বিদেশী মুদ্ৰা ব্যৱস্থাপনা আইন (FEMA) উলংঘনৰ এক গোচৰৰ অনুসন্ধানৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা ইডিয়ে মঙলবাৰে বহুজাতিক খনি প্ৰতিষ্ঠান বেদান্ত গোটৰ বিভিন্ন কাৰ্যালয় আৰু কৰ্পোৰেট চৌহদত এক ব্যাপক তালাচী অভিযান চলায়। অৰ্থকুবেৰ অনিল আগৰৱালাৰ প্ৰতিষ্ঠিত এই গোলকীয় উদ্যোগ গোটটোৰ বিৰুদ্ধে দেৱানী ধাৰাৰ (civil provisions) অধীনত এই তদন্ত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰা হৈছে। ইডিৰ বিষয়াসকলে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি, মঙলবাৰে দিল্লী আৰু ৰাজস্থানৰ লগতে দেশৰ আন কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত থকা প্ৰতিষ্ঠানটোৰ কাৰ্যালয়সমূহ এই তালাচী অভিযানৰ আওতালৈ অনা হৈছে। প্ৰায় ১,৫০০ কোটি টকাৰ সন্দেহজনক বৈদেশিক লেনদেন, পুঁজিৰ অবৈধ সৰবৰাহ আৰু গোটটোৰ আভ্যন্তৰীণ বৃহৎ ধন প্ৰেৰণৰ তথ্য লাভ কৰাৰ পিছতে কেন্দ্ৰীয় সংস্থাটোৱে এই কঠোৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে।
তদন্তকাৰী সংস্থাটোৱে বৰ্তমান বেদান্ত গোটৰ ভাৰতীয় শাখাৰ পৰা ব্ৰিটেইনত অৱস্থিত তেওঁলোকৰ মূল প্ৰতিষ্ঠান বেদান্ত ৰিচ’ৰ্চেচ লিমিটেডলৈ প্ৰেৰণ কৰা ব্ৰেণ্ড মাচুল পৰিশোধ সম্পৰ্কীয় কৰ্পোৰেট নথিপত্ৰ আৰু ডিজিটেল ৰেকৰ্ডসমূহ পুংখানুপুংখভাৱে পৰীক্ষা কৰি আছে। কেন্দ্ৰীয় সংস্থাটোৱে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছে যে ব্ৰিটেইনৰ মূল কোম্পানীটোৱে তীব্ৰ আৰ্থিক সংকটাৱস্থা আৰু ঋণৰ বোজাত ভুগি থকাৰ সময়তে নিয়মবহিৰ্ভূতভাৱে এই বিশাল পৰিমাণৰ ধন প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। নিয়মাৱলী অনুসৰি ব্ৰেণ্ড মাচুলসমূহ বিত্তীয় বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে চুক্তিবদ্ধভাৱে স্থিৰ কৰি হস্তান্তৰ কৰিব লাগে। কিন্তু বেদান্ত লিমিটেডে অস্থায়ী বা এড-হক ভিত্তিত এই ধন প্ৰেৰণ কৰি মূল কোম্পানীক সুদবিহীন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ঋণ আগবঢ়োৱাৰ দৰে কাৰ্য সংঘটিত কৰি ভাৰতৰ কঠোৰ ফেমা নিয়মাৱলী উলংঘন কৰাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে।
এই সমগ্ৰ বিষয়টোৰ সূত্ৰপাত ঘটিছিল ২০২৩ চনৰ জুলাই মাহত, যেতিয়া ইডিয়ে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে বেদান্ত লিমিটেডৰ শীৰ্ষ কাৰ্যবাহীসকলক নিয়মবহিৰ্ভূত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধন প্ৰেৰণৰ সন্দৰ্ভত চমন জাৰি কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০২৫ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বিত্তীয় অনুসন্ধানকাৰী সংস্থা ভাইচৰয় ৰিচাৰ্চে এই সমগ্ৰ অনিয়ম গোলকীয় পৰ্যায়ত ফাদিল কৰে। ইয়াৰ ফলত তীব্ৰ আইনী কাৰ্যপন্থাৰ পৰা সাময়িকভাৱে হাত সাৰিবলৈ মূল কোম্পানী বেদান্ত ৰিচ’ৰ্চেচ লিমিটেডে ১,০৩০ কোটি টকা অৰ্থাৎ ১২৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ ব্ৰেণ্ড ফী ৰিবেট বা ৰেহাই হিচাপে ভাৰতীয় শাখা বেদান্ত লিমিটেডক ঘূৰাই দিবলৈ বাধ্য হৈছিল। এই ঘটনাৰ উত্তাল পৰিস্থিতিৰ মাজতে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুখ্য বিত্তীয় বিষয়া বা চিএফঅ’ই কাৰ্যকালৰ মাত্ৰ পাঁচ মাহৰ ভিতৰতে আকস্মিকভাৱে পদত্যাগ কৰিছিল।
পদ্ধতিগত কৰ ফাঁকি, নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাৰ ফাঁকি আৰু অবৈধভাৱে ধন বিদেশলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সবিশেষ তথ্য লাভ কৰাৰ পিছত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে (RBI) ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ফালে বেদান্ত গোটৰ বিৰুদ্ধে এক গভীৰ ফৰেনছিক তদন্তৰ বাবে বিষয়টো আনুষ্ঠানিকভাৱে ইডিলৈ প্ৰেৰণ কৰে। ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ এই আনুষ্ঠানিক প্ৰেৰণৰ পিছতে বিষয়টোৱে এক নিয়মীয়া সোধা-পোছাৰ পৰা আনুষ্ঠানিক বিদেশী মুদ্ৰা উলংঘনৰ গোচৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। উল্লেখনীয় যে বেদান্তৰ পূৰ্বৰ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান ষ্টাৰলাইট ইণ্ডাষ্ট্ৰীজেও অনুৰূপ ধৰণৰ বিদেশী মুদ্ৰা উলংঘনৰ গোচৰৰ সন্মুখীন হৈছিল, য’ত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত আপীল ন্যায়াধিকৰণে ইডিৰ ৩৫ কোটি টকাৰ জৰিমনা বাহাল ৰাখিছিল। সেই গোচৰটো পুৰণি বিদেশী মুদ্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ আইন বা ফেৰা (FERA), ১৯৭৩-ৰ ধাৰা ৮ উলংঘন কৰি অফশ্ব’ৰ শ্বেল কোম্পানীৰ জৰিয়তে ২০৮ কোটি টকা অবৈধভাৱে প্ৰেৰণ কৰাৰ সৈতে জড়িত আছিল।
প্ৰৱৰ্তন সঞ্চালকালয়ৰ এই সক্ৰিয় অভিযানে বেদান্ত গোটক এক অতি স্পৰ্শকাতৰ সময়ত জোকাৰি গৈছে, কিয়নো বৰ্তমান প্ৰতিষ্ঠানটোৱে নিজৰ তেল, গেছ, এলুমিনিয়াম আৰু শক্তি ব্যৱসায়সমূহক পৃথক পৃথক তালিকাভুক্ত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিভক্ত কৰিবলৈ এক জটিল ছয়মুখী কৰ্পোৰেট বিভাজন প্ৰক্ৰিয়া চলাই আছে। এই তীব্ৰ আইনী পৰীক্ষাই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ এই গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নিয়ন্ত্ৰণকাৰী সংস্থাসমূহৰ অনুমোদন লাভৰ ক্ষেত্ৰত বিলম্ব ঘটাব পাৰে বুলি আশংকা কৰা হৈছে। এই সন্দৰ্ভত বেদান্তৰ মুখপাত্ৰগৰাকীয়ে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি কয় যে তেওঁলোকে কৰ্তৃপক্ষক সম্পূৰ্ণ সহযোগিতা আগবঢ়াইছে আৰু বিচৰা সকলো তথ্য যোগান ধৰিছে। কোম্পানীটো সকলো প্ৰযোজ্য আইন আৰু নিয়মাৱলী মানি চলিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ বুলি উল্লেখ কৰি তেওঁ কয় যে বিষয়টো বৰ্তমান নিয়ন্ত্ৰণকাৰী প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত থকাৰ বাবে তেওঁলোকে এই পৰ্যায়ত অধিক মন্তব্য কৰিবলৈ অসমৰ্থ। বিদেশী মুদ্ৰা ব্যৱস্থাপনা আইনৰ দেৱানী ধাৰাৰ অধীনত এই অভিযোগ প্ৰমাণিত হ’লে, কোম্পানীটোৱে জড়িত মুঠ ধনৰ বিপৰীতে তিনিগুণ পৰ্যন্ত অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪,৫০০ কোটি টকা আৰ্থিক জৰিমনা বা সমপৰিমাণৰ ঘৰুৱা সম্পত্তি বাজেয়াপ্তকৰণৰ দৰে গুৰুতৰ আইনী শাস্তিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
