মুচুকুন্দ আছিল এজন সম্ভ্ৰান্ত ৰজা। তেওঁ ধৰ্ম, সৎ সাহস আৰু ভক্তিৰ বাবে সমগ্ৰ জগতত জনাজাত আছিল। মূলতঃ ভাগৱত পুৰাণত মুচুকুন্দৰ শৌৰ্য্য, আধ্যাত্মিকতা আদিৰ বিষয়ে খুব ভালদৰে উল্লেখ আছে।
মহাভাৰতত বৰ্ণিত কাহিনী অনুসৰি, একালত দেৱতা সকলে অসুৰৰ লগত দীঘলীয়া আৰু তীব্ৰ যুদ্ধত লিপ্ত হৈছিল। সেই যুদ্ধত দেৱগণে অসুৰক পৰাস্ত কৰিব নোৱাৰি সামৰিক শক্তিৰ বাবে পৰিচিত বীৰ মুচুকুন্দৰ পৰা সহায় বিচাৰিলে। কৰ্তব্যবোধ আৰু ভক্তিবোধৰ বাবে ৰজাই তেওঁলোকক দেৱতাসকলক সহায় কৰিবলৈ সন্মত হ’ল। মুচুকুন্দই দেৱতা সকলৰ হৈ বহু বছৰ অসুৰৰ বিৰুদ্ধে অক্লান্তভাৱে যুঁজিছিল।
ফলত দেৱতাসকল কৃতজ্ঞ হৈ কিন্তু মুচুকুন্দক এক বৰদান আগবঢ়ালে। বছৰ বছৰ ধৰি অদম্য যুঁজত ক্লান্ত মুচুকুন্দক প্ৰয়োজন আছে এক দীঘলীয়া জিৰণিৰ। দেৱতা সকলে যেতিয়া তেওঁক বৰদান দিবলৈ বিচাৰিলে তেতিয়া তেওঁ দেৱতাসকলৰ পৰা বিঘিনিমুক্ত আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন টোপনি বিচাৰে। দেৱতাসকলে তেওঁৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰি এক অনন্য চৰ্ত যোগ কৰিলে। দেৱতা সকলে মুচুকুন্দক বৰ দিলে যে মুচুকুন্দই ভাগৰ নপলোৱালৈকে টোপনি যাব পাৰিব। যিয়েই তেওঁৰ টোপনি বিঘ্নিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব, তেওঁ জ্বলি ছাই হৈ যাব। তাৰ পিছত মুচুকুন্দই শুবৰ বাবে এটা নিৰ্জন গুহালৈ গ’ল আৰু তাতে নিদ্ৰাত ঢলি পৰিল। এইদৰে মুচুকুন্দ কেইবা শতিকা সেই গুহাটোতে নিদ্ৰাৰত হৈ থাকিল।
দ্বাপৰ যুগৰ সময়ত কালযৌৱন নামৰ এটা ভয়ংকৰ অসুৰে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক বধ কৰিবলৈ খেদি ফুৰিছিল। দ্বাৰকাত উপস্থিত হৈ কালযৌৱনে ঘোষণা কৰিছিল যে হয় দ্বাৰকাম নগৰ জয় কৰিব নহয় কৃষ্ণক বধ কৰিব। কিন্তু এয়া শক্তি আৰু কৌশল দুয়োটাৰে পৰীক্ষা হ’ব বুলি জানি কৃষ্ণই প্ৰত্যক্ষ যুদ্ধত লিপ্ত হোৱাতকৈ নিজৰ বুদ্ধিৰ সহায়ত কালযৌৱনক বধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে।
উল্লেখ্য যে কালযৌৱন আছিল অপৰিসীম শক্তিশালী। কিন্তু প্ৰজ্ঞাৰ অভাৱ আছিল কালযৌৱনৰ। সেই কথা জানি কৃষ্ণই কালযৌৱনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ এক চতুৰ পৰিকল্পনা ৰচনা কৰিছিল। প্ৰত্যক্ষ যুদ্ধৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ কৃষ্ণই দ্বাৰকাৰ পৰা পলায়ন কৰিছিল। শ্ৰীকৃষ্ণই পলায়ন কৰা দেখি কৃষ্ণক বধ কৰিবলৈ কালযৌৱনে পাছে পাছে খেদি গৈছিল। এইদৰে শ্ৰীকৃষ্ণই গৈ গৈ মুচুকুন্দ শুই থকা গুহাটোত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
এইদৰে কৃষ্ণই যেতিয়া কৌশলেৰে কালযৌৱনক গুহাটোলৈ লৈ গ’ল, তেতিয়া মুচুকুন্দৰ উপস্থিতিৰ বিষয়ে অজ্ঞাত কালযৌৱনে শুই থকা মুচুকুন্দক দেখি দেখি কৃষ্ণ বুলি ভাবি ল’লে আৰু ভৰিৰে গোৰ মাৰি দিলে। যাৰফলত মুচুকুন্দ সাৰ পাই গ’ল আৰু দেৱতাৰ বৰদান অনুসৰি কালযৌৱন থিতাতে জ্বলি চাৰখাৰ হৈ গ’ল।
কালযৌৱনৰ মৃত্যুৰ পিছত মুচুকুন্দই সকলো ঘটনা উপলব্ধি কৰিলে। শ্ৰীকৃষ্ণয়ো মুচুকুন্দক নিজৰ ঐশ্বৰিক ৰূপ দেখুৱালে। তাৰপিছত মুচুকুন্দই নিদ্ৰা এৰি মোক্ষপ্ৰাপ্তিৰ বাবে গুহা এৰি এটা পৰ্বতলৈ গুচি গ’ল আৰু শৰীৰ ত্যাগ কৰি পৰমাত্মাৰ লগত নিজকে বিলীন কৰি দিলে।
