সাত বছৰ পূৰ্বে ২০১৭ চনত বাংলাদেশৰ পৰা প্ৰায় ২ লাখ ২১ হাজাৰ লোক চিকিৎসাৰ বাবে ভাৰতলৈ আহিছিল। ২০২২ চনত প্ৰায় ৩ লাখ ২৭ হাজাৰ লোক আহিছিল। সেই বছৰ চুবুৰীয়া দেশ আৰু আফ্ৰিকাৰ বিভিন্ন দেশৰ পৰা ভাৰতলৈ চিকিৎসাৰ বাবে অহা প্ৰায় ৬৭ শতাংশ লোক বাংলাদেশৰ পৰা আহিছিল। স্বাভাৱিকতে এই লাখ লাখ বাংলাদেশী লোকৰ অধিকাংশই ভাৰতলৈ আহি চিকিৎসাৰ বাবে বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ কলকাতাক বাছি লৈছিল।
বাংলাদেশত ক্ষমতাৰ পৰিবৰ্তন আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা অশান্তিৰ বাবে সেই দেশৰ পৰা ভাৰতলৈ চিকিৎসাৰ বাবে অহা লোকৰ সংখ্যা কমিছে বুলি অৰ্থনীতিবিদসকলৰ দাবী কৰিছে। অৰ্থনীতিৰ ভাষাত এই ‘চিকিৎসা পৰ্যটক’ৰ সংখ্যা কমি গ’লে কলকাতা আৰু পশ্চিম বংগৰ অৰ্থনীতিৰ ক্ষতি হ’ব। কাৰণ, কলকাতাৰ বিভিন্ন বৃহৎ চিকিৎসালয়ৰ পৰা হোটেল, ৰেষ্টুৰেণ্টৰ ব্যৱসায় চিকিৎসাৰ বাবে অহা বাংলাদেশীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বহু বাংলাদেশী বৰ্তমানেও কলকাতাৰ বিভিন্ন চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ সাদৃশ্যৰ বাবে তেওঁলোকে মুম্বাই বা দক্ষিণ ভাৰততকৈ পশ্চিমবংগক বেছি পছন্দ কৰে।
দিল্লীস্থিত বিত্তীয় গৱেষণা সংস্থা ‘ইণ্টাৰনেচনেল কাউন্সিল ফৰ ৰিচাৰ্চ অন ইণ্টাৰনেশ্যনেল ইকনমিক ৰিলেচনছ’ বা আইচিআৰআইইআৰে শেহতীয়াকৈ এই সন্দৰ্ভত এক গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে। চিকিৎসা পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বাংলাদেশৰ ওপৰত দেশৰ নিৰ্ভৰশীলতা সম্পৰ্কীয় গৱেষণা প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভাৰতৰ চিকিৎসা পৰ্যটন উদ্যোগৰ সৰ্ববৃহৎ অংশীদাৰ হৈ পৰিছে বাংলাদেশ। চলিত বৰ্ষৰ আগষ্ট মাহত শ্বেখ হাছিনাক পদচ্যুত কৰাৰ পাছত ভাৰতৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডত ঋণাত্মক প্ৰভাৱ পৰিছিল। ভাৰতৰ ভিছা প্ৰদান কেন্দ্ৰও বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ভিছা প্ৰৱৰ্তন হ’ল যদিও পৰিস্থিতি এতিয়াও স্বাভাৱিক নহয়। ফলত বাংলাদেশৰ পৰা চিকিৎসা পৰ্যটকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। পশ্চিম বংগ আৰু উত্তৰ-পূব আক্ৰান্ত। কাৰণ বাংলাদেশৰ বেছিভাগ চিকিৎসা পৰ্যটক এই অঞ্চলবোৰলৈ আহে।
পৰিসংখ্যা অনুসৰি যি দহখন দেশৰ পৰা অধিকাংশ লোক ভাৰতলৈ চিকিৎসাৰ বাবে আহে, তাৰ ভিতৰত বাংলাদেশ প্ৰথম স্থানত আছে। ইয়াৰ বাহিৰেও এই তালিকাত ইৰাক, য়েমেন, ওমান, মালদ্বীপ, চুডান, কেনিয়া, নাইজেৰিয়া, তাঞ্জানিয়া, ম্যানমাৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। উন্নত দেশৰ পৰা অহা ৰোগীৰ সংখ্যা অতি কম। ২০১৭ চনত বহিঃৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৪ লাখ ৯৪ হাজাৰ লোক চিকিৎসাৰ বাবে ভাৰতলৈ আহিছিল। ইয়াৰে ৪৪.৮ শতাংশ বাংলাদেশী। ২০২২ চনত প্ৰায় ৪ লাখ ৭৪ হাজাৰ আহিছিল। ইয়াৰে ৬৮.৯ শতাংশ বাংলাদেশৰ পৰা আহিছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও বহু লোকে সীমান্ত পাৰ হৈ সীমান্ত স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰত চিকিৎসাৰ সন্ধান লয়।
গৱেষকসকলৰ মতে চিকিৎসাৰ মানদণ্ড নিৰ্ণয়ৰ বাবে ‘জয়ণ্ট কমিচন ইণ্টাৰনেশ্যনেল’ (জেচিআই) আৰু ‘নেচনেল এক্ৰিডিটেশ্যন ব’ৰ্ড ফৰ হস্পিতালছ’ (এনএবিএইচ) নামৰ দুটা সংস্থা আছে। পূব ভাৰতৰ এই তিনিওখন জেচিআই সংযুক্ত চিকিৎসালয় কলকাতাত। NABH ৰ লগত জড়িত ৪৮খন চিকিৎসালয়ৰ অধিকাংশই পশ্চিমবংগ আৰু অসমত। সেইবাবেই বাংলাদেশীয়ে কলকাতা বাছি লয়। যিহেতু ভাৰতত বাংলাদেশৰ বীমা চলি নাথাকে, সেয়েহে চিকিৎসাৰ খৰচ প্ৰধানকৈ নগদ ধনেৰে পৰিশোধ কৰা হয়।
বাংলাদেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে ICRIER-এ কেইবাটাও পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে। ই আন দেশৰ পৰা চিকিৎসা পৰ্যটনক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে। কিন্তু অৱগত সূত্ৰৰ মতে ইয়াৰ বাবে সময় লাগিব। চেম্বাৰ অৱ কমাৰ্চৰ এজন বিষয়াই কয়, “বাংলাদেশত সংখ্যালঘু লোকৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই বহুতে বাংলাদেশীক চিকিৎসা কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে। কিন্তু ই বংগৰ অৰ্থনীতিত জোকাৰণি তুলিব। হাস্পতালৰ ব্যৱসায়ত ক্ষতি হ’ব। ইয়াৰ ফলত চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত হ’ব পাৰে। নিউ মাৰ্কেটৰ পৰা ই এম বাইপাছত নিৰ্মাণ কৰা বহু হোটেল বাংলাদেশী ৰোগীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কলিকতা আৰু ৰাজ্যৰ ল’ৰা-ছোৱালীয়ে তাত কাম কৰে। বাংলাদেশী ৰোগী নাহিলে এই হোটেলখনৰ ব্যৱসায় মৰি যাব। বহুতে জীৱিকা হেৰুৱাব।”
