আন্না হাজাৰেৰ অনশন, নিৰ্ভয়াৰ ন্যায়ৰ দাবী, আৰু আন বহু ঐতিহাসিক গণবিক্ষোভৰ সাক্ষী এই যন্তৰ মন্তৰ। কিন্তু আপুনি জানেনে যে প্ৰায় ৩৩ বছৰ আগতে কিদৰে এই স্থান দেশৰ ৰাজধানীত প্ৰতিবাদৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল? নতুন দিল্লীৰ বুকুত গণবিক্ষোভৰ ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক ইতিহাস যিদৰে ক্ৰমে সলনি হৈছে, ঠিক সেইদৰে সলনি হৈছে প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ ঠিকনাও। এসময়ত সৱল আৰু সৰৱ প্ৰতিবাদৰ বাবে ইণ্ডিয়া গেটৰ সমীপৰ বোট ক্লাব অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আছিল, য’ত লাখ লাখ লোকে একেলগে সমৱেত হ’ব পাৰিছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা আৰু আন্দোলনৰ গতিপথলৈ অহা সলনিৰ বাবে এই ছবিখন একেবাৰে সলনি হৈ পৰে।
১৯৮৮ চনৰ কথা, যেতিয়া কৃষক নেতা মহেন্দ্ৰ সিং টিকায়েতৰ নেতৃত্বত এক বিশাল কৃষক আন্দোলনে দিল্লী কপাই তুলিছিল। প্ৰায় পাঁচ লাখ কৃষক নিজৰ ট্ৰেক্টৰ, গৰুৰ গাড়ি, গৰু-মহ আৰু অন্যান্য আৱশ্যকীয় সামগ্ৰী লৈ বোট ক্লাবৰ মুকলি পথাৰত উপস্থিত হৈছিল। কুঁহিয়াৰ উচিত মূল্য, বিদ্যুৎ আৰু পানীৰ ৰেহাই মূল্য ধৰি বিভিন্ন দাবীৰে কৃষকসকলে তাত কেইবাদিনো ধৰি অস্থায়ী শিৱিৰ পাতি বাহৰ লৈছিল। এই সুদীৰ্ঘ প্ৰতিবাদে সমগ্ৰ দিল্লীৰ যাতায়াত ব্যৱস্থা ব্যাহত কৰি তুলিছিল আৰু চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ নিচেই কাষত এনে বিপুল লোকৰ সমাগমে প্ৰশাসনক শংকিত কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ ফলত সংবেদনশীল অঞ্চলত লোকসভা আৰু সংসদৰ ওচৰত দীঘলীয়া প্ৰতিবাদ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো চৰকাৰৰ বাবে এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰে।
তাৰ পাছতেই ১৯৯২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বাবৰি মছজিদ ধ্বংসৰ ঘটনা ঘটিল আৰু সমগ্ৰ দেশৰ লগতে ৰাজধানী চহৰখনৰ নিৰাপত্তা আৰু আইন-শৃংখলাক লৈ তীব্ৰ উদ্বেগৰ সৃষ্টি হ’ল। এই উত্তপ্ত অৱস্থাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ১৯৯৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী পি ভি নৰসিংহ ৰাওৰ চৰকাৰে বোট ক্লাবত কোনো ডাঙৰ প্ৰতিবাদ বা সমাগম নিষিদ্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাস্তাত লাখৰো অধিক সামৰিক আৰু আৰক্ষী বাহিনী মোতায়েন কৰি বোট ক্লাবৰ দিশে যোৱা সকলো পথ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছৰ পৰাই বিকল্প স্থান হিচাপে যন্তৰ মন্তৰৰ দিশে প্ৰতিবাদকাৰীসকলক প্ৰশাসনে আগবঢ়াই দিয়ে। যদিও কোনো বিশেষ আনুষ্ঠানিক অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হোৱা নাছিল, তথাপি আৰক্ষী আৰু প্ৰশাসনৰ নিয়মীয়া নিয়মৰ বাবেই ১৯৯৩ চনৰ পৰা যন্তৰ মন্তৰে নতুন প্ৰতিবাদস্থলৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।
যন্তৰ মন্তৰক প্ৰতিবাদৰ স্থান হিচাপে বাচি লোৱাৰ মুখ্য কাৰণ আছিল ইয়াৰ ভৌগোলিক ব্যৱস্থা। বোট ক্লাবৰ তুলনাত যন্তৰ মন্তৰৰ পথবোৰ কিছু সংকীৰ্ণ আছিল আৰু ইয়াৰ সোমোৱা তথা ওলোৱা পথ কম আছিল, যাৰ ফলত ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু প্ৰতিবাদকাৰীৰ ওপৰত চকু ৰখা প্ৰশাসনৰ বাবে সহজ হৈ পৰিছিল। আনহাতে, চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু সংসদ ভৱনৰ কাষতে থকা বাবে প্ৰতিবাদকাৰীসকলেও নিজৰ মাত চৰকাৰৰ ওচৰলৈ কঢ়িয়াই নিব পাৰিছিল। এনেদৰে প্ৰতিবাদৰ সুযোগ দিয়া আৰু শৃংখলা বজাই ৰখাৰ এক সমতুল্য পথ হিচাপে যন্তৰ মন্তৰ গঢ়ি উঠিছিল।
কিন্তু ৩৩ বছৰ পাছত বৰ্তমানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ চৰকাৰৰ দিনত দিল্লী আৰক্ষীয়ে যন্তৰ মন্তৰকো প্ৰতিবাদৰ তালিকাৰ পৰা বাদ দিছে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ৰামলীলা ময়দান, বুৰাৰী ময়দান আৰু পূব দিল্লীৰ সিবিডি ময়দানক প্ৰতিবাদৰ বাবে নতুন স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। প্ৰতিবাদস্থলৰ এই নতুন পৰিৱৰ্তনে ৰাজধানীত গণবিক্ষোভৰ সেই পুৰণি অধ্যায়টোক পুনৰ মনত পেলাই দিয়ে, য’ত কৃষক আন্দোলন, বাবৰি মছজিদ বিতৰ্ক, নিৰাপত্তা আৰু প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণৰ এক দীঘলীয়া আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ইতিহাস সাঙোৰ খাই আছে।
