আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে শেহতীয়াকৈ এটা মহাজাগতিক আশ্চৰ্য্য আৱিষ্কাৰ কৰিছে— সম্ভৱতঃ এতিয়ালৈকে আৱিষ্কাৰ হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ কৃষ্ণগহ্বৰ। ইয়াৰ ভৰ আমাৰ সূৰ্য্যতকৈ প্ৰায় ৩৬ বিলিয়ন গুণ বা হাতীপটিৰ কেন্দ্ৰত থকা কৃষ্ণগহ্বৰতকৈ প্ৰায় ১০,০০০ গুণ বেছি।
এই কৃষ্ণগহ্বৰটো পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ৫০০ কোটি আলোকবৰ্ষ দূৰত ‘কচমিক হৰ্চশ্ব’ নামেৰে জনাজাত এক বিশাল তাৰকাৰাজ্যৰ (গেলাক্সি) কেন্দ্ৰত অৱস্থিত। তাৰকাৰাজ্যখন ইমানেই ডাঙৰ আৰু বিশাল যে ই নিজৰ চাৰিওফালে স্থান-কাল সলনি কৰি দূৰৰ তাৰকাৰাজ্যৰ পৰা অহা পোহৰৰ পথটোৰ গতি ঘুৰাই ঘোঁৰাৰ নালৰ আকৃতিৰ ‘আইনষ্টাইন ৰিং’ৰ সৃষ্টি কৰে।
মহাকৰ্ষণীয় লেন্সিং—অৰ্থাৎ বৃহৎ বস্তুৰ দ্বাৰা পোহৰৰ গতি—আৰু ষ্টেলাৰ কাইনেমাটিক্স —কৃষ্ণগহ্বৰৰ চাৰিওফালে তৰাৰ গতিবেগৰ পৰিমাপ সংমিশ্ৰণেৰে এক নতুন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি গৱেষকসকলে এই অতিবৃহৎ কৃষ্ণগহ্বৰটো চিনাক্ত কৰিছে।
হাতীপটিৰ কৃষ্ণগহ্বৰৰ চাৰিওফালে তৰাবোৰৰ গতি তুলনামূলকভাৱে লেহেমীয়া হ’লেও এই কৃষ্ণগহ্বৰৰ ওচৰৰ তৰাবোৰে ঘণ্টাত প্ৰায় ১৪.৪ লাখ কিলোমিটাৰ (প্ৰতি ছেকেণ্ডত প্ৰায় ৪০০ কিলোমিটাৰ) বেগত প্ৰদক্ষিণ কৰি আছে।
ব্ৰিটেইনৰ পোৰ্টছমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক তথা গৱেষণা দলটোৰ নেতা থমাছ কোলেটে কয় যে, “এয়া এতিয়ালৈকে আৱিষ্কাৰ হোৱা শীৰ্ষ ১০টা বৃহৎ কৃষ্ণগহ্বৰৰ ভিতৰত অন্যতম, আৰু সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ ডাঙৰ।”
আন কৃষ্ণগহ্বৰৰ ভৰ সাধাৰণতে পৰোক্ষভাৱে জুখিব পাৰি, য’ত বহুতো অনিশ্চয়তা থাকে। কিন্তু এই ক্ষেত্ৰত পোহৰৰ বিকৃতি আৰু তৰাবোৰৰ গতি—দুটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণেই ইয়াৰ ভৰ নিৰ্ণয়ৰ বাবে এক দৃঢ় ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।
গৱেষক কাৰ্লোছ মেলোৱে (ইউনিভাৰ্চিটি ফেডাৰেল ডু ৰিঅ’ গ্ৰেণ্ডে ডু ছুল, ব্ৰাজিল) কয় যে, “এয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ আমি এনে কৃষ্ণগহ্বৰ ধৰা পেলাব পাৰো যিবোৰ বৰ্তমান ‘নিশব্দ’—অৰ্থাৎ সক্ৰিয়ভাৱে পদাৰ্থ গ্ৰাস কৰা নাই বা কোৱাজাৰ হিচাপে জিলিকি থকা নাই।”
বিজ্ঞানীসকলে ‘‘কচমিক হৰ্চশ্ব’’ক এক প্ৰকাৰৰ ‘জীৱাশ্ম গোট’ গেলাক্সি বুলি কয়—য’ত অতীতত বহুতো বৃহৎ গেলাক্সি একত্ৰিত হৈ এটা বিশাল গেলাক্সি গঠন কৰিছে, আৰু কেন্দ্ৰত থকা ইহঁতৰ কৃষ্ণগহ্বৰবোৰো একত্ৰিত হৈ এই অতিবৃহৎ কৃষ্ণগহ্বৰটো গঠন কৰিছে।
আমাৰ হাতীপটিৰ কৃষ্ণগহ্বৰৰ ভৰ মাত্ৰ চাৰি নিযুত সূৰ্য্যৰ সমান যদিও এই কৃষ্ণগহ্বৰৰ ভৰ প্ৰায় ৯০০০ গুণ বেছি। যদিও দুয়োটা বৰ্তমান নিষ্ক্ৰিয়, তথাপিও ইহঁতৰ অতীতৰ কোৱাজাৰ কাৰ্যকলাপৰ ইতিহাস আছে আৰু ভৱিষ্যতে পুনৰ সক্ৰিয় হোৱাৰ সম্ভাৱনা নুই কৰিব নোৱাৰি।
গৱেষকসকলৰ এই পদ্ধতিয়ে ভৱিষ্যতে দূৰৈৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ কৃষ্ণগহ্বৰৰ ভৰ অধিক সঠিকভাৱে জুখিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থাৰ (ESA) আগন্তুক ইউক্লিড মহাকাশ টেলিস্কোপকে ধৰি উন্নত যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আৰু বহুতো অতিবৃহৎ কৃষ্ণগহ্বৰ আৱিষ্কাৰ কৰিব পৰা যাব— যিয়ে গেলাক্সি গঠন আৰু ইয়াৰ বিৱৰ্তনৰ ইতিহাস বুজাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন দিগন্ত মুকলি কৰিব।
এই আৱিষ্কাৰ কৃষ্ণগহ্বৰ বিজ্ঞান আৰু মহাজাগতিক গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হিচাপে চিহ্নিত হৈছে।
