ভাৰতৰ ডিজিটেল লেনদেন ব্যৱস্থাত এক উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি পৰিলক্ষিত হৈছে। নেচনেল পেমেণ্টছ কৰ্প’ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া (NPCI) ৰ শেহতীয়া তথ্য অনুসৰি, চলিত বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম ছমাহত ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইণ্টাৰফেচ অৰ্থাৎ ইউপিআই লেনদেনৰ পৰিমাণ পূৰ্বৰ বছৰৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত ২৭ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। এপ্ৰিলৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে এই পেমেণ্ট নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১৪৫ বিলিয়ন লেনদেন সম্পন্ন হৈছে, যিটো যোৱা বছৰৰ একে সময়ছোৱাত ১১৪ বিলিয়ন আছিল। লেনদেনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে ইয়াৰ সামগ্ৰিক মূল্যও ২০ শতাংশ বৃদ্ধিৰে পূৰ্বৰ ১৪৮ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ১৭৭ লাখ কোটি টকালৈ উন্নীত হৈছে। অহা ১৫ অক্টোবৰৰ পৰা নিৰ্বাচিত উচ্চ মূল্যৰ ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত নতুন মাৰ্চেণ্ট ডিছকাউণ্ট ৰেট বা এমডিআৰ (MDR) প্ৰযোজ্য হোৱাৰ ঠিক পূৰ্বেই ইউপিআই ব্যৱহাৰৰ এই বৃহৎ বৃদ্ধি পোহৰলৈ আহিছে।
প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, আগষ্ট মাহৰ তুলনাত ছেপ্টেম্বৰ মাহত সামগ্ৰিক লেনদেনৰ পৰিমাণ সামান্য হ্ৰাস পোৱা দেখা গৈছে। আগষ্ট মাহত ২৪.৫ বিলিয়ন লেনদেন হোৱাৰ বিপৰীতে ছেপ্টেম্বৰ মাহত এই সংখ্যা ২৪.০৭ বিলিয়নলৈ অৱনমিত হয়। একেদৰে লেনদেনৰ মূল্যও ২৯.৮২ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ২৯.৩৭ লাখ কোটি টকালৈ হ্ৰাস পায়। অৱশ্যে এই অৱনতিয়ে ইউপিআইৰ জনপ্ৰিয়তা হ্ৰাস পোৱাটো নুবুজায়, কিয়নো আগষ্ট মাহৰ তুলনাত ছেপ্টেম্বৰত এটা দিন কম আছিল। তুলনামূলকভাৱে দৈনিক হাৰৰ বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে ছেপ্টেম্বৰ মাহত দৈনিক প্ৰায় ৮০২ মিলিয়ন লেনদেন হৈছিল, যিটো আগষ্ট মাহত আছিল ৭৯১ মিলিয়ন। ইয়ে প্ৰমাণ কৰে যে ভাৰতীয় গ্ৰাহক আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ নিয়মীয়া ব্যৱহাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে।
ইউপিআই ব্যৱস্থাৰ এই ক্ৰমবৰ্ধমান জনপ্ৰিয়তাৰ মাজতেই ১৫ অক্টোবৰৰ পৰা ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কাৰ্যকৰী হ’ব। নতুন নিয়ম অনুসৰি, ২,০০০ টকাতকৈ অধিক মূল্যৰ ব্যৱসায়িক ইউপিআই লেনদেনৰ ওপৰত ০.৪ শতাংশ মাৰ্চেণ্ট ডিছকাউণ্ট ৰেট আৰোপ কৰা হ’ব। অৱশ্যে এই মাচুলৰ বোজা গ্ৰাহকৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল ব্যৱসায়ীসকলেহে বহন কৰিব লাগিব। ৭৫,০০০ টকা বা তাতকৈ অধিক মূল্যৰ লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এই মাচুল সৰ্বাধিক ৩০০ টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। গ্ৰাহকৰ পৰা গ্ৰাহকলৈ কৰা ধনৰ আদান-প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত কোনো মাচুল প্ৰযোজ্য নহ’ব আৰু সেয়া পূৰ্বৰ দৰেই বিনামূলীয়া হৈ থাকিব। সংগ্ৰহ কৰা এই এমডিআৰ ধনৰাশি বিভিন্ন অংশীদাৰৰ মাজত বিতৰণ কৰা হ’ব, য’ত গ্ৰাহকৰ বেংকে ৪০ শতাংশ, পেমেণ্ট গেটৱেই ৩০ শতাংশ, ইউপিআই এপসমূহে ২০ শতাংশ আৰু ইউপিআই এপৰ পৃষ্ঠপোষক বেংকে বাকী থকা ১০ শতাংশ লাভ কৰিব।
সৰু ব্যৱসায়ীসকলক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যৰে নতুন নিয়মত কিছু ৰেহাইৰ ব্যৱস্থাও ৰখা হৈছে। ইউপিআই কিউআৰ (QR) ক’ডৰ জৰিয়তে মাহেকত ১ লাখ টকালৈকে ধন সংগ্ৰহ কৰা ব্যৱসায়ীসকলক এই মাচুলৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হৈছে, যাৰ ফলত প্ৰায় ৯৬ শতাংশ ব্যৱসায়িক লেনদেন মাচুলমুক্ত হৈ থাকিব। ইয়াৰ উপৰিও অত্যাৱশ্যকীয় সেৱা যেনে ৰে’লৱে, টেলিকম, ইন্ধন আৰু বীমাৰ ক্ষেত্ৰত ২,০০০ টকাতকৈ অধিক লেনদেন হ’লে প্ৰতিটো লেনদেনত ৫ টকাকৈ নিৰ্ধাৰিত মাচুল প্ৰযোজ্য হ’ব। আনহাতে, মূলধন বজাৰৰ সৈতে জড়িত লেনদেন যেনে মিউচুৱেল ফাণ্ড আৰু ষ্টক ব্ৰ’কাৰিং সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ০.০২ শতাংশ এমডিআৰ আৰোপ কৰা হ’ব, যাৰ সৰ্বোচ্চ সীমা ৩০০ টকাত বান্ধি দিয়া হৈছে।
বৰ্তমান ইউপিআইৰ প্ৰসাৰ কেৱল ভাৰততে আৱদ্ধ হৈ থকা নাই। শেহতীয়াকৈ উজবেকিস্তান অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ লগে লগে বিশ্বৰ মুঠ ১১ খন দেশত ইউপিআই ব্যৱস্থা গ্ৰহণযোগ্য হৈ পৰিছে। এই দেশসমূহৰ ভিতৰত ছিংগাপুৰ, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহী, ফ্ৰান্স, মৰিছাছ, নেপাল, ভূটান, কাটাৰ, শ্ৰীলংকা, কম্বোডিয়া আৰু গ্ৰীচ অন্যতম। ২০১৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত শুভাৰম্ভ হোৱা ইউপিআইৰ লেনদেনৰ মূল্য ২০১৬-১৭ বিত্তীয় বৰ্ষত মাত্ৰ ০.০৭ লাখ কোটি টকা আছিল, যিটো ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ অন্তত প্ৰায় ৩১৪ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পায়। বিগত এক দশকত ইউপিআইৰ ব্যৱহাৰ চাৰি হাজাৰ গুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পোৱাটোৱে ভাৰতত তাৎক্ষণিক ডিজিটেল পেমেণ্টৰ দ্ৰুত গ্ৰহণযোগ্যতাৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰিছে।
ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আৰু ইণ্ডিয়ান বেংকছ এছ’চিয়েশ্যনৰ যৌথ উদ্যোগত গঠিত নেচনেল পেমেণ্টছ কৰ্প’ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ দেশৰ খুচুৰা পেমেণ্ট আৰু নিষ্পত্তি ব্যৱস্থাটো পৰিচালনা কৰি আহিছে। ইউপিআই লেনদেনৰ পৰিমাণ ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাই থকাৰ সময়তে নিৰ্বাচিত ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ’বলগীয়া নতুন এমডিআৰ নিয়মে সমগ্ৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ ৰাজহ গাঁথনিত পৰিৱৰ্তন অনাৰ সম্ভাৱনা আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ইউপিআইৰ ব্যৱহাৰিক পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰণৰ সমান্তৰালকৈ পেমেণ্ট ব্যৱস্থাটোৱে কেনেদৰে নতুন ৰাজহ সৃষ্টিৰ আৰ্হিৰে কাম কৰিব, সেয়া অনাগত দিনত স্পষ্ট হৈ পৰিব।
