২০২৪ চনৰ ২০ নৱেম্বৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ৰ এখন সমিতিৰ পৰামৰ্শসমূহ গ্ৰহণ কৰে, য’ত আৰাৱলী পাহাৰৰ এক নতুন সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। এই নতুন সংজ্ঞা অনুসৰি, চাৰিওফালৰ সমতল ভূমিৰ পৰা ১০০ মিটাৰ বা তাতকৈ অধিক উচ্চতা থকা যিকোনো ভূ-ৰূপকে (ইয়াৰ ঢাল আৰু চাৰিওফালৰ ১০০ মিটাৰ অঞ্চলকে ধৰি) আৰাৱলী পাহাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হ’ব।
এই সিদ্ধান্তই পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞসকলৰ মাজত গুৰুতৰ উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছে। তেওঁলোকৰ মূল চিন্তাৰ বিষয় হ‘ল যে এই কঠোৰ উচ্চতাৰ মানদণ্ডৰ ফলত আৰাৱলী পাহাৰৰ ৯০%তকৈও অধিক অংশ ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ পৰিসৰৰ পৰা বাদ পৰিব। ফলস্বৰূপে, এই বাদ পৰা অঞ্চলসমূহত খনন আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্যৰ বাবে পথ মুকলি হ’ব, যি বিশেষকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল (NCR)ৰ বায়ুৰ গুণাগুণ আৰু সামগ্ৰিক পৰিৱেশৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব।
ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতীয় বন জৰীপ (FSI)ৰ আভ্যন্তৰীণ তথ্যই এই উদ্বেগক সমৰ্থন কৰে। ৰাজস্থানৰ ১৫ খন জিলাত বিস্তৃত ২০ মিটাৰ বা তাতকৈ অধিক উচ্চতাৰ ১২,০৮১ টা আৰাৱলী পাহাৰ/টিলাৰ ভিতৰত, মাত্ৰ ১,০৪৮ টাৰহে উচ্চতা ১০০ মিটাৰ বা তাতকৈ বেছি। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল সৰু পাহাৰবোৰৰ এক বৃহৎ সংখ্যকেই নতুন সংজ্ঞাৰ পৰা বাদ পৰিব।
পূৰ্বতে, ২০ মিটাৰ উচ্চতাৰ পাহাৰবোৰক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ এই সৰু পাহাৰবোৰেও প্ৰাকৃতিক বতাহৰ প্ৰতিবন্ধক হিচাপে কাম কৰে আৰু ধূলিৰ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাত সহায় কৰে। উল্লেখ্য যে আৰাৱলী পৰ্বতমালা দিল্লীৰ উত্তৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈ হাৰিয়ানা আৰু ৰাজস্থানৰ মাজেৰে গৈ গুজৰাটলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ ভূ-তাত্বিক বৈশিষ্ট্যৰ বাবে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ প্ৰণালী।
আচলতে, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে যোৱা বছৰ চৰকাৰক আৰাৱলীৰ এক সামঞ্জস্যপূৰ্ণ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। ২০১০ চনৰ পৰা, FSI-এ আৰাৱলী পাহাৰক সংজ্ঞায়িত কৰিবলৈ ৩ ডিগ্ৰী ঢালৰ মানদণ্ড ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। এই আধাৰত, পাহাৰৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল যথেষ্ট বহল আছিল।
২০২৪ চনত, মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা এখন কাৰিকৰী সমিতিয়ে এই মানদণ্ড সংশোধন কৰি কমেও ৪.৫৭ ডিগ্ৰী ঢাল আৰু ৩০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ভৌগোলিক গঠনক আৰাৱলী বুলি গণ্য কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। যদিও এই মানদণ্ডৱে পূৰ্বতকৈ কম, তথাপিও ই আৰাৱলী অঞ্চলৰ প্ৰায় ৪০% অংশ সামৰি ল’লেহেঁতেন।
কিন্তু, আচৰিত ধৰণে মন্ত্ৰালয়ে আদালতত দাখিল কৰা স্বাক্ষৰবিহীন প্ৰতিবেদনত কাৰিকৰী সমিতিৰ পৰামৰ্শসমূহ উপেক্ষা কৰি ১০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ অতি কঠোৰ মানদণ্ডৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়ালে। এই সিদ্ধান্তক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ মন্ত্ৰালয়ে ঢাল আৰু উচ্চতাৰ জোখ-মাখ মিহলাই বিষয়ভিত্তিক উচ্চতাৰ মানদণ্ড সৃষ্টি কৰিলে, যিয়ে বহুতো পাহাৰক আৰাৱলী শ্ৰেণীৰ পৰা বাদ দিব পাৰে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ প্ৰধান চিন্তা হ‘ল যে ভৱিষ্যতে এই নতুন সংজ্ঞা আন ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, দিল্লী-এনচিআৰ মাষ্টাৰ প্লেন (আঞ্চলিক পৰিকল্পনা ২০৪১) এতিয়াও চূড়ান্ত হোৱা নাই। যদি এই ১০০ মিটাৰৰ সংজ্ঞা খননৰ বাদেও পৰিকল্পনা আৰু ৰিয়েল এষ্টেট জ’নিঙৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়, তেন্তে প্ৰাকৃতিক সংৰক্ষণ মণ্ডলসমূহে (NCZ) লাভ কৰিবলগীয়া সুৰক্ষাৰ মাত্ৰা যথেষ্ট হ্ৰাস পাব।
প্ৰাক্তন বন সংৰক্ষক আৰ পি বলৱানৰ মতে, এয়া এক “বৃহৎ ভাবুকিৰ আৰম্ভণি।” তেওঁলোকৰ হিচাপ মতে, গুৰগাঁওৰ ৯৫% আৰু ফৰিদাবাদৰ ৯০% আৰাৱলী পাহাৰ এই নতুন ১০০ মিটাৰৰ সংজ্ঞাৰ ভিতৰত নপৰিব। এনেদৰে বৃহৎ সেউজ অঞ্চলসমূহক পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ পৰা বাদ দিলে উন্নয়নকাৰীসকলে অধিক বৃহৎ নিৰ্মাণৰ অনুমতি বিচাৰিবলৈ সাহস পাব।
হাৰিয়ানাৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বন সংৰক্ষক এম ডি সিনহাই এই ধাৰণাক “বৈজ্ঞানিক আৰু যুক্তিসংগত নহয়” বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আৰাৱলী হৈছে গুজৰাটৰ পৰা দিল্লীলৈকে বিস্তৃত এক অবিৰত ভূতাত্ত্বিক শৃংখল। ১০০ মিটাৰৰ ফিল্টাৰ প্ৰয়োগ কৰিলে দিল্লীত থকা আৰাৱলীৰ অংশ প্ৰায় অস্তিত্বহীন হৈ পৰিব। তেওঁ প্ৰশ্ন কৰে যে কেৱল উচ্চতাৰ ভিত্তিত এনে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্য যেনে শিৱালিক বা গংগা নদীকো সংজ্ঞায়িত কৰা উচিত নে?
