দেশৰ ব্যক্তিগত আৰু ‘ডিমড‘ (Deemed-to-be) বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ অৰ্থাৎ যিবোৰ স্বতন্ত্ৰ শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰে মৰ্যাদা আৰু ক্ষমতা ভোগ কৰে, সেইসমূহৰ সঠিক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকীৰ সন্দৰ্ভত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক কঠোৰ স্থিতি গ্ৰহণ কৰিছে। পূৰ্বৰ এক স্পষ্ট নিৰ্দেশনা থকা সত্ত্বেও কেন্দ্ৰীয় কেবিনেট সচিবে নিৰ্ধাৰিত শপতনামা (Compliance Affidavit) দাখিল কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে, যাৰ বাবে ৮ জানুৱাৰীত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই বিষয়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ভূমিকাক লৈ তীব্ৰ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে।
ন্যায়াধীশ আহসানউদ্দিন আমানুল্লাহ আৰু ন্যায়াধীশ এন.ভি. আনজাৰিয়াৰ বিচাৰপীঠে এই গোচৰটোৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰি আছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত আদালতে নিৰ্দেশ দিছিল যে দেশৰ ব্যক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গঠন, কাৰ্যপ্ৰণালী, শাসন ব্যৱস্থা, পুঁজি আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত এক বিতং শপতনাম ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিবৰ দ্বাৰা ব্যক্তিগতভাৱে নিশ্চিত (Affirmed) কৰিব লাগিব। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে এই দায়িত্ব আন কাৰোবাৰ ওপৰত অৰ্পণ (Delegation) কৰিব নোৱাৰিব।
অৱশ্যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে কেবিনেট সচিবৰ পৰিৱৰ্তে শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ উচ্চ শিক্ষা বিভাগৰ সচিবৰ জৰিয়তেহে এই শপতনামাহ দাখিল কৰে। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ইউজিচিৰ (UGC) হৈ উপস্থিত থকা ছলিচিটৰ জেনেৰেল তুষাৰ মেহতাই আদালতত উল্লেখ কৰে যে কেন্দ্ৰীয় স্তৰত প্ৰশাসনিক পদানুক্ৰমৰ বাবে কেবিনেট সচিবে প্ৰত্যক্ষভাৱে বিভাগসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ নকৰে।
আদালতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ এই যুক্তি খাৰিজ কৰি ইয়াক এক স্পষ্ট ন্যায়িক নিৰ্দেশৰ অৱজ্ঞা বুলি অভিহিত কৰে। বিচাৰপীঠে মন্তব্য কৰে যে কেবিনেট সচিবৰ এনে ধাৰণাৰ বাবে তেওঁলোক “আশ্চৰ্যচকিত” হৈছে। বিচাৰপীঠে কয় যে যদি কোনো প্ৰশাসনিক অসুবিধা আছিল, তেন্তে কেবিনেট সচিবে নিজেই শপতনামা দি সেয়া ব্যাখ্যা কৰিব লাগিছিল অথবা ৰেহাই বিচাৰি সুকীয়া আবেদন কৰিব লাগিছিল; কিন্তু ইয়াৰ এটাও পালন কৰা হোৱা নাই। আদালতে লগতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে উচ্চ শিক্ষা সচিবৰ কেবিনেট সচিবৰ হৈ ৰেহাই বিচৰাৰ কোনো অধিকাৰ নাই। অৱশেষত আদালতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক দুই সপ্তাহৰ ভিতৰত সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰালয়ৰ সচিবৰ দ্বাৰা সত্যায়িত কৰি পুনৰ এক নতুন অতিৰিক্ত শপতনামা দাখিল কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।
উল্লেখ্য যে বিচাৰপীঠে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ শপতনামা দাখিলৰ স্থিতিও পৰ্যালোচনা কৰে:
ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ স্থিতি:
শপতনামা দাখিল কৰা ৰাজ্যসমূহ: অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ, হাৰিয়ানা, কৰ্ণাটক, ঝাৰখণ্ড, মণিপুৰ, মেঘালয়, পঞ্জাৱ, নাগালেণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ, ত্ৰিপুৰা আৰু ছিকিম।
আদালতত উপস্থিত থকা কিন্তু শপতনামা দাখিল নকৰা ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল: অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, ছত্তীশগড়, হিমাচল প্ৰদেশ, কেৰালা, মধ্যপ্ৰদেশ, ওড়িশা, ৰাজস্থান, গোৱা, মিজোৰাম, তামিলনাডু, তেলেংগানা, পুডুচেৰী, জম্মু-কাশ্মীৰ আৰু পশ্চিমবংগ। তেওঁলোকৰ মুখ্য সচিবসকললৈ আদালতে কাৰণ দৰ্শোৱাৰ জাননী জাৰি কৰিছে।
উপস্থিত নথকা আৰু শপতনামা দাখিল নকৰা ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল: গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ, উত্তৰাখণ্ড, আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু ডিউ, দিল্লী, লাডাখ, লাক্ষাদ্বীপ আৰু চণ্ডীগড়। আদালতৰ নিৰ্দেশ অৱমাননাৰ বাবে তেওঁলোকৰ মুখ্য সচিবসকলৰ বিৰুদ্ধে কিয় আদালত অৱমাননাৰ কাৰ্যবিধি আৰম্ভ কৰিব নালাগে, তাৰ উত্তৰ বিচাৰি জাননী জাৰি কৰা হৈছে।
