সাম্প্ৰতিক অসমৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ

২০২৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত অসমৰ ৰাজনৈতিক দৃশ্যপটত এক আমূল ৰূপান্তৰ প্ৰত্যক্ষ কৰা গৈছে। এই ৰূপান্তৰৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল শাসকীয় ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ (বিজেপি) একাধিপত্য আৰু দলটোৰ ভিতৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাৰ অপ্ৰতিহত, অবিসম্বাদী নেতৃত্ব। ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিয়ে লাভ কৰা ৬০ খন আসনৰ বিপৰীতে ২০২৬ চনত এই সংখ্যা ৮২ খনলৈ বৃদ্ধি পায় আৰু মিত্ৰজোঁটে সৰ্বমুঠ ১০২ খন আসন লাভ কৰি ৰাজ্যৰ নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ কেন্দ্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

বিজেপিৰ নির্বাচনী সফলতা আৰু ‘জনগোষ্ঠীয় লেনদেনবাদ’

বিজেপিৰ এই বিশাল ভূমিকাক কেৱল উত্তৰ ভাৰতৰ পৰম্পৰাগত হিন্দুত্ববাদী ৰাজনীতিৰে ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰি। ইয়াৰ আঁৰত আছিল কেবাটাও কৌশলগত কাৰকৰ জটিল সমন্বয়:

খিলঞ্জীয়াৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি: হিন্দু মেৰুকৰণৰ পটভূমিত অনুপ্ৰৱেশৰ বিপৰীতে খিলঞ্জীয়া অসমীয়াৰ ভূ-সম্পত্তি, ভাষা আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি।
ব্যাপক হিতাধিকাৰীভিত্তিক কল্যাণকামী আঁচনি: ‘অৰুণোদয়’ৰ দৰে পোনপটীয়া সুবিধা প্ৰদানকাৰী সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থা।
আন্তঃগাঁথনিমূলক বিকাশ: পথ, দলং আৰু অন্যান্য দৃশ্যমান উন্নয়নমূলক প্ৰকল্প।
সুদৃঢ় সংগঠন আৰু শক্তিশালী নেতৃত্ব: ধাৰাবাহিক সাংগঠনিক ভেটিৰ উপৰি মুখ্যমন্ত্ৰী শৰ্মাৰ কৌশলগত দক্ষতা।
বিৰোধী শিবিৰৰ চূড়ান্ত বিফলতা: বিৰোধী দলসমূহৰ সাংগঠনিক দুৰ্বলতা আৰু মতাদৰ্শগত বিভাজন।

শেহতীয়া শৈক্ষিক গৱেষণাত এই কৌশলটোক “জনগোষ্ঠীয় লেনদেনবাদ” (ethnic transactionalism) বুলি আখ্যা দিয়া হৈছে, য’ত হিন্দু ৰাজনৈতিক সংহতকৰণৰ সৈতে স্থানীয় খিলঞ্জীয়াৰ জনগাঁথনিগত উদ্বেগ সংমিশ্ৰিত কৰা হৈছে। এই গৱেষণাই স্পষ্ট কৰে যে কেৱল ধৰ্মীয় মেৰুকৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা এআইইউডিএফৰ (AIUDF) ৰাজনীতি অৱশেষত চূড়ান্তভাৱে ব্যৰ্থ হ’ল।

ব্যক্তি-কেন্দ্ৰিক শাসন আৰু গণতান্ত্ৰিক সংকট

অসমৰ ৰাজনীতিৰ দ্বিতীয়টো মুখ্য দিশ হ’ল শাসকীয় প্ৰক্ৰিয়াত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাৰ একচ্ছত্ৰ প্ৰভাৱ। ধাৰাবাহিকভাৱে দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ সূচনা কেৱল চৰকাৰ সলনিৰ বিষয় নহয়, বৰঞ্চ ই এক ব্যক্তি-কেন্দ্ৰিক শাসন ব্যৱস্থাৰ স্থায়িত্ব সূচায়। এনে প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰীকৰণে দ্ৰুত নিৰ্ণয় গ্ৰহণ আৰু বৃহৎ উন্নয়নমূলক প্ৰকল্প বাস্তৱায়িত কৰাত সহায় কৰে যদিও ইয়াৰ এক গভীৰ গণতান্ত্ৰিক বিপদো আছে।

যেতিয়া ৰাজনীতি অত্যাধিক ব্যক্তি-কেন্দ্ৰিক হয়, তেতিয়া প্ৰতিষ্ঠানসমূহ দুৰ্বল হৈ পৰে। ফলত “আমি কেনেকুৱা অসম গঢ়িব খোজো?” নামৰ মৌলিক গণতান্ত্ৰিক প্ৰশ্নটো “কোনে অধিক দক্ষতাৰে শাসন কৰিব পাৰিব?”-লৈ অৱনমিত হয়। সেয়ে চৰকাৰৰ প্ৰকৃত পৰীক্ষা নিৰ্বাচন জিকাতেই শেষ নহয়; ৰাজনৈতিক ব্যক্তিৰ সলনি হ’লেও তিষ্ঠি থাকিব পৰাকৈ গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক শক্তিশালী কৰাতহে ইয়াৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব।

পৰিচয়ৰ ৰাজনীতিৰ সংকট

অসম আন্দোলন আৰু ১৯৮৫ চনৰ অসম চুক্তিৰ মূল আধাৰ আছিল ১৯৭১ চনৰ ২৪ মাৰ্চক ভিত্তি বৰ্ষ হিচাপে লৈ বিদেশী চিনাক্তকৰণ আৰু খিলঞ্জীয়াৰ পৰিচয় সুৰক্ষা। কিন্তু সাম্প্ৰতিক ৰাজনীতিয়ে এই মৌলিক ধাৰণাটোক এক বাকপটু প্ৰায়োগিক ৰূপ দিছে। বৰ্তমান খিলঞ্জীয়া আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী, অসমীয়া আৰু বাঙালী, বৈধ নাগৰিক আৰু অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী, তথা হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজৰ সূক্ষ্ম বৈষম্যসমূহক ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থত একাকাৰ কৰি পেলোৱা হৈছে।

এই সৰলীকৰণ বিপজ্জনক, কাৰণ:

প্ৰতিজন বাঙালীভাষীয়েই অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী নহয় আৰু প্ৰতিজন মুছলমান ধৰ্মাৱলম্বী মানুহেই বিদেশী নহয়।
প্ৰতিজন খিলঞ্জীয়া হিন্দুই স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে কোনো এক নিৰ্দিষ্ট দলৰ সমৰ্থক নহয়।
জনগাঁথনিগত বৈচিত্ৰ্যক কেৱল অবৈধ প্ৰব্ৰজনৰ ফল বুলি চিহ্নিত কৰাটো ভুল।

উচ্ছেদ অভিযান আদি কাৰ্যক আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰু নিয়মৰ সমান প্ৰয়োগৰ পৰিৱৰ্তে সামূহিক সন্দেহৰ আহিলা কৰিলে ই খিলঞ্জীয়াৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে অসমৰ নিজৰ বহুত্ববাদী গণতান্ত্ৰিক সংস্কৃতিতেই আঘাত হানিব।

সংখ্যালঘু ভোটাৰ আৰু এআইইউডিএফৰ পতন

২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত এআইইউডিএফৰ আসন ১৬ খনৰ পৰা ২ খনলৈ হ্ৰাস পোৱাটো আৰু কংগ্ৰেছে মুছলিম সংখ্যাগৰিষ্ঠ সমষ্টিসমূহত জয়লাভ কৰাটো ৰাজনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা ধৰ্মভিত্তিক দলৰ প্ৰতি সংখ্যালঘু ভোটাৰৰ মোহভংগ ঘটাৰ ইংগিত পোৱা যায়। ইয়াৰ দুটা পৰিণাম হ’ব পাৰে:
১. যোগাত্মক: মুছলমান নাগৰিকসকলে ধৰ্মীয় দল পৰিহাৰ কৰি মূলসুঁতিৰ বহু-সম্প্ৰদায়ভিত্তিক গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত হ’লে ধৰ্মনিৰপেক্ষতা শক্তিশালী হ’ব।
২. ঋণাত্মক: যদি মুছলমান ভোটাৰসকল কেৱল বিৰোধী শিবিৰত আৰু হিন্দু ভোটাৰসকল শাসকীয় মিত্ৰজোঁটত মেৰুকৃত হয়, তেন্তে নিৰ্বাচনী মানচিত্ৰখন সম্পূৰ্ণ ধৰ্মভিত্তিক বিভাজনত পৰিণত হ’ব।

বিৰোধী শিবিৰৰ বিফলতা আৰু অগপৰ ভূমিকা

বৰ্তমান বিধানসভাত কংগ্ৰেছ (১৯), ৰাইজৰ দল (২), এআইইউডিএফ (২) আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছ (১) একেবাৰে দুৰ্বল অৱস্থাত আছে, যি গণতান্ত্ৰিক ভাৰসাম্যহীনতাৰ সৃষ্টি কৰিছে। কংগ্ৰেছ দল সৰ্বগ্ৰহণযোগ্য নেতৃত্বৰ অভাৱ আৰু খিলঞ্জীয়া-সংখ্যালঘু উভয়ৰে সমৰ্থন আদায় কৰাৰ প্ৰত্যাহ্বানত জৰ্জৰিত।

আনফালে, অসম আন্দোলনৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লাভ কৰা মূল আঞ্চলিক দল অসম গণ পৰিষদে (অগপ) বৰ্তমান বিজেপিৰ এক আজ্ঞাবহ মিত্ৰদল হিচাপে স্থিতি লৈছে। ঐতিহাসিকভাৱে “কেন্দ্ৰীয় প্ৰভুত্বৰ বিৰুদ্ধে আঞ্চলিক সংগ্ৰাম”ৰ যি চেতনা আছিল, তাক অগপই বিজেপিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামোলৈ স্থানান্তৰিত কৰিলে। ফলত, ৰাজ্যখনত এক স্বতন্ত্ৰ, শক্তিশালী আঞ্চলিক বিকল্পৰ খালী ঠাই সৃষ্টি হৈছে।

সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণৰ ৰাজনৈতিক ভৌগোলিকতা

২০২৩ চনত সম্পন্ন হোৱা সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণে বিধানসভাৰ ভৌগোলিক সীমা সলনি কৰি দিলে। শাসকপক্ষৰ মতে ই খিলঞ্জীয়াৰ প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰিলে, কিন্তু সমালোচকসকলৰ মতে ইয়াৰ জৰিয়তে মুছলিম সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চলসমূহৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰা হ’ল। ২০২৬ চনৰ ফলাফলে প্ৰমাণ কৰিলে যে এই প্ৰক্ৰিয়াই মেৰুকৰণ অধিক কৰিলে। নিৰ্বাচনী ভৌগোলিক সীমা সলনি কৰি ৰাজনৈতিক সুবিধা লোৱাৰ সন্দেহে গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াৰ নিৰপেক্ষতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাক ক্ষুণ্ণ কৰে।

উন্নয়নমূলক ৰাজনীতি বনাম প্ৰকৃত জনসমস্যা

বিজেপিৰ জয়ক কেৱল পৰিচয়ৰ ৰাজনীতি বুলি ক’লে ভোটাৰক অৱমূল্যায়ন কৰা হ’ব। যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ প্ৰসাৰ, সামাজিক নিৰাপত্তা আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰতিশ্ৰুতি বাস্তৱায়িত কৰাৰ ফলতো চৰকাৰখনে জনাদেশ লাভ কৰিছে। কিন্তু সমস্যাটো হ’ল – প্ৰতীকাত্মক ৰাজনীতিৰে মূল প্ৰাকৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ ঢাকি ৰখাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে।

বানপানী আৰু খহনীয়াক আওকাণ: ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বান-খহনীয়া কেৱল সাময়িক বিপৰ্যয় নহয়, ই গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰতা, খিলঞ্জীয়াৰ উচ্ছেদ আৰু ভূমি সংকটৰ সৈতে জড়িত এক গভীৰ জলবায়ু প্ৰত্যাহ্বান। শাসকদলে এক পৰিৱেশীয় সংকট হিচাপে ইয়াৰ সমাধান কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে আৰু বিৰোধীয়েও কোনো স্পষ্ট বিকল্প দাঙি ধৰিব পৰা নাই।
অৰ্থনৈতিক নীতি আৰু নিবনুৱা সমস্যা: প্ৰচুৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ (তেল, গেছ, চাহ, জলসম্পদ) থকা সত্ত্বেও অসমে তাক উচ্চ-উৎপাদনক্ষম নিয়োগ খণ্ডলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা নাই। উৎপাদনশীল ব্যক্তিগত বিনিয়োগ আৰু কৰ্মসংস্থান অবিহনে কেৱল চৰকাৰী অনুদান বা হিতাধিকাৰী আঁচনিৰে অৰ্থনীতি থিয় কৰাব নোৱাৰি।

খিলঞ্জীয়াৰ সুৰক্ষা আৰু অধিকাৰ

খিলঞ্জীয়া অসমীয়াৰ ভাষা, ভূমি, আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ দাবী সম্পূৰ্ণ যুক্তিপূৰ্ণ। কিন্তু প্ৰত্যাহ্বানটো হ’ল— সংবিধানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত থাকি, অন্য বৈধ ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মনত স্থায়ী অনিশ্চয়তা বা সাম্প্ৰদায়িক মেৰুকৰণ সৃষ্টি নকৰাকৈ এই অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা। শাসকদলে এনে এক সুস্থিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাত সফলতা দেখুৱাব পৰা নাই, আৰু বিৰোধীয়েও বিষয়টোক যুক্তিপূৰ্ণ সমালোচনাৰ কেন্দ্ৰলৈ আনিব পৰা নাই।

ধাৰণাগত ৰূপান্তৰ: অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ পৰা হিন্দু-ৰাষ্ট্ৰীয় আঞ্চলিকতাবাদলৈ

অসমৰ ৰাজনীতিৰ আটাইতকৈ দীৰ্ঘম্যাদী পৰিৱৰ্তনটো হ’ল ইয়াৰ ধাৰণাগত ৰূপান্তৰ। ঐতিহাসিক ভাষা-সংস্কৃতি-ভূমি কেন্দ্ৰিক অসমীয়া জাতীয়তাবাদ্যক বিলুপ্ত নকৰাকৈ বিজেপিয়ে ইয়াক এক বহল হিন্দু-ৰাষ্ট্ৰীয় চিন্তাধাৰাৰ সৈতে সংযোজিত কৰিছে।

বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক সমীকৰণটো হৈছে: খিলঞ্জীয়া পৰিচয় + হিন্দু পৰিচয় + বিকাশ আৰু কল্যাণকামী আঁচনি + শক্তিশালী নেতৃত্ব + অনুপ্ৰৱেশ বিৰোধী স্থিতি। ই এক অত্যন্ত ফলপ্ৰসূ নিৰ্বাচনী মিত্ৰতা হ’লেও সাংবিধানিক বহুত্ববাদৰ কাৰণে চিন্তাজনক।

অসমৰ গণতান্ত্ৰিক ভৱিষ্যত

২০২৬ চনৰ জনপ্ৰিয় জনাদেশৰ পাছতো অসমক অগণতান্ত্ৰিক বুলিব নোৱাৰি, কিন্তু প্ৰতিষ্ঠানিক সংহতি, সংখ্যালঘুৰ সুৰক্ষা, স্বতন্ত্ৰ সংবাদ মাধ্যম আৰু দায়িত্বশীল বিৰোধীৰ অভাৱত এক “সংখ্যাগুৰুভিত্তিক গণতন্ত্ৰ” (majoritarian democracy) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ স্পষ্ট আশংকা দেখা গৈছে।

পূৰ্বৰ “অসমীয়া জাতীয়তাবাদ + কংগ্ৰেছৰ প্ৰাধান্য + আঞ্চলিক দল” ৰ আৰ্হিৰ পৰা অসম এতিয়া “বিজেপিৰ একাধিপত্য + হিন্দু একত্ৰীকৰণ + আধিপত্যবাদী কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব” ৰ এক নতুন ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। খিলঞ্জীয়া পৰিচয়ক সংকীৰ্ণ নকৰাকৈ, ধৰ্মীয় মেৰুকৰণ পৰিহাৰ কৰি বহুভাষিক ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰাটোৱেই এতিয়া অসমৰ সন্মুখত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰশ্ন। হিন্দুত্বৰ আধিপত্যবাদে যে খিলঞ্জীয়া পৰিচয়ৰ জাতীয়তাবাদক চেপি আনিছে, সেই স্বৰূপ এতিয়া সম্পূৰ্ণ স্পষ্ট।