চন্দ্ৰ আৰু মঙল গ্ৰহত সফলতাৰে অভিযান চলোৱাৰ পাছত ভাৰতে এইবাৰ পৃথিৱীৰ অন্যতম ৰহস্যময় স্থান অৰ্থাৎ মহাসাগৰৰ তলিত অন্বেষণ চলোৱাৰ বাবে এক অভিলাষী প্ৰকল্প হাতত লৈছে। ‘সমুদ্ৰযান’ প্ৰকল্পৰ অধীনত ‘মৎস্য-৬০০০’ নামৰ এখন বিশেষভাৱে নিৰ্মিত ছাবমাৰ্চিবলৰ জৰিয়তে সাগৰৰ ৬,০০০ মিটাৰ গভীৰতালৈ তিনিগৰাকী জলচাৰী প্ৰেৰণ কৰাৰ প্ৰস্তুতি চলোৱা হৈছে। এই অভিযানৰ জৰিয়তে গভীৰ সাগৰৰ জীৱবৈচিত্ৰ্য অধ্যয়ন কৰা, বহুমূলীয়া খনিজ সম্পদৰ সন্ধান কৰা আৰু গভীৰ সাগৰীয় প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু শেহতীয়াকৈ তামিলনাডুৰ কাট্টুপল্লীত এই ছাবমাৰ্চিবলখনৰ মানৱবিহীন পৰীক্ষণ সফলতাৰে সম্পন্ন হৈছে বুলি জানিব পৰা গৈছে।
পৃথিৱীৰ ৭০ শতাংশতকৈ অধিক অংশ সাগৰে আৱৰি আছে যদিও ইয়াৰ গভীৰতম অংশবোৰ আজিও মানুহৰ বাবে এক ৰহস্য। ‘মৎস্য-৬০০০’ ছাবমাৰ্চিবলখনে সাগৰৰ যি ‘এবিছল’ অঞ্চললৈ যাব, তাত সূৰ্যৰ পোহৰ কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰে, উষ্ণতা প্ৰায় শূন্যৰ ওচৰত থাকে আৰু চাপ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ তুলনাত প্ৰায় ৬০০ গুণ অধিক। এনে চৰম প্ৰতিকূল পৰিৱেশতো সূৰ্যৰ পোহৰ অবিহনে জীয়াই থকা জীৱ, পোহৰ নিৰ্গত কৰা প্ৰাণী আৰু খনিজ পদাৰ্থৰে সমৃদ্ধ গৰম পানীৰ সোঁতৰ আশে-পাশে থকা অণুজীৱৰ সন্ধান পোৱা গৈছে। এই জীৱবোৰে সালোক সংশ্লেষণৰ পৰিৱৰ্তে ৰাসায়নিক শক্তিৰ সহায়ত জীয়াই থাকে, যিটো বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে এক বৃহৎ প্ৰাকৃতিক গৱেষণাগাৰ।
ভাৰতৰ এই বিশেষ ছাবমাৰ্চিবলখন পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ চেন্নাইস্থিত নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ অ’চেন টেকন’লজিয়ে নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছে। হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ ‘মৎস্য’ অৱতাৰৰ নামানুসৰি ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। সাধাৰণ ছাবমেৰিনতকৈ পৃথক, ‘মৎস্য-৬০০০’ৰ যাত্ৰী থকা গোলাকাৰ কক্ষটো ইছৰোৰ সহযোগত বিশেষ টাইটানিয়াম সংকৰ ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। প্ৰায় ২.২৬ মিটাৰ ব্যাসৰ আৰু ৮০ মিলিমিটাৰ ডাঠ বেৰৰ এই কক্ষটোৱে সাগৰৰ তলৰ ৬০০ বাৰ বাহ্যিক চাপ সহ্য কৰিব পাৰিব। ইয়াত জীৱন-দায়ক প্ৰণালী, পানীৰ তলৰ যোগাযোগ আৰু জৰুৰীকালীন অৱস্থাত ৯৬ ঘণ্টালৈকে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব পৰা ব্যৱস্থা সংলগ্ন কৰা হৈছে।
এই অভিযানৰ আঁৰত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ লগতে বৃহৎ অৰ্থনৈতিক উদ্দেশ্যও নিহিত হৈ আছে। সাগৰৰ তলিত সিঁচৰতি হৈ থকা আলুগুৰিৰ আকৃতিৰ ‘পলিমেটালিক নডিউল’ৰ সন্ধান কৰাটো ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান লক্ষ্য। মেংগানিজ, নিকেল, ক’বাল্ট আৰু কপাৰৰ দৰে বহুমূলীয়া ধাতুৰে সমৃদ্ধ এই নডিউলসমূহ বেটেৰী নিৰ্মাণ, ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু স্বচ্ছ-শক্তি প্ৰযুক্তিৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। ভাৰতে ইতিমধ্যে কেন্দ্ৰীয় ভাৰত মহাসাগৰীয় অৱবাহিকাত এই নডিউলসমূহৰ উপস্থিতি চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াক সংগ্ৰহ কৰিবলৈ গভীৰ সাগৰীয় খনন প্ৰণালীও বিকশিত কৰিছে।
ভাৰতে ২০২৮ চনৰ ভিতৰত এই মানৱ অভিযান সম্পন্ন কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। যদিহে এই প্ৰকল্প সফল হয়, তেন্তে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, চীন, ৰাছিয়া, ফ্ৰান্স আৰু জাপানৰ দৰে গভীৰ সাগৰীয় অন্বেষণৰ সামৰ্থ্য থকা দেশসমূহৰ তালিকাত ভাৰতেও নিজৰ নাম সন্নিৱিষ্ট কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। উল্লেখ্য যে, ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে আটলাণ্টিক মহাসাগৰত ফ্ৰান্সৰ ‘নটিলে’ (Nautile) নামৰ ছাবমাৰ্চিবলৰ জৰিয়তে ৫,০০০ মিটাৰ গভীৰতালৈ গৈ গভীৰ সাগৰীয় অন্বেষণৰ অভিজ্ঞতা অৰ্জন কৰিছিল। এতিয়া ‘মৎস্য-৬০০০’ৰ জৰিয়তে ভাৰতে সাগৰৰ তলৰ এক নতুন পৃথিৱী আৱিষ্কাৰৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে।
