যুদ্ধোত্তৰ জাৰ্মানীৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ আৰু সমাজ সমালোচক জুৰ্গেন হাবাৰমাছৰ ৯৬ বছৰ বয়সত দেহাৱসান হয়। শনিবাৰে তেওঁৰ প্ৰকাশক প্ৰতিষ্ঠান ছুহৰকাম্পে এই দুঃখবৰটো ৰাজহুৱা কৰিছে। ১৯৬০ চনত ফ্ৰেংকফৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ত দৰ্শন আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ জৰিয়তে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰা হাবাৰমাছে সেই সময়ৰ ছাত্ৰ আন্দোলনৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ সমৰ্থক আছিল। তেওঁ বিখ্যাত ফ্ৰেংকফৰ্ট স্কুলৰ এজন আগশাৰীৰ সদস্য আছিল আৰু পৰম্পৰাগত মাৰ্ক্সবাদতকৈ অলপ পৃথক দৃষ্টিভংগীৰে পুঁজিবাদক সমালোচনা কৰি নতুন বাওঁ ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ১৯২৯ চনত ডাচেলডৰ্ফত আৰু তেওঁ নাজী জাৰ্মানীৰ বিভীষিকাৰ মাজতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।
হাবাৰমাছৰ জীৱন আৰু চিন্তাধাৰাত তেওঁৰ শৈশৱৰ এক বিশেষ প্ৰভাৱ আছিল। জন্মতে তেওঁৰ তালু ফাটি থকাৰ বাবে বাৰে বাৰে অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত হোৱা কথা কোৱাৰ অসুবিধাই তেওঁক ভাষা আৰু যোগাযোগৰ গুৰুত্ব বুজাত সহায় কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ ১৯৩৩ চনত নাজী পাৰ্টিত যোগদান কৰিছিল আৰু হাবাৰমাছ নিজেও হিটলাৰ যুৱকৰ সদস্য আছিল যদিও যুদ্ধত অংশ ল‘বলৈ তেওঁৰ বয়স তেতিয়া হোৱা নাছিল। যুদ্ধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাৰ্বাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু পিছলৈ মেক্স হৰ্কহাইমাৰ তথা থিয়ডৰ এডৰ্ণোৰ দৰে মহান দাৰ্শনিকৰ সান্নিধ্যত কাম কৰি সমালোচনাত্মক তত্ত্বৰ বিকাশ ঘটায়।
হাবাৰমাছৰ মতে পুঁজিবাদী সমাজে মানুহক মুক্ত কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এজন নিষ্ক্ৰিয় গ্ৰাহকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। তেওঁ গণমাধ্যম আৰু মনোৰঞ্জনৰ বাণিজ্যিকীকৰণক সমালোচনা কৰি কৈছিল যে এনে সংস্কৃতিয়ে সমাজৰ গঠনমূলক ৰাজহুৱা বিতৰ্কক ধ্বংস কৰি পেলায়। ১৯৮১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ দ্য থিয়ৰী অৱ কমিউনিকেটিভ একচনত তেওঁ যুক্তি দিছিল যে কেৱল অৰ্থনৈতিক বা ৰাজনৈতিক শক্তিৰে নহয়, বৰঞ্চ পাৰস্পৰিক আলোচনা আৰু যুক্তিৰ দ্বাৰাহে এখন সুস্থ সমাজ জীয়াই থাকিব পাৰে। তেওঁ সদায় এক ঐক্যবদ্ধ ইউৰোপৰ সপক্ষে মাত মাতি আহিছিল যাতে জাতীয়তাবাদী বিবাদে পুনৰ গা কৰি উঠিব নোৱাৰে।
১৯৮০ৰ দশকত তেওঁ জাৰ্মান ইতিহাসবিদসকলৰ সৈতে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিতৰ্কত লিপ্ত হৈছিল য‘ত তেওঁ হ’ল’কাষ্টৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বক কোনো ধৰণে লঘূ কৰি চোৱাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ১৯৯০ চনত জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণৰ সময়তো তেওঁ জাতীয়তাবাদৰ পুনৰুজ্জীৱনক লৈ শংকা প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু সাৱধানে আগবঢ়াৰ পৰামৰ্শ দিছিল। তেওঁৰ মৃত্যুত বিশ্বই এজন মহান মানৱতাবাদী দাৰ্শনিকক হেৰুৱালে যিয়ে গোটেই জীৱন গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱ মুক্তিৰ হকে কলম চলাইছিল।
