বৰ্তমান সময়ত অসমে লাভ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদসমূহৰ এটা হ’ল ইয়াৰ বিপুল যুৱ প্ৰজন্ম—যাক অৰ্থনীতিৰ ভাষাত ‘জনসংখ্যাভিত্তিক সুবিধা’ বা ‘Demographic Dividend’ বুলি কোৱা হয়। কিন্তু এই যুৱশক্তিক কেৱল এটা পৰিসংখ্যা হিচাপে নাৰাখি ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ বাবে কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, তাক লৈ ৰাজ্য চৰকাৰৰ ওচৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু জৰুৰী প্ৰশ্ন উত্থাপন হ’ব ধৰিছে:
শিক্ষিত যুৱক-যুৱতীসকলৰ কিমানজনে স্থায়ী আৰু সুৰক্ষিত সংস্থান লাভ কৰিছে?
কিমান গৰাকীয়ে কৰ্মসংস্থানৰ সন্ধানত ৰাজ্যৰ বাহিৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে?
চৰকাৰী চাকৰিৰ পৰীক্ষাৰ বাবে অনিৰ্দিষ্টকাল ধৰি প্ৰস্তুতি চলাই থকা যুৱক-যুৱতীৰ সংখ্যা কিমান?
কৰ্মসংস্থান আৰু শ্ৰমক্ষেত্ৰৰ পৰা কিমান মহিলা বাহিৰত ৰৈ গৈছে?
নিজৰ অৰ্হতা বা অৰ্হতাতকৈ কম মানদণ্ডৰ কামত নিয়োগ হৈ থকা স্নাতকৰ সংখ্যা কিমান?
নতুনকৈ আৰম্ভ হোৱা উদ্যোগ বা ষ্টাৰ্ট-আপবোৰৰ কিমানটা তিনি বছৰতকৈ অধিক সময় বৰ্তি থাকে?
উৎপাদন খণ্ডত (Manufacturing sector) প্ৰকৃততে কিমান নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি হৈছে?
ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগে প্ৰকৃততে কিমান স্থায়ী সংস্থানৰ ৰূপ লৈছে?
কেৱল কল্যাণমূলক আচঁনিৰে হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিয়েই কোনো চৰকাৰে জনসংখ্যাভিত্তিক সুবিধাৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰা বুলি দাবী কৰিব নোৱাৰে।
ৰাজনৈতিক পপুলিজম বা ‘বিনামূলীয়া’ আঁচনিৰ সুযোগ ব্যয় (Opportunity Cost)
চৰকাৰে ব্যয় কৰা প্ৰতিটো টকাৰে এটা ‘সুযোগ ব্যয়’ (Opportunity Cost) থাকে। ধৰা হ’ল, চৰকাৰে কোনো এক পোনপটীয়া ৰাজসাহায্য বা হিতাধিকাৰী আঁচনিত ৫,০০০ কোটি টকা খৰচৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হ’ল। ইয়াত মূল প্ৰশ্নটো কেৱল হিতাধিকাৰীসকল উপকৃত হৈছেনে নাই সেয়া নহয়; মূল প্ৰশ্নটো হ’ল—এই বিশাল ধনৰাশিৰে অইন কি কি উৎপাদনশীল কাম কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কিমান বিকল্প কৰ্মসংস্থান আঁচনি তৈয়াৰ কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কিমান উদ্যোগিক অঞ্চল বা ঔদ্যোগিক পাৰ্ক গঢ়ি তুলিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কিমান জলসিঞ্চন প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কিমান নাৰ্ছিং, কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপন কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
গ্ৰামীণ পথ, শীতল ভঁৰাল (Cold storage) বা পৰিবহণ আৰু সৰবৰাহ ব্যৱস্থা (Logistics network) কিমান উন্নত কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কিমান নতুন ষ্টাৰ্ট-আপ বা ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগে উৎপাদনশীল মূলধন পালেহেঁতেন?
কিমান শিক্ষক, স্বাস্থ্যকৰ্মী বা দক্ষ প্ৰশিক্ষক নিয়োগ কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন?
কল্যাণমূলক ব্যয় আৰু মূলধনী ব্যয় (Capital Expenditure) ইটো সিটোৰ শত্ৰু নহয়। কিন্তু যেতিয়া ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত আৱৰ্তনশীল বা প্ৰত্যক্ষ বিতৰণমূলক আঁচনিসমূহ অনিয়ন্ত্ৰিতভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হয়, তেতিয়া ই ভৱিষ্যতে ৰাইজক স্বাবলম্বী কৰিব পৰা আন্তঃগাঁথনি আৰু উৎপাদনশীল মূলধনী বিনিয়োগৰ সুযোগ কাঢ়ি লয়।
সুশাসনৰ মূল উদ্দেশ্য নাগৰিকক এইদৰে পৰিচালিত কৰা উচিত:
নিৰ্ভৰশীলতা → সক্ষমতা → কৰ্মসংস্থান → উদ্যোগী ভাবাপন্নতা → অৰ্থনৈতিক স্বাবলম্বিতা
ই ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থত কেতিয়াও স্থায়ীভাৱে তলত দিয়া ধৰণে পৰিচালিত হ’ব নালাগে:
নিৰ্ভৰশীলতা → অধিকাৰবোধ (Entitlement) → স্থায়ী নিৰ্ভৰশীলতা
‘বিনামূলীয়া’ সুবিধাৰ ৰাজনীতি আৰু ইয়াৰ ৰাজকোষীয় প্ৰভাৱ
চৰকাৰী ব্যৱস্থাত ‘বিনামূলীয়া’ বুলি একো বস্তু নাই। বিনামূলীয়া চাউল বা পোনপটীয়া ধন হস্তান্তৰৰ ধন আহে ৰাজহুৱা কৰ, কেন্দ্ৰীয় অনুদান, ঋণ বা অন্য উন্নয়নমূলক কামৰ পৰা কৰ্তন কৰা পুঁজিৰ পৰা।
ৰাজনৈতিক সংকটটো হ’ল—হিতাধিকাৰীয়ে তৎকালীনভাৱে পোনপটীয়া সুবিধা লাভ কৰে আৰু তাক প্ৰত্যক্ষ কৰে, কিন্তু ইয়াৰ ফলত অদৃশ্য আৰু সুদূৰ প্ৰসাৰী মূল্য ভৰিব লাগে:
১. ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই (যিয়ে এই ঋণৰ বোজা কঢ়িয়াব);
২. চৰকাৰৰ উচ্চ সুত পৰিশোধ ব্যৱস্থাই;
৩. হ্ৰাস পোৱা ৰাজহুৱা বিনিয়োগে;
৪. ভৱিষ্যতে বৃদ্ধি পাব পৰা কৰ-কাটলে;
৫. মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হেঁচাই;
৬. নিম্নমানৰ ৰাজহুৱা সেৱাই; আৰু
৭. জৰুৰীকালীন অৱস্থাত চৰকাৰৰ হ্ৰাস পোৱা বিত্তীয় ক্ষমতাই।
ই এক শক্তিশালী নিৰ্বাচনী সুবিধা সৃষ্টি কৰে—নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগে আগে দৃশ্যমান সুবিধাসমূহ বিতৰণ কৰি ইয়াৰ অদৃশ্য খৰচবোৰ ভৱিষ্যতলৈ ঠেলি দিয়া হয়। ৰাজনৈতিকভাৱে ই লাভজনক হ’লেও বিত্তীয় দিশৰ পৰা ই চৰম দায়িত্বহীনতা।
সেয়েহে শাসকীয় পক্ষই নিজকে এটা মৌলিক প্ৰশ্ন কৰা উচিত: কল্যাণমূলক আঁচনিসমূহ প্ৰকৃততে দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস আৰু মানৱ সম্পদৰ সক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হৈছে নে কেৱল ৰাজনৈতিকভাৱে নিৰ্ভৰশীল এটা ভোট বেংক গঢ়াৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে?
দুয়োৰে মাজৰ প্ৰভেদ বিশাল:
দুৰ্গতিৰ ভোগা লোকৰ বাবে পেঞ্চন হ’ল সামাজিক ন্যায়।
সংবেদনশীল পৰিয়ালৰ বাবে খাদ্য সুৰক্ষা হ’ল সাংবিধানিক আৰু নৈতিক দায়িত্ব।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বৃত্তি আৰু স্বাস্থ্যসেৱাত সহায় হ’ল মানৱ মূলধনত বিনিয়োগ।
কিন্তু স্পষ্ট বিত্তীয় উৎস, স্বচ্ছ লক্ষ্য আৰু জুখিব পৰা উন্নয়নমূলক ফলাফল নোহোৱাকৈ কেৱল আৱৰ্তনশীল ৰাজসাহায্য বা সুবিধাৰ নিৰ্বিচাৰ সম্প্ৰসাৰণ কল্যাণমূলক নীতিৰ ছদ্মবেশত নিৰ্বাচনী খৰচত বাহিৰে একো নহয়।
অসমৰ বাবে এক বিত্তীয় কল্যাণমূলক নীতিৰ প্ৰয়োজন
ৰাজ্যখনৰ অনিয়ন্ত্ৰিত বিত্তীয় সংকট ৰোধ কৰিবলৈ অন্ততঃ পাঁচটা মূল নীতি সম্বলিত এক স্বচ্ছ বিত্তীয় আন্তঃগাথনিমূলক নীতি গ্ৰহণ কৰা উচিত:
দীৰ্ঘম্যাদী বিত্তীয় বিবৃতি অবিহনে কোনো ডাঙৰ আঁচনি নহ’ব: প্ৰতিটো বৃহৎ কল্যাণমূলক আঁচনিৰ কেৱল চলিত বাজেট নহয়, পৰৱৰ্তী ৫ আৰু ১০ বছৰৰ আনুমানিক খৰচৰ বিত্তীয় তথ্য ৰাজহুৱা কৰিব লাগে।
হিতাধিকাৰীৰ স্বতন্ত্ৰ নিৰীক্ষণ (Independent Audit): হিতাধিকাৰীৰ তালিকা নিয়মীয়াকৈ নিৰীক্ষণ, ৰাজহুৱা পৰ্যালোচনা আৰু সামাজিক নিৰীক্ষণ (Social audit)ৰ আওতালৈ আনিব লাগে।
মূলধনী ব্যয় সুৰক্ষিত কৰা: কেৱল সুবিধামূলক আঁচনি বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে যাতে আন্তঃগাঁথনি আৰু উৎপাদনশীল খণ্ডৰ মূলধনী বিনিয়োগ কমি নাযায়, তাৰ বাবে চৰকাৰে এটা ন্যূনতম ‘মূলধনী বিনিয়োগৰ সীমা’ (Capital Investment Floor) নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে।
সহায়ৰ সৈতে সক্ষমতা বৃদ্ধিৰ সংযোগ: সম্ভৱপৰ সকলো স্থানতে পোনপটীয়া নগদ সহায়ক দক্ষতা বিকাশ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, উদ্যোগিক সহায়তা আৰু সংস্থানৰ সুবিধাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিব লাগে।
বাৰ্ষিক ঋণ-স্থায়িত্ব বিবৃতি (Debt Sustainability Statement) প্ৰকাশ কৰা: ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যৰ জিডিপিৰ তুলনাত ঋণৰ অনুপাত (Debt-to-GSDP ratio), ঋণ বৃদ্ধিৰ হাৰ, সুতৰ অনুপাত, অফ-বাজেট দায়বদ্ধতা, আৰু ঋণৰ ধনেৰে কৰা মূলধনী প্ৰকল্পৰ পৰিমাণ স্পষ্টকৈ উল্লেখ থাকিব লাগে।
এক সতৰ্কবাণী:
বৰ্তমান চৰকাৰে যুক্তি দিব পাৰে যে তেওঁলোকে এক বিশাল ঋণৰ বোজা উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে পাইছিল। সেয়া সত্য। কিন্তু পুৰণি ঋণৰ বোজাক নতুন ঋণৰ পাহাৰ গঢ়াৰ অজুহাত কৰিব নোৱাৰি। চৰকাৰে এইবুলিও যুক্তি দিব পাৰে যে কল্যাণমূলক আঁচনিয়ে পৰিয়ালসমূহৰ খাদ্যৰ সামৰ্থ্য বঢ়াইছে—সেয়াও হয়তো সত্য, কিন্তু কেৱল ব্যৱহাৰ বা খাদ্যৰ সুবিধাই মূলগত অৰ্থনৈতিক ৰূপান্তৰ আনিব নোৱাৰে।
এখন দায়িত্বশীল চৰকাৰৰ মূল পৰীক্ষা ইয়াতেই যে—পাঁচ বা ১০ বছৰৰ পিছত কিমান কমসংখ্যক নাগৰিকক চৰকাৰী সাহায্যৰ প্ৰয়োজন হৈছে।
উৎপাদনশীল অৰ্থনীতি সম্প্ৰসাৰণ নকৰি কেৱল ঋণ লৈ সুবিধা বিতৰণ কৰি থকা চৰকাৰে এক ভয়ংকৰ চক্ৰবেহুৰ সৃষ্টি কৰে:
কম কৰ্মসংস্থান → চৰকাৰী আঁচনিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা → ৰাজস্ব ব্যয় বৃদ্ধি → অধিক ঋণ গ্ৰহণ → উচ্চ সুতৰ বোজা → কম মূলধনী বিনিয়োগ → দুৰ্বল কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি → পুনৰ অধিক নিৰ্ভৰশীলতা।
ই হৈছে এনে এক অৱস্থা য’ত কোনো ৰাজ্যই আনুষ্ঠানিকভাৱে দেউলীয়া নোহোৱাকৈও ধীৰে ধীৰে ঋণৰ ফান্দত (Debt Trap) ভৰি দিয়ে। অসম বৰ্তমান পূৰ্ণাঙ্গ ঋণ সংকটত নপৰিলেও এক ‘বিত্তীয় সতৰ্কতামূলক অঞ্চল’ত (Fiscal warning zone) উপস্থিত হৈছে। চি.এ.জি (CAG)-ৰ পৰিসংখ্যাই ঋণৰ দ্ৰুত বৃদ্ধি আৰু সুত পৰিশোধৰ ক্ৰমবৰ্ধমান বোজাক লৈ যথেষ্ট চিন্তাৰ কাৰণ থকাটো স্পষ্ট কৰি দিছে।
উপসংহাৰ: কল্যাণমূলক আঁচনিয়ে ‘নাগৰিক’ সৃষ্টি কৰিব লাগে, ‘গ্ৰাহক’ নহয়
অসমক এখন কল্যাণকামী ৰাজ্যৰ (Welfare State) প্ৰয়োজন, কিন্তু কেৱল ৰাজনৈতিক অনুগ্ৰহ কৰা ৰাজ্যৰ (Patronage State) প্ৰয়োজন নাই। খাদ্য সুৰক্ষা, পেঞ্চন, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন আছে, কিন্তু এই সকলোবোৰ ঔদ্যোগীকৰণ, কৃষিৰ আধুনিকীকৰণ, মানৱ সম্পদৰ বিকাশ, মহিলাৰ সংস্থান আৰু ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ এক বৃহৎ অৰ্থনৈতিক কৌশলৰ অংশ হ’ব লাগিব।
পপুলিজম বা লোকৰঞ্জনৰ আটাইতকৈ বিপদজনক ৰূপটো হ’ল—দুখীয়া মানুহক ইমানখিনিয়েই দিয়া যাতে তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক আনুগত্য অক্ষুণ্ণ থাকে, কিন্তু তেওঁলোকে স্বাবলম্বীভাৱে সন্মানজনক জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিব পৰা পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাত ব্যৰ্থ হয়।
অসমৰ জনসংখ্যাভিত্তিক সুবিধা বা যুৱশক্তিৰ সুযোগ অসীম নহয়। আজি যিসকল যুৱক-যুৱতী নিবনুৱা হৈ ৰৈছে, কাইলৈ তেওঁলোক অৰ্থনৈতিকভাৱে সম্পূৰ্ণ পিছ পৰি ৰ’ব। ৰাজ্যখনে ঋণ লৈ ৰাজনৈতিক উদাৰতা দেখুৱাই নিজৰ ৰাজ্যৰ ভবিষ্যতৰ ওপৰত কুঠাৰ মাৰিব নোৱাৰে।
ৰাজহুৱা ধন কোনো দলীয় পুঁজি নহয়, ঋণৰ ধন বিনামূলীয়া ধন নহয়, আৰু কল্যাণমূলক ব্যয় স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে উন্নয়নমূলক ব্যয় নহয়।
অসমৰ দৰিদ্ৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰতি প্ৰকৃত শ্ৰদ্ধা থকা উচিত। এক কল্যাণমূলক আঁচনিৰ চৰকাৰে কেৱল এইটো প্ৰশ্ন কৰা উচিত নহয়—“আমি কিমান বিতৰণ কৰিব পাৰোঁ?”
বৰঞ্চ প্ৰশ্ন কৰা উচিত:
“আমি কিমান লোকক অৰ্থনৈতিকভাৱে স্বাবলম্বী কৰিব পাৰোঁ, আৰু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে কিমান উৎপাদনশীল সম্পত্তি সৃষ্টি কৰিব পাৰোঁ?”
সামাজিক ন্যায় হিচাপে আগবঢ়োৱা কল্যাণ আৰু নিৰ্বাচনী স্বাৰ্থত আগবঢ়োৱা অনুগ্ৰহৰ মাজৰ পাৰ্থক্যটো ইয়াতেই। আৰু দায়িত্বশীল শাসন আৰু বিত্তীয় দায়িত্বহীনতাৰ মাজৰ প্ৰভেদো ঠিক ইয়াতেই নিহিত হৈ আছে।
