকলো মন্ত্ৰালয়ৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰে। ভাৰতৰ অৰ্থনীতি আৰু প্ৰশাসন কেনেদৰে চলি আছে সেই বিষয়ে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়েই সৰ্বাধিক অৱগত।
এতিয়া প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ প্ৰধান সচিবে নিজেই কৈছে যে বৰ্তমান অৰ্থনীতিৰ কোনো নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো অতি কঠিন। কাৰণ, সামগ্ৰিক পৰিস্থিতি ক’লৈ গৈ আছে কোনেও নাজানে। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বিভিন্ন মন্ত্ৰীয়ে কেতিয়াবা কয় যে ভাৰতত যিকোনো বিপৰ্যয়ৰ পৰা প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ শক্তি আছে। ভাৰতে সেয়া কৰিছেও।
কিন্তু শনিবাৰে পি কে মিশ্ৰই কয় যে বিপৰ্যয়ৰ মাজতো প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰা আৰু আঘাত চম্ভালি অৰ্থনীতি ৰক্ষা কৰাৰ কথা শুনিবলৈ যিমান সহজ, বাস্তৱত কিন্তু ইয়াৰ বাবে বহুত মূল্য দিব লাগে। তেওঁ কয় যে ভাৰতে আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ পথত আগবাঢ়িব লাগিব। কিন্তু তাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে বিশ্বৰ মুখৰ ওপৰত দুৱাৰখন বন্ধ কৰি দিয়া। সেয়াও সম্ভৱ নহয়।
এই ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো কঠিন হৈ পৰিছে। ইন্ধনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি খনিজ পদাৰ্থলৈকে, খাদ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সামগ্ৰীলৈকে সকলোৰে যোগানত নাটনি আহি পৰিছে। গতিকে ভৱিষ্যত অনিশ্চিত হৈ পৰিছে।
